Dagur - 26.11.1998, Blaðsíða 6

T
6 -FIMMTUDAGUR 26. NÓVEMBER 1998
ÞJÓÐMÁL
Útgáfufélag:
Útgáfustjóri:
Ritstjórar:
A ðstoðarritstjóri:
Framkvæmdastjóri:
Skrifstofur:
Simar:
Netfang ritstjórnar:
Áskriftargjaid m. vsk.:
Lausasöiuverð:
Grænt númer:
Símbréf auglýsingadeildar:
Símar augiýsingadeiidar:
Netfang auglýsingadeildar:
Símbréf ritstjórnar:
DAGSPRENT
EYJÓLFUR SVEINSSON
STEFÁN JÓN HAFSTEIN
ELÍAS SNÆLAND JÓNSSON
BIRGIR GUÐMUNDSSON
MARTEINN JÓNASSON
STRANDGÖTU 31, AKUREYRI,
GARÐARSBRAUT 7, HÚSAVÍK
OG ÞVERHOLTI 14, REYKJAVÍK
460 6100 OG 800 7080
ritstjori@dagur.is
1.800 KR. Á MÁNUÐI
150 KR. OG 200 KR. HELGARBLAÐ
800 7080
460 6161
(REYKJAVÍK)563-1615 Ámundi Ámundason
(AKUREYRI)460-6191 G. Ómar Pétursson
OG 460-6192 Gréta Björnsdóttir
ornar@dagur.is
460 6171CAKUREYRI) 551 6270 (REYKJAVÍK)
Siðleysi á markaði
í fyrsta lagi
Hinn fijálsi markaður, sem svo er kallaður, hefur bæði jákvæð-
ar og neikvæðar hliðar. Mikið kapp hefur verið á það lagt að
sýna þjóðinni hina jákvæðu ásýnd markaðshyggjunnar sem
felst í auknu frelsi til athafna í verslun, viðskiptum og pen-
ingamálum þjóðarinnar, enda hefur frjálsræðið átt sinn þátt í
að styrkja efnahagslífið í landinu. En öllu frelsi verður að
fylgja ábyrgð, og þá ekki bara lagaleg heldur líka siðferðileg.
Annars fer illa.
í öðru lagi
Að undanförnu hafa orðið opinber nokkur augljós dæmi um
siðleysi sumra þeirra sem beita öllum brögðum til að græða á
stórauknum viðskiptum með hlutabréf sem fylgja í kjölfar
þeirrar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að selja stóran hluta öfl-
ugustu fjármálafyrirtækja almennings. Grófasta dæmið vekur
þá spurningu hvort braskarar eigi átölulaust að komast upp
með að Ijúga að þjóðinni í því skyni að græða sem mesta pen-
inga. Miðlari sem tók að sér að kaupa með leynd mikið af
hlutabréfum í Landsbankanum fyrir eignarhaldsfélag laug því
blákalt í viðtali við sjónvarpsstöð að hann væri að bjóða í
hlutabréfin fyrir einstaklinga en ekki fyrirtæki. Síðan lagði op-
inber eftirlitsstofnun í reynd blessun sína yfir siðleysið.
í þriöja lagi
Annað gróft dæmi var ásetningur verðbréfafyrirtækis að snið-
ganga stefnu stjórnvalda um dreifða eignaraðild á hlutabréf-
um í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins með því að safna á laun
kennitölum fjölda íslendinga og borga þeim fyrir að þykjast
kaupa hlutabréf fyrir sjálfa sig. Ekki er enn ljóst hvort banka-
eftirlitið, sem fengið hefur kæru vegna kennitölubrasksins,
telur þetta framferði í góðu lagi. Víða erlendis, þar sem mark-
aðurinn er þroskaðri en hér, eru öflugar eftirlitsstofnanir
stöðugt að glíma við einstaklinga og fyrirtæki sem brjóta laga-
legar eða siðferðilegar viðskiptareglur. Þar dettur stjórnvöld-
um ekki í hug að horfa aðgerðalaus á siðlausa hegðan
hrægamma viðskiptalífsins.
Elias Snæland Jónsson
FLutt hálfa leið
Guðmundur Bjamason stend-
ur í ströngu þessa dagana.
Hann hamast við að flytja
stofnanir út á land. Hins vegar
kemur greinilega í ljós að Guð-
mundur er á útleið úr pólitík og
hefur lítinn tíma til stefnu.
Eins er það með ráðherra sem
búnir eru að tilkynna brottför
sína, að þeir hafa ekki sömu
vigt og þeir höfðu áður en þeir
ákváðu að hætta. Stofnanirnar
sem nú eru fluttar úr bænum
eru enda af því taginu að líkur
eru til að um flutninginn gæti
orðið friður, en svo virðist þó
ekki ætla að verða. Þannig
stefnir allt í að flutningurinn á
Framleiðnisjóði landbúnaðar-
ins upp í Borgarnes muni verða
harðlega gagnrýndur. Hjá
Framleiðnisjóðnum hefur að
vísu aðeins starfað einn
maður, framkvæmda-
stjórinn. I nýlegu
Skagablaði kom líka í
Ijós að starfsmaðurinn
telur sig hafa himin
höndum tekið því hann
býr í Borgarfirði og sér
fram á að miklu styttra
verði að fara heim en
áður.
