Óðinn - 01.05.1912, Side 7

ÓÐINN
15
A síðustu æfiárum Magnúsar stóð upp á ofninum brjóst-
mynd af honum, sem gjört hatði norskur myndhöggvari
(Skejbrok?). Ef jeg man rjett sýndi Magnús mjer ein-
hverju sinni í einni bókaskápshillunni handritastranga,
er hafði inni að halda skýrslu um marga af draumum
peim, sem hann hafði dreymt á ýmsum timum æfi
sinnar. Meðal þessara drauma hans minnist jeg enn
tveggja, sem liann sagði mjer sjálfur. í öðrum þeirra
póttist hann staddur í Frúarkirkju og hugðist sjá Krist
á þögulli bæn fyrir framan altarið í kirkjunni. Magnús
stóð pá enn á trúargrundvelli mótmælenda kirkjunnar.
I hinum draumnum sá hann aftur sömu sýn, en þá
heyrði hann jafnframt rödd svo mælandi: »Sá, sem
gjörir bæn sína til guðs, getur ekki sjálfur verið guð«.
Með þessum draumi hefst að nokkru leyti hin
»únítariska« kristindómsstefna hans. Pótt sá, er þetta
ritar, eigni draumum engan veginn þá þýðingu, sem
Magnús eignaði þeim, verð jeg þó að álíta, að það væri
mjög illa farið ef þetta draumahandrit hans hefði glat-
ast, svo góðu ljósi sem draumar þess bregða upp yíir
lyndiseinkunn Magnúsar. En um afdrif þessa handrils
er mjer alls ókunnugt.
Efnahagur Magnúsar var alt af fremur bágborinn. í
því sambandi minnist jeg þess, að Magnús einhverju
sinni sótti mig heim þegar rjett var komið að miðdegis-
verði, svo að honutn var boðið að taka sjer snæðing
með okkur. Undir borðum víkur Magnús sjer allt í
einu að okkur og segir: »Æ, fyrirgefið mjer, ef jeg
skyldi taka of hraustlega til matarins, því að nú í viku
liefi jeg ekki borðað miðdagsverð«. Petta varð til þess,
að vinir Magnúsar í Kaupmannahöfn sögðu hann vel-
kominn að neyta matar hjá sjer hvenær sem hann vildi.
A efri árum Magnúsar höfðu vinir hans skotið sam-
an dálitilli fjárupphæð honum til lífsuppeldis. En svo
kunnugt var mönnum um örlæti Magnúsar, að ekki þólti
ráðlegt að selja honum í hendur nema smáupphæðir í
einu; því að hann var manna vísastur til að gefa það
alt öðrum, sem hann áleit að hefðu þess fremur þörf
en sjálfur hann. Sá sem hafði á hendi fjárhaldið
fyrir Magnús var einn af bestu vinum hans, Andresen
»beregner«, sem og liafði verið aðalhvatamaðurinn að
samskotunum Magnúsi til lianda.
Eins og kunnugt er hafði Magnús Eiriksson opin-
berlega átalið þunglega framkomu Mynsters biskups
gegn skírendum (baptistum), er biskup hafði viljað láta
þrýsta með valdi til að færa börn sín til"skírnar, og
l'arið hörðum orðum um stjórnina — sem þá var í
höndum síðasta einvaldans Kristjáns VIII — fyrir það
sinnuleysi að hafa ekki vikið biskupi frá embætti fyrir
þessar sakir. Petta varð til þess, að Magnús var kærður
fyrir að hafa móðgað hátignina. En rjett á eftir and-
aðist Krisfján VIII. og Friðrik VII. tók konungdóm eftir
hann. Ljet hann nú skömmu eftir ríkistöku sina ýmis
kærumál niður falla og meðal þeirra þessa kæru á
hendur Magnúsi »frater«. Nokkru síðar gekk Magnús
fyrir konung, þakkaði honum fyrir velvild þá, sem hann
hefði sýnt sjer með því að láta þetta mál lians niður
falla, en ljet þess jafnframt getið, að hann teldi það
ekki neina n á ð, heldur r j e 111 æ t i s a t h öf n af
konungs hálfu. Konungi stökk bros ylir einlægni Magn-
úsar, og svaraði, að það »skyldi ávalt vera sjer gleði að
iðka rjettlæti«. Pótti Magnúsi það konunglega mælt og
ljet vel yfir.
