Dagur - 26.06.1999, Blaðsíða 7

I

RITS TJÓRNARSPJALL
LAUGARDAGUR 2 6. JÚNÍ 1999 - 7
Að stíga ofan í ný-
1 egan hundasldt
Ég lenti í því í íyrrakvöld, þegar
ég fór út að ganga með hundinn
minn, að stíga ofan í nýlegan
hundaskít. Slíkt er óþolandi,
ekki síst þegar maður er í götu-
skóm, með frekar grófriffluðum
botni. Það er svo mikið vesen að
hreinsa þetta. Einna helst að
haegt sé að nota einhverja litla
spítu eða kalkvist úr nálægum
runna. Og allan tímann er
manns eigin hundur óður og
uppvægur út af lyktinni, rykkir í
ólina til að komast til að míga
utan í næsta ljósastaur og helga
sér umráðasvæði. Hún er merki-
leg þessi hundasálfræði. Annars
er hundaeigendasálfræðin eigin-
lega enn merkilegri. Það er vel
skiljanlegt að fólk hafi áhuga á
að hafa hunda á heimili sínu þó
það búi í þéttbýli. Krakkar hafa
gaman af hundum og fullorðnir
líka, enda eru hundar yfirleitt
skemmtileg dýr, gáfuð, vinaleg
og trygglynd. Hundurinn verður
yfirleitt hluti af fjölskyldunni. Yf-
irgnæfandi meirihluti hundaeig-
enda hugsar líka vel um hundinn
sinn, leikur við hann og hreyfir
og gefur honum hollan og góðan
mat. Annað væri vart við hæfi
þegar um fjölskyldumeðlim er að
ræða.
Sífellt á óvart
Þess vegna kemur það sífellt á
óvart að sjá hversu algengt það er,
bæði í Reykjavík og á Akureyri
(sem eru þeir staðir þar sem ég
þekki sæmilega til), að hundaeig-
endur telja sig ekki þurfa að
hreinsa upp skítinn eftir þessa
fjölskyldumeðlimi sína. Þetta
óhapp mitt í fyrrakvöld er síður
en svo einstakt í sinni röð og varð
auðvitað til þess að herða enn á
þeirri dagskipun á mínu heimili,
að enginn megi fara út fyrir húss-
ins dyr með hundinn án þess að
hafa þar til gerðan plastpoka með
í för. Ekki ég, ekki konan og ekki
krakkarnir. Sé fólk með hundana
sína úti í sveit eða á víðavangi
getur svosem verið fyrirgefanlegt
að skilja stykkin eftir, en inni í
bæjunum er það beinlínis glæp-
samlegt!
Hugsunarleysi
Nú er ég viss um að þetta er fyrst
og fremst hugsunarleysi þegar
fólk þrífur ekki upp eftir skepn-
urnar, sem það hefur þó tekið
ábyrgð á. Það er eins og ábyrðin
einskorðist við skepnuna sjálfa -
að vilja tryggja að það sé í lagi
með hana - en huga síðan ekkert
að þeim áhrifum sem hún kann
að hafa á umhverfið. Þetta er eins
og þegar maður horfir upp á fólk
þrífa hjá sér bílinn að innan með
því að henda dósum út um glugg-
ann og tæma úr öskubökkunum á
götuna. Slíkar tiltektir eru þó
orðnar fátíðari nú en þær voru -
sem betur fer.
En þetta hugsunarleysis- eða
kæruleysislega viðhorf til nátt-
úrulegs og félagslegs umhverfis
er engu að síður ótrúlega lífseigt
hjá okkur og birtist í hinum fjöl-
breytilegustu myndum. Raunar
má segja að siðvæðing nútíma Is-
lendingsins snúist að meira eða
minna leyti um að vinna bug á
þessum sauðshætti og þeim lífs-
máta sem honum fylgir. Þannig
eru menn til dæmis að reyna að
umgangast fiskimiðin af meiri
virðingu vitandi að fleiri munu
þurfa á þeim að halda í framtíð-
inni. Menn veiða ekki Iengur
bara til að veiða og láta helming-
inn af aflanum skemmast. Eins
eru reykingar á almannafæri á
undanhaldi og menn gera sér nú
grein fyrir áhrifum óbeinna reyk-
inga og þeirri ábyrgð sem reyk-
ingamaðurinn hefur gagnvart
hinum reyklausa. Menn eru í vax-
andi mæli tilbúnir til að velta fyr-
ir sér afleiðingum gerða sinna og
til þess er ætlast að þeir taki
ábyrgð á þeim. Þetta kemur víða
fram og alls staðar má sjá þessa
tilhneigingu skjóta upp kollinum
- jafnt í umræðunni um stjórn-
kerfið, efnahagskerfið, félagskerf-
ið og umhverfið.