Ekki allt sem
spúst
Því mætti ætla að þetta væri
gott dæmi um vel heppnaðan
flutning á ríkisstofnun út á
Iand. Ráðherrann fann sér ein-
faldlega stofnun þar sem
starfsmenn búa allir þegar úti á
landi og svo er stofnunin flutt
til þeirra. En ekki er allt sem
sýnist og Garri getur ekki ann-
að en fundið að því að stofnun-
in er flutt í Borgarnes en ekki
alla leið heim til starfsmanns-
ins upp í sveitir Borgarfjarðar.
Slíkt hefði auðvitað verið miklu
einfaldara mál auk þess sem
það væri siðferðilegur stuðn-
Guðmundur
Bjarnason.
ingur við kröfur dreifbýlis að fá
ríkisstofnanir alla Ieið í sveit-
ina. Og hvaða stofnun væri líka
hentugri í slíkt en einmitt þessi
þjónustustofnun við landbún-
aðinn. Það eina sem í raun
mælir gegn slíku er að þá væri
verið að hafa kaupstaðarferð af
þeim bændum, sem þurfa að
eiga viðskipti við sjóðinn. Það
ætti þó ekki að koma að sök því
nægar eru skuldir bænda í öðr-
um bönkum og af þeim ástæð-
um næg tilefni til að fara í
kaupstað.
Kaupstaðadekur
Þetta Kaupstaðadekur land-
búnaðarráðherra og annarra
stjórnvalda verður enn augljós-
ara í ljósi þess að auðvitað
hefði verið einfaldast að kaupa
eina góða margmiðlun-
artölvu með tilheyrandi
nettengingum handa
framkvæmdastjóranum
og láta hann hafa hana
heima hjá sér. Með fjar-
vinnslu gæti hann svo
sinnt öllum málum sem
upp koma milli þess sem
hann skreppur í gegn-
ingar í útihúsunum. Nú
Garra ekki kunnugt um
fr amkvæmdas tj órinn
er
hvort
með skepnuhald eða ekki, en ef
þetta lag yrði haft á gæti hann
sem hægast sinnt hvoru tveggja
og gengið á undan með góðu
fordæmi og sýnt hvernig auka
má framleiðnina í landbúnað-
inum. Hann yrði talandi dæmi
um þær búháttabreytingar sem
orðið hafa í sveitum. Garra
sýnist því að Guðmundur
Bjarnason muni ekki sleppa
gagnrýnilaust frá þessum ríkis-
stofnanaflutningi frekar en
þeim hinum fyrri. GARRI
JÓHANNES
SIGURJÓNS-
SON
skrifar
Heilbrigð samkeppnis-
samviima
Útgerðarmenn eru eitthvað að
væla þessa dagana yfir olíuverði.
Þeir kveina yfir því að olíuverð á
heimsmarkaði hafi ekki verið
lægra í áratug, en þess gæti ekki
í lækkuðu olíuverði á íslandi. Út-
gerðarmenn ættu held ég að fara
að hugsa sinn gang. Það er ekki
nóg með að þeir skapi sér óvin-
sældir með ósanngjörnu eignar-
haldi á þjóðarauðnum og
ósmekklegri áróðursherferð í
fjölmiðlum, nei, nú er ráðist með
offorsi á einn af hornsteinum
þjóðfélagsins, olíufélögin, og þar
með er í raun vegið að grundvall-
arþætti hins frjálsa nútímasælu-
samfélags, heilagri frjálsri sam-
keppni sem er undirstaða alls
hins besta hjá íslenskri þjóð.
Skenuntilegar tilviljanir
Hin ofsafengna samkeppni olíu-
félaganna á undanförnum árum
er besta dæmið um þann geig-
vænlega ávinning sem þjóðin
hefur af frjálsri samkeppni í
sinni hreinustu mynd. Hér hefur
verið haldið uppi tvöföldu eða
þreföldu dreifikerfi sem tryggir
einkar notalega samkeppni í
dreifingu á olíuvör-
um. Hin hatramma
samkeppni olíuféfag-
anna hefur einnig
tryggt stöðugt verð á
olíu og bensíni um
land allt, sem er
neytendum til veru-
Iegra hagsbóta. Þeir
þurfa sem sé aldrei að velta þvf
fyrir sér hvort þeir eru að kaupa
bensín hjá Shell, Esso eða Olís,
verðið er hið sama á öllum stöð-
um.
