Dagur - 26.03.1999, Qupperneq 4

20-FÖSTUDAGUR 26. MARS 1999
ro^tr
LÍFIÐ í LANDINU
Hæstiréttur íslands hefur
nú hafnað öðru sinni
beiðni Sævars Ciecielskis
um að Geirfinnsmálið
svokallaða verði tekið
upp að nýju. Er Hæsti-
réttur komst að sömu
niðurstöðu fyrir nokkrum
misserum lét ég segja
mér þrisvar áður en ég
trúði því; aftur á móti
kemur niðurstaðan núna
ekki mikið á óvart. Því
hvernig mátti svo sem
annað vera? Hæstiréttur segir einfaldlega
að engin ný gögn hafi komið fram í mál-
inu sem réttlæti endurupptöku málsins,
og án þess að ég hafi að þessu sinni
kynnt mér nákvæmlega þessa nýju beiðni
Sævars Ciecielskis, þá er það ugglaust
rétt hjá Hæstarétti; sennilega eru flestöll
markverðustu gögn Geirfinnsmálsins
þegar komin fram fyrir allnokkru, og ekki
víst að von sé á fleirum. Og þá var svo
sem varla við því að búast að þeir Hæsta-
réttardómarar sem fyrir þessum misser-
um síðan komust að þeirri niðurstöðu að
ekki nokkur ástæða væri til að taka upp
Geirfinnsmálið að nýju skyldu núna hafa
skipt um skoðun. Sem hefði náttúrlega
fyrst og fremst verið til marks um að þeir
viðurkenndu að hafa tekið ranga ákvörð-
un hér áður fyrr. Og svoleiðis viðurkenna
menn ekki.
Kannski var Hæstaréttardómurunum
nokkur vorkunn að þessu sinni. Vissulega
hefði það verið bæði skemmtilegra og
stórmannlegra ef þeir hefðu getað hugsað
sér að ganga gegn eigin niðurstöðu, eigin
skoðunum og jafnvel kannski eigin hags-
munum, og komið málum þannig fyrir að
unnt væri að taka málið upp aftur og
reyna að hreinsa það einhvern veginn út
af borðinu áður en ný öld gengur í garð.
Að það hefði verið „skemmtilegra" er
annars líklega ekki rétta orðið í þessu
samhengi, því auðvitað verður endurupp-
talca Geirfinnsmálsins ekkert skemmti-
efni, ekkert grfn, hvenær svo sem kemur
að því að málið verður rannsakað að nýju
- en það er vitaskuld alveg óhjákvæmilegt
og að því mun koma, þó margir hafi hags-
muni af því að tefja málið eins lengi og
kostur er, þangað til sem allra flestir
verða dauðir sem fá munu kusk á hvít-
flibbann.
„Rannsóknir almenns eðlis...“
Sé það nú svo að Hæstiréttur hafi eitt-
hvað fyrir sér í því að samkvæmt þröng-
um skilningi lögfræðinnar þurfi einhver
„ný gögn“ til að endurupptaka máls sé
heimil, þá var sem sagt varla við því að
búast að þeir sömu Hæstaréttardómarar
og áður höfðu komist að því að best væri
að láta kyrrt liggja skyldu nú eiga að kom-
ast að annarri niðurstöðu. Enda sýnist
mér að niðurstaða Hæstaréttar nú sé
svona helstil billeg uppsuða úr fyrri nið-
urstöðu - að þeim fyrirvara höfðum að
bæði endurupptökubeiðni Sævars Cieci-
elskis og niðurstöðu Hæstaréttar þekki ég
eingöngu af fréttum. Athyglisverðust virð-
ist vera sú setning Hæstaréttar sem fjall-
ar um nýlegar rannsóknir á því hversu
einangrun og fangavist eiga auðvelt með
að brjóta niður sálarþrek þeirra sem fyrir
því verða - þar segir Hæstiréttur einung-
is: „Rannsóknir almenns eðlis um áreið-
anleika framburðar manna, sem sæta ein-
angrun við frelsissviptingu, geta ekki ein-
ar sér talist til nýrra gagna.“
Gott þetta „almenns eðlis“. Skyldu þeir
Pétur Kr. Hafstein, Hrafn Bragason og
Markús Sigurbjörnsson Hæstaréttardóm-
arar hafa velt lengi vöngum yfir þessu
orðalagi? Niðurstöður rannsóknir færustu
sálfræðinga og afbrotafræðinga um að
gæsluvarðhald og einangrun geti á undra
skömmum tíma fengið menn til að játa á
sig næstum hvað sem er, það er bara
svona eitthvað „almennt". Það kemur
okkur ekkert við.
Hreinsum andrúmsloftið
Ekki frekar en sú staðreynd að þeir Pétur,
Hrafn og Markús eru æðstu dómarar
landsins að taka afstöðu til dómsmáls
sem þeir vita fullvel að var illa unnið og
svo stórkostlega gallað frá upphafi að
með hreinustu ólíkindum er - en það
skiptir þá ekki máli, réttlætið skiptir þá
UMBUÐA-
LAUST
lliugi
Jökulsson
skrifar
Hæstiréttur segir einfaid-
lega að engin ný gögn
hafi komið fram í málinu
sem réttlæti endurupp-
töku málsins, og án þess
að ég hafi að þessu sinni
kynnt mér nákvæmlega
þessa nýju beiðni Sævars
Ciecieiskis, þá er það
ugglaust rétt hjá Hæsta-
rétti; sennilega eru flest-
öll markverðustu gögn
Geirfinnsmálsins þegar
komin fram fyrir all-
nokkru, og ekki víst að
von sé á fleirum.
