Dagur - 24.10.2000, Blaðsíða 7

ÞRIDJVDAGVR 24. OKTÓBER 2000 - 7

ÞJÓÐMÁL
Fj ármál s veitarfélaga
JON .
KRISTJANS-
SON
alþingismaður
SKRIFAfí
Tekjustofnanefnd hefur nú skil-
að niðurstöðum. Hún hefur
starfað á annað ár og safnað
miklum upplýsingum um af-
komu sveitarfélaganna síðasta
áratuginn. Síðasta endurskoðun
á lögum um tekjustofna sveitar-
félaga var í lok níunda áratugar-
ins og afkoma þeirra var þá bætt
mjög verulega með nýrri löggjöf
og þau stóðu nokkuð vel í byrjun
áratugarins. Síðar var svo tekju-
stofnunum breytt með lögum
um flutning grunnskólans og
niðurfellingu aðstöðugjalds.
Beinir tekjustofnar sveitarfé-
laganna eru útsvarið, fasteigna-
gjöld og framlög í jöfnunarsjóð
sveitarfélaga. Jöfnunarsjóðurinn
hefur leikið veigamikið hlutverk í
fjármálum sveitarfélaga á seinni
árum.
Útsvarið
Lang veigamesti tekjustofn sveit-
arfélaganna er útsvarið. Með
batnandi atvinnustigi og aukn-
um tekjum hafa tekjur sveitarfé-
laga af útsvarinu aukist. Arið
1999 voru útsvarstekjur sveitar-
félaga 38.8 milljarðar króna eða
78.8% af heildartekjum þeirra.
Hins vegar hafa auknar útsvars-
tekjur komið misjafnlega niður,
vegna þess að (jölmörg sveitarfé-
lög hafa tapað gjaldendum vegna
húferlanutninga. Þeir gjaldend-
ur hafa síðan bæst við hjá öðrum
sveitarfélögum þar sem íbúum
hefur fjölgað.
Búferlaflutningar umfram
eðlilega tilfærslu fólks milli
byggðarlaga setja sveitarfélögin í
vanda. Sum missa fólk frá sér og
þar með tekjurnar af útsvörum
þess. Kröfurnar um þjónustu
minnka hins vegar ekki. Onnur
taka við fjölmörgu fólki sem kall-
ar á auknar fjárfestingar og þjón-
ustu. Hins vegar fá þau sveitarfé-
Iög einnig auknar tekjur af út-
svörum þessa fólks.
Hækkim útsvarsheimilda -
breyting tekjuskiptingar
Tillögur tekjustofnanefndar eru í
því fólgnar að auka heimildir til
útsvarsálagningar í tveimur
11: >: ~lXrTW~r~~'

„Önnur sértæk aðgerð er að breyta álagningargrunni fasteignaskatta á þann veg að fasteignamat á hverjum stað
giidi í stað þess að reikna grunninn upp til fasteignaverðs í Reykjavík, “ segir greinarhöfundur.
áföngum. Þetta er alrnenn að-
gerð fyrir öll sveitarfélög. Auknar
heimildir nema um 0.99% sem
þýðir tekjuauka um það bil 3.7
milljarða króna rniðað við að
þessar heimildir séu fullnýttar.
Tveir þriðju þessara heimilda
munu taka gildi frá næstu ára-
mótum en einn þriðji um áramó-
in 2001-2002. Ríkissjóður mun
síðan lækka hlutfall sitt í tekju-
skattinum sem nemur o.33% á
móti þeim heimildum sem taka
gildi um næstu áramót. Þessi
breyting á tekjuskiptingu er var-
anleg.
Jöfnunars j óðiuinn
Auk breytinganna á útsvarsá-
lagningunni leggur tekjustofna-
nefndin til þá sértæku aðgerð að
greiða 700 milljónir króna í jöfn-
unarsjóð sveitarfélaga til þess að
létta undir með sveitarfélögum
sem orðið hafa fyrir búseturösk-
un. Þessi upphæð verður greidd
út vegna yfirstandandi árs og
einnig verður þessi upphæð lögð
í jöfnunarsjóðinn á næsta ári.
Eftir það er lagt til að staðan
verði metin á ný. Þetta er vegna
þeirra aðstæðna sem ég hef þeg-
ar rakið um áhrif búseturöskun-
ar á þjónustu sveitarfélaga.
Þetta var gert fyrir árið 1999 og
skipti miklu máli í þeirri stöðu
sem að þá var, og því míður eru
þessar aðstæður f)TÍr hendi enn
þá.
