Dagur - 03.10.2000, Qupperneq 13

ÞRIÐJUDAGVR 3. OKTÓBER 2000 - 13
X^MI-
FRÉTTIR
juafgangur
ru ekki að fá neinar griiiur í höfuðið.
sinni um efni fram. Sem betur fer
hafi þjóðin, m.a. lífeyrissjóðirnir,
þó líka verið að safna eignum í út-
löndum, þannig að nettó skulda-
staðan hafi ekki versnað eins mik-
ið og ætla mætti af viðvarandi við-
skiptahalla.
Fram kom að ijárfesting í er-
lcndum hlutahréfum, sem var nær
engin 1994 var orðin 124 milljarð-
ar um síðustu áramóti og 155
milljarðar um mitt árið 2000.
Avöxtun þessara eigna vegi nú í
vaxandi mæli á móti vaxtakostnaði
erlendra skulda í viðskiptajöfnuð-
inum.
Útlenda vtnnuaflið bjargaði
stöðugleilcanuni
Geir segir atvinnuleysi nú svo lítið
að örlítil aukning þess veldur hon-
um ekki áhyggjum. Hinni miklu
eftirspurn eftir vinnuafli fylgi mik-
il spenna. „Það hefur verið erfitt
að manna, t.d. hús eins og þetta.
Eg hef hitt hér alveg ótrúlega
margt útlent starfsfólk, sem geng-
ur hér í öll störf og virðist gera það
mjög vel. Það er eflaust ein af
skýringunum á því hvernig okkur
hefur tekist að leysa okkar mál -
lítið atvinnuleysi án verðbólgu - að
við höfum geta flutt inn allt þetta
erlenda vinnuafl. Pólverjar munu
allt að 1% vinnuaflsins á Islandi í
dag. Og þetta hefur gengið alveg
ótrúlega vel fyrir sig og hefði farið
mjög illa með okkur hefði þetta
ekki verið mögulegt".
Um 79 milljarðar til Ingi-
bjargar
Skipting útgjalda á einstök ráðu-
neyti er afar mismunandi og
sömuleiðis hækkun milli ára:
Útgjöld heilbrigðismálaráðu-
neytisins eru áætluð nær 79 millj-
arðar á næsta ári (1,125 þús.kr. á
hverja 4-ra manna fjölskyldu), sem
er 7% hækkun miðað við fjárlög
þessa árs og 37,6% heildarútgjalda
rfkissjóðs. Tæpur helmingurinn
fer í tryggingahætur en hitt að
mestu í heilbrigðið.
Menntamálaráðuneytið er næst
fjárfrekast, með 23,2 milljarða á
næsta ári, sem er líka 7% hækkun
frá fjárlögum í ár. Þar af fá fram-
haldsskólarnir þriðjunginn, há-
skólar og rannsóknir aðeins minna
og tæpur fimmtungur (4,4 millj-
arðar) fara í söfn og listir.
Félagsmálaráðuneytið er með
13,9 milljarða og langmesta hækk-
un frá fjárlögum þessa árs, eða yfir
24%. Hækkunin skýrist að stórum
hluta af hinum nýja 2,4 milljarða
Fæðingarorlofssjóði, sem lækkar
jafnframt launakostnað annarra
ráðuneyta.
Vegimir likt og lögin og kirkj-
an tii samaiis
Hækliun er þó litlu minni, eða
21,5% hjá Samgönguráðuneytinu
sem á að fá 15,2 milljónir úr að
spila á næsta ári. Mesta hækkun-
in er vegna vegamála, sem eru ætl-
uð 11 milljarðar króna, en rekstr-
argjöld hækka líka töluvert, eða
I 5% milli ára.
Dóms- og kirkjumálum eru eil-
itlu dýrari en vegamálin, áætlaðir
11,7 milljarðar, sem er 7,6%
hækkun frá fjárlögum í ár. Þar af
fara yfir 8,2 milljarðar í löggæslu
og dómsmál, sýslumenn og fang-
elsismál, sem sagt til að forða okk-
ur lögbrotum, dæma okkur og
fangelsa fyrir grófustu brotin (nær
120 þús.kr. á fjölskyldu). Kirkj-
unni eru ætlaðir 3,2 milljarðar
(45.000 kr. á fjölskyldu).
Landbúnaðarráðuneyti eru áætl-
aðir 10,3 milljarðar á næsta ári,
sem er 14% hækkun frá fjárlögum
í ár. Þar vegur þyngst nýr sauðfjár-
samningur og aukin framlög til
Iandshlutabundinnar skógræktar.