Hvað dvelur
ormiim langa?
ekki máli, sannleikurinn ekki heldur,
byrðin á herðum þjóðarinnar, enda er allt
slíkt svona heldur „almennt". Ollu skiptir
hins vegar í þeirra augum hvort Sævar
Ciecielski hefur getað fundið einhverja
pappíra sem einir sér geta talist til nýrra
gagna, „í skilningi laga“, eins og þar
stendur. Já, mönnunum var vissulega vor-
kunn. Satt að segja var ég grátandi í alla
nótt, ég vorkenndi þeim svo.
Geirfinnsmálið var klúður, frá upphafi
til enda. Alveg burtséð frá örlögum Geir-
finns Einarssonar og hvað kann að hafa
orðið um hann, þá var rannsóknin á
hvarfi hans klúður og aftur klúður, og
þarf vonandi ekki að hafa um það mörg
orð. Jafnvel þó svo við gerðum ráð fyrir
því að Geirfinnsmálið hefði gengið fyrir
sig eitthvað í þá áttina sem lokaniður-
staða dómsmálayfírvalda sagði - þá var
rannsókn málsins samt klúður, uppfull af
vanhæfni, fávisku, fordómum, harðræði,
ruddaskap, og þannig mætti lengi telja.
Jafnvel þó sem sagt allir væru sekir sem
að lyktum voru dæmdir, þá er málið samt
klúður og full ástæða til að taka málið
upp - niðurstaðan getur aldrei orðið önn-
ur en sú að hreinsa andrúmsloftið í þessu
skammarlegasta sakamáli Islandssögunn-
ar á tuttugustu öld, og þó lengra væri
leitað aftur í tímann.
Píramídarnir
voru reistir með handafli
Það er ekki þægileg tilhugsun að vita til
þess að alvarlegasta og sennilega um-
fangsmesta sakamálsrannsókn á Islandi á
öldinni skuli hafa verið jafn skammarleg
vitleysa og rannsóknin á Geirfinnsmálinu
var, og ennþá óþægilegra að vita til þess
að þó þær staðreyndir æpi beinlínis fram-
an í hvern þann sem tekur að blaða í
málsskjölunum, þá skuli ekki með nokkru
móti hægt að endurskoða þessa vitleysu -
það skuli vera eins og að ætla sér að reisa
píramída með berum höndunum að
hreyfa við þessu sorglega máli. En reynd-
ar verður Geirfinnsmálið að lokum end-
urskoðað - það er alveg óhjákvæmilegt -
rétt eins og píramídarnir voru í rauninni
reistir með berum höndunum; það er
bara hörmulegt hvað það virðist þurfa að
taka langan tíma og hvað það virðist
þurfa að kosta.
Astæðan fyrir því liggur ekki í augum
uppi. Reyndar væri forvitnilegt að fá ein-
hvern tíma að heyra sannfærandi ástæðu
fyrir því að hvað sem á gengur, skuli
dómsmálayfirvöld í landinu streitast við
að taka málið upp og reyna að komast að
einhvers konar heilbrigðri niðurstöðu.
Það er með öllu óþolandi að það skuli
þurfa að hvíla ljótur svartur blettur á ís-
lensku samfélagi áratugum saman, af því
einu að fáeinir menn sem stóðu að saka-
málsrannsókn fyrir meiren tuttugu árum,
og fáeinir í viðbót sem stóðu að dómsnið-
urstöðu - að þessir fáeinu menn skuli
ekki hafa verið starfi sínu vaxnir, og látið
eigin vanhæfni, fordóma og blindu ráða
gerðum sínum. Hvað hafa þessir menn
eiginlega afrekað í þágu lands og þjóðar
sem réttlætir það að þessi ótóttlegi blett-
ur skuli eiga að fylgja okkur inn í tuttug-
ustu og fyrstu öldina, frekar en að smá-
vegis slettist á þeirra fagra mannorð? En
það mannorð er nú reyndar nú þegar far-
ið í hundana, það vita allir sem vilja vita
hverjir það voru sem klúðruðu Geirfínns-
málinu, það vita allir svo allt er þetta
unnið fyrir gýg, allt í þykjustunni - en það
virðist vera í lagi, bara ef ekki er hróflað
við neinu á yfirborðinu.
Ef Geirfiimur hefði
hara horft á sjónvarpið...
Þessi sorgarsaga Geirfinnsmálsins er orð-
in lengri og þyngri en tárum taki. Ég er
viss um að ef Geirfinnur Einarsson hefði
gert sér grein fyrir því hvað það myndi
kosta íslenskt samfélag þegar hann fór að
hitta mann í sjoppunni í Keflavík, þá
hefði hann hætt við allt saman og bara
setið heima og horft á sjónvarpið. En það
gerði hann ekki og af því erum við enn að
súpa seyðið. En nú hljótum við að spyija,
úr því leiðin að Hæstarétti virðist harð-
lokuð - hvað dvelur orminn langa? For-
sætisráðherra í einu landi getur vart liðið
að þar hafi verið framin dómsmorð, eins
og hann komst sjálfur að orði. Og hvað
ætlar maðurinn eiginlega að gera í því?
Pistill Illuga varfluttur t' morgunútvarpi
Rdsar 2 í gær.