„Þrátt fyrir umræð-
inii iiin slæma stöðu
sveitarfélaga eru
heimildir upp á 400
milljónir í útsvarsá-
lagningu ónýttar.“
Fasteignaskatturinn
Önnur sértæk aðgerð er að brey-
ta álagningargrunni fasteigna-
skatta á þann veg að fasteigna-
mat á hverjum stað gildi í stað
þess að reikna grunninn upp til
fasteignaverðs í Reykjavík. Þetta
er afar þýðingarmikil aðgerð fyr-
ir gjaldendur á landsbyggðinni
sem eiga lágt metnar eignir. Það
er ekki mikið réttlæti í því að
þessar eignir séu metnar upp
þegar á að greiða skatta af þeim.
Ákvæði um þessa breytingu voru
í málefnasáttmála ríkisstjórnar-
innar, en nefndinni var falið að
taka þetta mál til meðferðar í
sínum tillögum. Ríkið mun legg-
ja fram 1.1 milljarð króna til þess
að standa straum af þessari
breytingu og bæta viðkomandi
sveitarlélögum tekjutapið sem af
henni leiðir f\'rir þau.
Mikilvægar úrbætur
Ef að tillögur tekjustofnanefnd-
arinnar ganga fram sem ég hef
fulla ástæðu til þcss að álíta, þá
er hér um afar mikilvægt mál að
ræða fyrir sveitarfélögin í land-
inu. Ríkisvaldið leggur nú þegar
1.3 milljarða króna á ári í breyt-
ta tekjuskiptingu og 700 milljón-
ir til viðbótar næstu tvö árin. Við
þetta bætist 1.1 milljarður á ári
vegna fasteignaskattsins sem er
varanleg aðgerð. Þegar rætt er
um framlag ríkissjóðs verður að
taka alla þessa þætti með í reikn-
inginn þó að breytingin á fast-
eignaskattinum sé kerfisbreyting
en Ieiði ekki til tekjuaukningar
fyrir sveitarfélögin. Þau cru hins
vegar mikilvæg íjárhagsleg að-
gerð fyrir fjölmarga gjaldendur í
sveitarfélögum landsbyggðarinn-
ar.
Viðbrögö við tiUöguitiun
Viðbrögðin við tillögunum hafa
einkum falist í tvennu. 1 fyrsta
lagi umræða um skattahækkun
og í öðru lagi að ríkið hefði þurft
að leggja meira af mörkum.
I umræðum um skattamál
verður að taka með í reikning-
inn að fasteignaskatturinn er
skattlagning. Heildarskattheimt-
an mun ekki hækka um næstu
áramót, þótt heimildir verði full-
nýttar. Þess ber einnig að gæta
að hér er um heimildir að ræða
sem er í valdi sveitarfélaganna að
nota. Þess ber að geta að eins og
nú stendur á, þrátt fyrir umræð-
um um slæma stöðu sveitarfé-
laga eru heimildir upp á 400
milljónir í útsvarsálagningu
ónýttar.
Ég tel það eðlilegt að svigrúm
sveitarfélaganna í álagningu sé
aukið. Lágmarksútsvarsprósent-
an er nú 11.24%, en hámarkið
13.3% eftir seinni áfanga hækk-
unarinnar. Þetta gefur sveitarfé-
lögunum svigrúm til þess að
meta sína þörf fyrir álagningu.
Það svigrúm er miklu eðlilegra
heldur en það fyrirkomulag að
heimildir séu svo þröngar að það
þurfi að standa í átökum milli
ríkis og sveitarfélaga um hvað
eina sem til útgjaldauka horfir í
sveitarfélögu nu m.
Verkaskiptmg, og mat á fjár-
málalegum ábrifum
Tillögur tekjustofnanefndar fjal-
la um mörg fleiri atriði sem ég
ætla ekki að rekja hér. Itarleg
skýrsla nefndarinnar mun koma
út næstu daga og þar er mikill
fróðleikur um fjármálalega þró-
un sveitarfélaga síðasta áratug-
inn. Það er gert ráð fyrir að öll
frumvörp verði kostnaðarmetin
með tilliti til sveitarfélaganna og
samskipti ríkis og sveitarfélaga
og samráð verði fest enn frekar í
sessi. Auk þess er lagt til að þeg-
ar í stað fari fram vinna við
breytta verkaskiptingu með það
fyrir augum að framkvæmdir við
sjúkrahús og heilsugæslustöðvar
verði verkefni ríkisins, og einnig
framkvæmdir við framhalds-
skóla, svo tveir málaflokkar séu
nefndir.
