Dagur - 03.10.2000, Qupperneq 7

ÞRIDJUDAGUR 3. OKTÓBER 2 000 - 7
m
Tíðindi liðiimar viku
„Það er auðvitað hrein firra að ekki sé hægt að bjóða út rekstur stórs mötuneytis eða þvottahúss í Fjarðabyggð,
og þegar nýjum álverksmiðjum er bætt við þá verður að þjálfa fólk til starfa í þeim.
Þau erlend tíðindi sem vöktu
einkum athygli í síðustu viku var
þjóðaratkvæðagreiðslan í Dan-
mörku um evruna. Hér var að
vonum íylgst með þeim niður-
stöðum af áhuga vegna þess að
framvinda gjaldeyrismála í Evr-
ópu skiptir okkur miklu máli,
vegna hinna miklu viðskipta sem
við höfum við Evrópusambands-
ríkin.
Niðurstaðan var athyglisverð
fyrir þær sakir að allir flokkar í
Danmörku að Framfaraflokkn-
um undanskildum voru fylgjandi
því að taka upp evruna. Ríkis-
stjórnin og ekki síst forsætisráð-
herrann lagði mikið undir, og
hefur vafalaust metið sigurlfk-
urnar miklar þegar ákvörðun var
tekin, en þjóðin var á öðru máli.
Eg ætla mér ekki þá dul að
fara að greina í öllum atriðum
hvers vegna niðurstaðan varð
svona. Vafalaust hefur ótti al-
mennings um að danska velferð-
arkerfið biði hnekki af breyting-
unni verið þungt lóð á þessa vog-
arskál, og loforð stjórnmála-
mannanna í þessu efni hafa ekki
verið tekin trúanleg.
Niðurstaðan
og dönsk stjónunál
Umræðan hér á landi hefur ver-
ið á þann veg að dönsk stjórnmál
hafi beðið mikinn hnekki af nið-
urstöðunni og þá sérstaklega rík-
isstjórnin. Eg hygg að hér sé um
nokkra einföldun að ræða.
Stjórnmálamenn lögðu einfald-
lega málið í hendur þjóðarinnar
og hún kvað upp sinn dóm. Nið-
urstaða er fengin. Danskir
stjórnmálamenn munu halda
sínu striki eftir sem áður, þótt
vissulega sé þetta áfall fvrir ríkis-
stjórnina. Hins vegar geta alleið-
ingarnar orðið þær að áhrif Dana
í heild innan Evrópusambands-
ins minnki. Fróðlegt verður að
fylgjast með þeirri framvindu.
Þessi úrslit brevta ekki stöðu
okkar íslendinga, þvert á það
sem gerst hefði ef Danir hefðu
tekið upp evruna. Niðurstaðan
er því einfaldlega sú að úrslitin
sýna varfærni almennings í
Skandinavíu gagnvart Evrópu-
samrunanum. Ekki er vafi að
það hefur áhrif í þessu sambandi
hve stór frumskógur reglugerða
og tilskipana Evrópusambandið
er.
Skýrsla Auðlindanefndar
Hér innanlands bar hæst að
Auðlindanefnd skilaði skýrslu
sinni og komst nefndin að sam-
hljóða niðurstöðu nema Ari Ed-
vald og Guðjón Hjörleifsson
höfðu iyrirvíira um sv'okallaða
fyrningarleið í sjávarútvegi og
Ragnar Árnason var andvígur
varanlegri ríkisforsjá varðandi
náttúruauðlindir.
Undirtektir við skýrsluna hjá
talsmönnum stjórnmálaflokk-
anna vekja athvgli. Fyrstu við-
brögð voru jákvæð hvað sem
frekari umræða leiðir í ljós.
Skýrslan er viðamikil og tekur
á stórmálum. Mesta umræðu nú
og lýrr hefur sjávarútvegsþáttur-
inn vakið, enda hafa staðið hat-
rammar deilur um fiskveiðistefn-
una nú síðustu árin. I skýrslunni
er bent á tvær leiðir til þess aö
greiða fyrir afnot af auðlindinni.
I fj'rsta lagi veiðigjaldsleið sem
felur í sér álagningu sérstaks
gjalds á aflahlutdeildir sem skil-
greint yrði sem endurgjald fyrir
afnot auðlindarinnar. Hins vegar
svokallaða l’vrningarleið þar sem
allar aflahlutdeildir fyrnast um
ákveðinn hundraðshluta á ári
sem gangi til ríkisins og verði
seldar jafnhraðan á markaði eftir
uppboðsleið.