Þegar Magnús var að vinna að riti sinu um
Jóhannesar-guðspjallið, tjáði hann mjer erfiðleika sína
á þvi, að koma ritinu á prent, þar sem aö fjárhagur
sinn væri mjög slæmur. Sagði jeg þá við Magnús, að
hann hlyti ekki síður en svo margir vísindamenn aðrir
að geta fengið einhvern styrk til útgáfunnar af almanna-
fje. Spurði jeg hann meðal annars, hvort ekki væri
neinn meðal ríkisþingmanna, sem jeg gæti talað máli
hans við og nefndi hann þá I. A. Hansen fólks-þingmann,
sem hann þekti lítilsháttar frá pólitiskum fundahöldum
í »Hippodromet«. Skömmu siðar álti jeg tal við I. A.
Hansen, er tók vel í málið og hjet því stuðningi sín-
um. Meðal annars bauðst hann til að tala máli Magn-
úsar við D. G. Monrad biskup, sem þá var kenslu-
og kirkjumálaráðgjafi, og efndi hann það trúlega. Nokkru
siðar átti Magnús sjálfur tal við ráðgjafa. Sagði Magn-
ús honum, að sjer hefði leikið talsverður efi á hvort
tilhlýðilegt væri að beiðast af k i r k j u-ráðgjafa styrks
til að koma á prent riti, þar sem hann ætlaði að reyna
að færa sönnur á, að Jóhannesar guðspjall væri rang-
lega eignað Jóhannesi. Því svaraði Monrad á þá leið,
að rannsóknir biblíunnar j'rðu að vera frjálsar og að
hann áliti vísindamann eins og Magnús styrks maklegan.
Magnús fjekk þá líka hinn umbeðna styrk til útgáfunnar,
að því er mig minnir 500 dali það fjárhagstímabil. í
viðtali sínu við ráðgjafa hafði Magnús sagst vona að
ritið mundi geta komið út áður en ár væri liðið. —
Þess vegna var Magnús ófáanlegur til að beiðast fram-
lengingar á styrknum, er útkoma ritsins dróst fram á
næsta ár. Sýnir það með öðru hugsunarhátt Magnúsar.
[Arið 1871] var haldinn [hinn 4. norræni] kirkjufundur
i Khöfn. Voru þar saman komnir prestar af öllum Norð-
urlöndum. A fundi þessum vildi Magnús fá að taka til
máls, því að honum þótti þar ómaklcga veitst að þeirri
guðfræðisstefnu, sem hann fylgdi. En honum var synjað
málfrelsis, að því er mig minnir af Grundtvig, sem
þá var forseti fundarins. Kraup þá Magnús á knje í
salnum og ákallaði guð sjer til liðveislu, til þess að
leiða kirkjuna út úr þeim villum, sem sjer befði verið
lieilagt áhugamál að andmæla, og gekk síðan af fundi.
Vakti þessi framkoma Magnúsar á fundinum liina mestu
eftirtekt. Degi síðar heimsótti einn fundarmanna Magn-
ús; var það norskur prestur. Sagði hann Magnúsi, að
þótt hann stæði sjálfur fyllilega á kirkjunnargrundvelli,
gæti hann ekki annað en vottað honum fylstu viður-
kenningu sina og samúð fyrir þann eld og innileika, er
komið hefði fram í bæn Magnúsar þar sem hann hefði
grátbænt guð um að styðja til sigurs trúarstefnu sina,
og þótti Magnúsi vænt um það.
Rit Magnúsar um Jóhannesar guðspjall átti litlum
vinsældum að fagna. Þó voru þeir nokkurir, er Ijelu í
ljós gleði sína yfir því riti og þökkuðu Magnúsi fyrir
það. Meðal þeirra var prestur einn í Stokkhólmi,
Ekdahl að nafni. í brjefi til Magnúsargat hann þess,
hvílik ánægja sjer hefði verið að lesa bók hans um
Jóhannesar guðspjall, og fengi hann ekki betur sjeð en
að röksemdir þær, sem þar værti bornar fram, væru