Ennfremur hefur þessi gegnd-
arlausa samkeppni tryggt að
breytingar á olíuverði á heims-
markaði hafa yfirleitt engin áhrif
á verðlag hérlendis. Því svo ein-
kennilega vill til að þegar verð
lækkar erlendis, þá eru öll olíu-
félögin einmitt nýbúin að fylla
alla tanka af olíu á gamla háa
verðinu. Og þegar olíuverð
hækkar utanlands, þá hittist
ávallt svo á að olíu-
félögin eru akkúrat
á þeim tímapunkti
að fá nýjan farm af
olíu á nýja háa
verðinu. Einmitt
þegar þau ætluðu
að fara að Iækka
verðið, þá kom
þessi óvænta og óheppilega
hækkun og því ekki svigrúm til
lækkana að sinni.
Timabimdnir dyiitir
Svona hefur þetta gengið eins
lengi og elstu menn muna. OIíu-
félögin hafa staðið saman sem
einn maður um að tryggja stöð-
ugleika og hafa öðrum fremur
haldið á lofti merki heilbrigðrar
samvinnusamkeppni. Þessu fyr-
irmyndar fyrirkomulagi vilja út-
gerðarmenn sjálfsagt splundra
nú með kveini sínu og kvörtun-
um. Og hvað vilja þeir í staðinn?
Eitt ríkisrekið olíufélag með
samræmda verðskrá um allt land
og stöðugar Iækkanir á bensíni
og olíu í kjölfar lækkana á heims-
markaði, sem myndi gjörsamlega
fordjarfa verðskyn landsmanna?
Nei, við sem trúum á heilbrigða
samkeppni, eigum að fordæma
ótfmabært upphlaup útgerðar-
manna og skora á olíufélögin að
hætta að hugleiða lækkun oh'u-
verðs á næstunni. Það hækkar
hvort sem er aftur á næstu árum
og engin ástæða til að hlaupa nú
á eftir tímabundnum dyntum
heimsmarkaðar, frekar en
endranær.
.Xfc^ir
Hvemig lístþér á hug-
myndirum heilsársveg
yfirKjöl?
(Þingsályktunartillaga
þriggja þingmanna þessa efnis
liggur nú fyrir Alþingi).
Kristján M. Baldursson
framkvæmdastjóri Ferðafélags ís-
lands.
„Frekar myndi
vegurinn rýra
gildi hálendisins
sem aðdráttarafls
fyrir ferðamenn.
Með aukinni
umferð hverfa
töfrarnir nokkuð. Leiðin yfir Kjöl
er ein fallegasta hálendisleiðin,
með tilliti til Ijalla- og jöklasýnar.
Það þarf líklega nokkuð svo hægt
sé að halda svona vegi opnum
yfir veturinn, en kannski ekki
meira en gerist með margra fjall-
vegi. Síðan ber að taka fram að
kominn er uppbyggður vegur
norðanmegin frá Iangleiðina á
Hveravelli.
Ari Karlsson
framkvæmdastjóri ogjeppamaðurá
Akureyri.
„Það líst mér vel
á, tel að það
myndi gefa fleir-
um kost á að
ferðast um há-
Iendið að sumri
til og reyndar allt
árið. Þetta myndi líka stytta akst-
urstímann milli Norður- og Suð-
urlands og gæfi valkost um tvær
leiðir suður. Sem jeppamaður tel
ég að þetta myndi eldd rýra gildi
hálendisins, fyrir mér eru Hvera-
vellir fyrst og fremst áfangastað-
ur áður en lengra er haldið til
dæmis upp á jökla.“
Sveinn A. Sæland
oddviti íBiskupstungum.
„Mjög vel. Sjón-
armið náttúru-
verndarfólks í
þessum efnum er
að halda umferð
ferðafólks á há-
lendinu í lág-
marki, en sjálfur tel ég að svona
væri að vissu leyti náttúruvernd;
myndi frekar koma í veg fyrir
akstur utan vega. Þetta gæfi öll-
um tækifæri til að aka yfir há-
lendið og vegurinn sem liggur
svo skemmtilega milli jökla
myndi nýtast öllum bæði til
skemmtunar og gagns.“
Ómar Þ. Ragnarsson
fréttamaður.
„Þessi vegur gæti
verið fær allt
árið, ég er búinn
að fylgjast með
Kili að vetrarlagi í
meira en 30 ár og
þar sem hann er
niðurgrafinn er hann oftast hvít
rönd á annars snjólausri jörð.
Leiðin frá KerlingarfjöIIum og
norður að Hveravöllum er í raun
eini hluti leiðarinnar þar sem er
um einhvern snjó að ræða, en þó
ekki meiri en til dæmis á Stein-
grímsfjarðarheiði. Það sem mér
sem líst ekki á er að menn geri
þetta of ódýrt, betra er þá að bfða
færis og gera hlutina vel og hugsa
til framtíðar. Vera ekki of bundn-
ir af núverandi vegarstæði. “
4