Ég leyni því ekki að mér hugn-
ast betur veiðigjaldsleiðin. I raun
er hún framhald af því fvrir-
komulagi sem þegar er í gildi, því
útgerðin greiðir nú þegar margs
konar gjöld fyrir afnot af auð-
lindinni, t.d. svokallað þróunar-
sjóðsgjald. Utvegsmenn hafa
opnað á þessa leið, með ákveðn-
um viðmiöunum um að greiða
þjónustu við greinina og eru
þessi viðbrögð þeirra mjög at-
hyglisverð.
Vamadarorð
tiiii samkeppnishæfni
Ekki er vafi að um skýrsluna
verða miklar umræður, og miklu
máli skiptir hvert framhaldið
verður. Það má aldrei gleymast í
þessu sambandi að sjávarútveg-
urinn er grein f harðri alþjóðlegri
samkeppni og okkar stærsti at-
vinnuvegur. Aðgerðir svo sem
gjaldtaka mega ekki rugga bátn-
um svo að það dragi stórlega úr
samkeppnishæfni greinarinnar.
Það má heldur ekki gleyma því
að auðlindagjöld af öllu tagi eru
innheimta á fjármunum í ríkis-
sjóð og eru skattlagning á fyrir-
tæki og einstaklinga í landinu,
þótt með óbeinum hætti sé.
Eigi að síður er nauðsyn að
reyna að ná niðurstöðu um með
hverjum hætti er farið með nátt-
úruauðlindir landsmanna.
Skýrslan hefur fært okkur feti
nær slíku samkomulagi.
Norsk Hydro
I vikunni varð nokkurt upphlaup
f fjölmiðlum vegna yfirlýsinga
Eyvind Reiten hjá Norsk Hydro í
norskum blöðum þar sem hann
hafði áhyggjur af umhverfinu á
Austurlandi íýrir álver, og taldi
að skoða yrði vandlega ýmsa
þætti í samfélaginu þar svo sem
skort á sérhæfðu fólki og rekstur
stoðfyrirtækja svo sem þvotta-
húsa og mötuneyta. Einnig nei-
kvæð áhrif á smáiðnað Austan-
lands.
Það er í sjálfu sér ekki neitt
nýtt í þessari frétt. Allir þessir
þættir eru þáttur í því umhverfis-
mati sem fer fram vegna álvers-
ins. Það er auðvitað hrein firra
að ekki sé hægt að bjóða út
rekstur stórs mötuneytis eða
þvottahúss í Fjarðabvggð, og
þegar nýjum álverksmiðjum er
bætt við þá veröur að þjálfa fólk
til starfa í þeim. Svo var auðvitað
bæði í Straumsvík og á Grundar-
tanga á sínum tíma. Eg á von á
því að forstjórinn hafi með hug-
leiðingum sínum verið að sýna
að fyrirtækið vilji huga að málum
á breiðum grundvelli og verið að
þóknast þeim mönnum sem sí-
fellt hafa klifað á þvf að fyrirtæk-
ið sé of stórt fýrir Austurland.
Það stóð heldur ekki á þeim
viðbrögðum hér heima að stað-
setningin væri þáttur f byggða-
stefnu og fyrirtækið væri betur
komið annars staðar. Staðreynd-
in er hins vegar sú að fyrirtækið
er staösett á þessum stað vegna
þess að það er hagkvæmt fvrir
þjóðina alla. Sú staörevnd má
ekki gleymast.
Skípulagmng heimanáms
GISLI
BALDVINS
SON
námsráðgjafi
á Akureyri
SKRIFAR
Hvernig getur námsráðgjafinn
aðstoðað foreldra við skipulagn-
ingu heimanáms?
Að taka með sér vinnuna
heim.
Flestir foreldrar þurfa ekki að
taka með sér verkefni heim að
loknum vinnudegi. Þó það sé
umdeilt þá þurfa nemendur
grunnskólans að taka með sér
heim ýmis verkefni sem þeir
eiga svo að skila, oftast næsta
dag. Ef svo barnið hefur ekki
Ieyst verkefnið þá fær það tiltal.