Útgjöld annara ráðuneyta er á bil-
inu 1-4 milljarðar.
La iin itko s 1 ii a (1 uri 11 n bækkað
13,5% milli ára
I yfirliti um útkomu ársins 2000
kemur fram að útgjöldin eru rúm-
um 5 milljörðum umfram fjárlög.
Helstu frávikin eru sögð vegna
kjarasamninga og ófyrirséðra at-
vika, auk þess sem kostnaður
sjúkratrygginga sé 1,5 milljarða
umfram fjárlög. Launaútgjöldin
verða um 1 milljarð umfram for-
sendur Ijárlaga, en gangi núver-
andi áætlanir eftir verður launa-
kostnaðurinn 13,5% hærri á þessu
ári en 1999. Heilbrigðisstofnanir
stefna 600 milljónir framúr fjár-
lögum í ár. Tilfærslur hækka um
200 milljónir vegna jarðskjálft-
anna á Suðurlandi. Vaxtagjöld
stefna 800 milljónir fram úr áætl-
un. Og viðhald og stofnkostnaður
stefnir í 1 milljarð umfram tjárlög.
Tekjur 13 miUjörðum um-
framfjárlög
Tekjur ríkissjóðs eru áætlaðar ríf-
lega 13 milljörðum umfram íjárlög
á þessu ári. Þar af eru skattar af
tekjum og hagnaði 7,6 umfram
fjárlög og 6 umfram milljarðar í
virðisaukaskatt, sem allt er skýrt
með stórauknum tekjum lands-
manna og eyðslu. Vörugjöld eru
aftur á móti undir áætlun fjárlaga
2000 og sama er að segja um arð-
greiðslur. En vaxtatekjur eru 2
milljarða umfram Ijárlög.
Á þessu korti sjást meginhugmyndir umhverfissinna um Vatnajökuisþjóðgarð (skyggða svæðið] og þjóðvanginn
(innan rauðu línunnar].
Mörk jokulsms
eru síbreytileg
Umhverfissinnar telja
nauðsynlegt að hafa
stór svæði sem liggja
að Vatnajökli innan
væntanlegs þjóðgarðs,
auk þess sem skil-
greindur verði þjóð-
vangur sem nær yfir
enn stærra svæði.
Á ráðstefnu sem náttúruverndar-
samtökin Landvernd efndu til á
Kirkjubæjarklaustri á föstudag-
inn kynntu náttúruverndarsinnar
hugmyndir sínar um Vatnajökuls-
þjóðgarð. Tillögur þeirra eru mun
víðtækari en hugmyndir Siyjar
Friðleifsdóttur umhverfisráð-
herra, sem samþykktar voru í rík-
isstjórninni í síðustu viku, þar
sem Siv gerir ráð fyrir því að ytri
mörk þjóðgarðsins miðist að
mestu leyti við jökulröndina.
Hugmyndir Landverndar ganga
hins vegar út á það að þjóðgarð-
urinn nái til miklu stærra svæðis
með Vatnajökul sem þungamiðju.
Inga Rósa Þórðardóttir er í for-
svari fyrir Hugmyndasmiðju sem
Landvernd kom á fót til þess að
móta tilllögur um Vatnajökuls-
þjóðgarð fyrir ráðstefnun. Auk
hennar voru í þeim hópi Oskar
Guðjónsson, Sigrún Helgadóttir,
Geir Oddsson og Davíð Bjarna-
son.
„Segja má að við höfum tekið
öll friðlönd og helstu nátt-
úruperlur sem liggja að Vatna-
jökli inn í þjóðgarðinn, ásamt
Skaftafellsþjóðgarði,“ segir Inga
Rósa. Innan þjóðgarðsins verður
því bæði Skaftafellsþjóðgarður og
Stafafellsfriðlandið, sem er aust-
an jökulsins. Og reyndar allt
landið þar á milli sunnan jökuls-
ins fram í sjó. „Við höfðum líka
Núpsstaðarlandið með, sem lengi
hefur verið á náttúruminjaskrá.
Að sjálfsögðu Kverkfjöllin líka og
nokkurn veginn það svæði sem
hugmyndir eru uppi um að gera
að Snæfellsþjóðgarði," segir Inga
Rósa.
Nýtt hugtak
1 vinnu Hugmyndasmiðjunnar
kom fljótlega fram sú hugmynd
að taka upp nýtt hugtak, þjóð-
vang, sem yrði mun víðtækara og
opnara hugtak en þjóðgarður.