Umhverfísmat
Til dæmis kemur þetta greinilega
fram í hugmyndinni að baki hinu
umtalaða umhverfismati, sem nú
vdrðist orðið upphaf og endir allr-
ar umræðu um stóriðju og nátt-
úruvernd ef marka má frétta-
flutninginn síðustu daga. Með
umhverfismati er beinlínis lögfest
að menn reyni að sjá fyrir afleið-
ingar gerða sinna og setja undir
þá Ieka sem hugsanlega kunna að
koma fram. Að fara ekki í slíkt
umhverfismat er þá auðvitað
meðvituð ákvörðun um að taka
áhættuna á því að eitthvað óvænt
komi fram síðar. A hundaeig-
endamáli mætti kannski segja að
með umhverfismatinu væri verið
að tryggja að eigandinn tæki með
sér poka þegar hann færi út að
ganga með hundinn. Að fara ekki
í umhverfismat væri því á sama
hátt ákvörðun um að taka séns-
inn á að hundurinn gerði ekkert
stórt einmitt í þessari gönguferð.
I fyrra tilfellinu væri samkvæmt
kenningunni um siðvæddari að-
gerð að ræða en í því síðara, enda
áhættan misjöfn fyrir þá sem á
eftir ganga, eftir því hvor leiðin er
valin.
Rauði herinn
I fréttum síðustu viku hefur það
komið í ljós að á Islandi á siðvæð-
ingin enn talsvert í land, miðað
við þá skilgreiningu sem hér hef-
ur verið brúkuð. A annað hundr-
að erlendir (og innlendir) verka-
menn eru nú í tilvistarlegu tóma-
rúmi eftir að fiskvinnslufyrirtæki
Rauða hersins komust í þrot.
Fjölmargir aðilar gerðu sitt til að
fá þetta fólk til landsins. Það
vantaði fólk í vinnu og fyrirtækið
fékk félagsmálaráðuneytið til að
skrifa upp á heimildir svo hægt
væri að halda uppi atvinnustarf-
semi í fyrirtækinu og til að eitt-
hvað færi að gerast þarna í sveit-
arfélaginu. En nú þegar menn
eru komnir með allt niður um sig
í rekstrinum, virðist enginn tilbú-
inn til að þrífa upp skítinn. Fyrir-
hyggjan í þessu máli brást því
kerfið býður ekki upp á neinar
lausnir fyrir þetta fólk á meðan
vandinn er „peningaskortur" en
ekki „hráefnisskortur" og á með-
an fyrirtækið er í „greiðslustöðv-
un“ en ekki „gjaldþroti". Tæplega
er hægt að ætlast til að erlenda
verkafólkið taki af skarið, sveitar-
félagið telur sig ekki geta það, rík-
isvaldið ekki heldur og fyrirtækið
getur það augljóslega ekki. Þótt
fáir virðist hafa áttað sig á því fyrr
en nú, þá er greinilegt að í þess-
ari gönguferð, sem við köllum
innflutning á erlendu vinnuafli,
var enginn plastpoki með til að
hreinsa upp eftir fyrirtækið!
Víða þðrf
Það er því jafnt í smáu og stóru
sem fyrirhyggju- og kæruleysið,
samfara tilhneigingu til að vísa
frá sér ábyrgð á því sem okkur er
trúað fyrir, birtist. Þörfin fyrir sið-
væðingu er augljós. Og þegar öllu
er á botninn hvolft var ergelsi
mitt frá því í fyrrakvöld þó
kannski aðeins smámunir hjá því
sem aðrir þurfa að þola þessa
dagana. Þótt plastpoka sé víða
þörf er þörfin þó hvergi eins að-
kallandi og fyrir vestan þar sem
ástandið beinlínis æpir á að tekið
verði af skarið og einhver mæti á
svæðið með poka.