Foreldrar eiga oft erfitt að fylgj-
ast með heimanámi barnsins af
ýmsum ástæðum s.s. vegna
vinnu sinnar. Á yngri stigum
grunnskólans koma oft svokall-
aðar vikuáætlanir heim í byrjun
vikunnar og léttir það auðvitað
foreldrum að sjá til að verkefni
vikunnar sé gert. En eftir því
sem barnið eldist verða fyrir-
mæli skólans flóknari og verk-
efnin viðameiri. Þá þurfa nem-
endur einnig að skipuleggja
vinnu sína fram í tímann jafnvel
nokkrar vikur. Nokkrir skólar
eru farnir að nýta sér netið til
samskipta við foreldra og er
Skólatorgið gott dæmi um það.
Þar er einnig hægt að fá ýms-
ar ráðleggingar verðandi nám
barnanna. En staðreyndin er sú
að hraðinn hefur aukist í okkar
daglega lífi og það hefur kallað
á nýtt starf innan grunnskólans.
Nokkur orð um verksvið
námsr á ögj afans
Eg hef skrifað nokkrar greinar
um starf námsráðgjafans í grunn-
skólanum en læt fylgja hér með
nokkur atriði:
Námsráðgjafinn veitir
*nemendum ráðgjöf í einkamál-
um þannig að þeir eigi auð-
veldara með að ná settum
markmiðum ( námi sínu
nemendum ráðgjöf um náms-
og starfsval og veita nemend-
um fræðslu um nám, störf og
atvinnulíf
leiðbeinir nemendum um
vinnubrögð í námi.
tekur þátt í að skipuleggja
náms- og starfsfræðslu í skól-
anum.
undirbýr nemendur undir
ílutning milli skóla og/eða
skólastiga og íýlgja þeim eftir
inn í framhaldsskóla
aðstoðar nemendur við að gera
sér grein fyrir eigin áhugasvið-
um og meta hæfileika sína
raunsætt miðað við nám og
störf
\sinnir íýrirbyggjandi starfi, t.d.
vörnum gegn vímuefnum, ein-
elti og ofhekli í samstarfi við
starfsmenn skóla og aðra s.s.
starfsmenn fræðslu- og félags-
miðstöðva.
"tekur þátt í og sinna rannsókn-
ar og þróunarstarfi innan skól-
ans
Námsráðgjafi skal gæta þag-
mælsku varðandi málefni skjól-
stæðinga sinna.
Af þessari upptalningu má sjá
að starfssviðið er vítt. Þó skipu-
lagning heimanáms sé orðin
viðamikill þáttur starfsins þá hef-
ur forvarnarstarfið komið inn af
meiri þunga. Þá kemur námsráð-
gjafi að ýmsum málum innan
veggja skólans s.s. eineltismál-
um.
Löggjöftna vantar
Þó ég hafi þóst sýnt fram á að
starfið sé umfangsmikið vantar
löggjöf um námsráðgjafa í
grunnskólanum. Námsráð-
gafinn er hvergi nefndur beint í
grunnskólalögunum en vísað til
hans í reglugerð um nemenda-
verndarráð.
Vegna þessa hafa fá sveitarfé-
Iög haft mátt eða möguleika til
að ráða slíkan starfskraft. Ein-
ungis stærstu sveitarfélögin
hafa ráðið námsráðgjafa og er
Akureyri eitt af þeim. En fram
að þessu hafa flestir námsráð-
gjafar einungis verið ráðnir í
hálft starf svo erfitt hefur verið
að ná niður verkefnalistann á
tveimur á hálfum degi.
Þó kann þetta að breytast hér
á Akureyri þar sem fyrir liggur
tillaga skólanefndar um að
námsráðgjafar við stærri skól-
ana verði ráðnir í heila stöðu.
Eg vil því hér með hrósa skóla-
nefnd og vonast til að tillagan
fái stuðning í bæjarstjórn. Eg
vek athygli á því að um leið væri
verið að ráða til skólana for-
varnarfulltrúa.
Þá er bara að nota þjónustima
Þó ég geti ekki kvartað yfir verk-
efnaleysi þá hvet ég foreldra að
nýta sér þessa þjónustu þar sem
hún er til staðar. Það er nú einu
sinni þannig að foreldrar hætta
aldrei að vera aðstoðarkennarar
skólans og fræðsluábvrgðin hvílir
einnig á þeim.