Hópurinn hafði mikinn áhuga á
að finna leið til þess að tengja
saman með einhverjum hætti
annars vegar Jökulsárgljúfur, sem
nú þegar er þjóðgarður, og svo
nýjan Vatnajökulsþjóðgarð, sem
einsýnt var að Skaftafellsþjóð-
garður yrði hluti af.
„Með því að hafa allt þetta
svæði innan svonefnds þjóðvangs
væri hægt að leggja upp með
margs konar nýtingu innan þess
svæðis í heild. Allt frá aigjörri
friðun á einhverjum svæðum, þar
sem mönnum þætti ástæða til
þess, og yfir í nánast hvaða nýt-
ingu sem væri, en þó alltaf undir
ákveðinni stjórn og með ákveðnar
verklagsreglur í huga,“ segir lnga
Rósa.
„Þar væri jafnvel svigrúm fyrir
virkjanir, ef sú ákvörðun yrði tek-
in. Því virkjun getur auðvitað
ekki verið innan þjóðgarðs," segir
Inga Rósa. „Það þyrfti sem sagt
ekki að undanskilja neitt svæði
frá ákveðinni samræmdri stýr-
ingu þótt það færi undir virkjun/'
Á ráðstefnunni komu m.a.
lram athugasemdir við það að
takmarka þjóðgarðinn við jökul-
röndina, líkt og ríkisstjórnin
stelhir að. Magnús Tumi Guð-
mundsson jarðfræðingur sagði á
ráðstefnunni að þau mörk væru
býsna hreyfanleg og sýndi m.a.
fram á að haldi hlýnun jarðar
áfram megi búast við því að
Vatnajökull verði orðinn að fimm
eða sex smærri jöklum eftir tvær
aldir eða svo. Einnig lýsti Magn-
ús Tumi því hvernig Vatnajökull
hefði dregist saman síðustu öld-
ina, en áður var hann rniklu stær-
ri en hann er í dag.
Siv Friðleifsdóttir tók hins veg-
ar vel í tillögur Hugmyndasmiðj-
unnar á ráðstefnunni, og sagði að
það gæti orðið augljós ávinningur
af því að fá aðliggjandi svæði líka
inn í þjóðgarðinn. Fyrsti áfang-
inn væri þó að koma upp á næstu
tveimur árum Vatnajökulsþjóð-
garði innan jökulrandarinnar, en
síðan gætu næstu skref til viðbót-
ar orðið í anda tillagna Hug-
myndasmiðjunnar.
Krefst raimsæis
Tryggvi Felixsson hjá Landvernd
bendir á að þegar menn eru að
tala um Vatnajökulsþjóðgarð í
þeirri mynd sem Hugmynda-
smiðjan dró upp þá verða menn
að vera raunsæir og hugsa kanns-
ki áratug fram í tímann. „Þetta er
ekki eitthvað sem verður til á
einni nóttu,“ segir Tryggvi. „En
einhvers staðar verða menn að
byrja." - GB
Olöglegt og óþolandi
Hagsmunaaðilar atvinnu- og
einkabifreiða telja að olíufélögin
séu sek um ólöglegt og óþolandi
verðsamráð og lýsa furðu sinni á
því að viðbrögð samkeppnisyfir-
valda séu engin vegna þess. Þeir
fara fram á að það við olíufélögin
að þau leggi fram tölur um verð-
grunn díselolíu, þ.e. innkaups-
verð og álagningu svo nokkuð sé
nefnt. Jafnframt eru félögin kraf-
in skýringa á þeim mikla mun
sem er á hækkun ílotolíu annars
vegar og díselolíu hins vegar.
Lægri skattaálögur
Þetta kemur fram í ályktun frá
fundi hagsmunaðila í gær. Á
fundinum var skorað á stjórnvöld
að lækka skattaálögur á elds-
neyti. I ályktunni er jafnframt
bent á að í undirbúningi séu við-
brögð og aðgerðir vegna þessara
nýjustu hækkana. Á þessum
fundi kom fram að mikill uggur
er í kaupendum bensíns og
díselolíu vegna verðhækkana á
eldsneyti sem nema tugum pró-
sentum á síðustu misserum.
Bent er á að þessi þróun hefur
haft mjög neikvæð áhrif á af-
komu fyrirtækja og einstaldinga
sem séu háðir olíu- og bensín-
notkun í sínum rekstri. - GRH