Bætiun s amfélag sþj ónus tn
SIGURÐUR
A. FRIÐ-
ÞJOFSSON
upplýsingafulltrúi
BSRB
SKRIFAfí
BSRB fagnar því að Ingibjörg
Pálmadóttir heilbrigðisráðherra
skuli ætla að kanna hvort grund-
völlur sé fyrir samráði við aðila
vinnumarkaðarins um þróun
heilbrigðisþjónustunnar til fram-
tíðar. Fljótt á litið virðist þetta
vera svar ráðherra við skriflegri
ósk BSRB 30. ágúst sl. um að
slíkt samstarf verði tekið upp.
Miðvikudaginn 13. september
hirtist grein eftir Ogmund Jónas-
son formann BSRB í Degi undir
fyrirsögninni: „Óskað eftir við-
ræðum.“ Daginn eftir, 14. sept-
ember birtist svo grein í Morgun-
blaðinu eftir formann BSRB sem
nefndist „BSRB vill samstarf um
framtíð heilbrigðiskerfisins." I
þessum tveimur greinum og fleiri
greinum eftir formann BSRB er
óskað eftir samstarfi við heil-
brigðisráðherra um að standa
vörð um það heilbrigðiskerfi sem
þjóðin hefur hyggt upp og sækja
fram til betri þjónustu og betri
nýtingu á fjármununum sem til
heilbrigðismála fara. I þessum
greinum kemur fram að BSRB
hafði ritað heilbrigðisráðherra
bréf þar sem óskað var eftir við-
ræðum um framtíðarskipan heil-
brigðismála á Islandi.
í Degi miðvikudaginn 18.
október sl. birtist opnu frétta-
skýring Heiðar Helgadóttur á
þessum málum undir fyrirsögn-
inni „Þjóðarsátt um heilbrigði.“
Þar er sagt frá bréfi sem beil-
brigðisráðherra sendi út til aðila
vinnumarkaðarins um viðræður
um framtíðarskipan heilbrigðis-
mála. I fréttaskýringunni er rætt
við ýmsa aðila sem að þessu
koma, þar á meðal nokkra aðila
vinnumarkaðarins, en hvergi
minnst á þátt BSRB. Hefði það
þó verið eðlilegt í Ijósi aðdrag-
anda að þessu útspili heilbrigðis-
ráðherra. Ekki hvarflar að mér að
blaðamaður hafi vísvitandi ætlað
að sniðganga þátt BSRB í að-
dragandanum að tilboði ráðherra
heldur ætla ég að Heiði hafi ein-
faldlega yfirsést þetta atriði, enda
kunn af vandaðri blaðamennsku.
Því er þetta greinarkorn ritað til
að vekja athygli hennar og ann-
arra á margyfirlýstum vilja BSRB
og baráttu samtakanna fyrir öfl-
ugri heilbrigðisþjónustu.
Dagana 25. til 28. október
verður 39. þing BSRB haldið
undir kjörorðinu „Bætum samfé-
lagsþjónustuna" þar sem heil-
brigðismálin verða m.a. ofarlega
á dagskrá. BSRB hefur undanfar-
ið farið fram undir þessu kjör-
orði, m.a. haldið fjölmennar
trúnaðarmannaráðstefnur í
Reykjavík, á Akureyri og Isafirði
þar sem þessi mál hafa verið á
dagskrá. Þá hefur bandalagið
gefið út bækling þar sem fjallað
er um hvernig bæta megi samfé-
lagsþjónustuna í samráði við
starfsfólk hennar, enda býr það
yfir þekkingunni sem til þarf.
BSRB hefur á undanförnum
árum látið sig heilbrigðisþjónust-
una miklu varða. Kemur þar
margt til. Mikill fjöldi félags-
manna f BSRB starfar í heil-
brigðisgeiranum. Þá lítur banda-
lagið svo á að góð heilbrigðis-
þjónusta sé stórt kjaramál. Kjör
fólks ráðast m.a. af kostnaði sem
það ber vegna heilbrigðisþjónust-
unnar, bæði sem notendur og
skattgreiðendur. Það er ástæðan
fyrir því að BSRB ritaði heil-
brigðisráðherra bréf á sínum
tíma það sem bandalagið lýsti sig
tilbúið til viðræðna um mótun
framtíðarstefnu í heilbrigðismál-
um.