Dagblaðið Vísir - DV - 24.08.1984, Síða 12

12
DV. FÖSTUDAGUR 24. ÁGUST1984.
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaðurog ótgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON.
'Framkvæmdastjóri og ótgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON.
Ritstjórar: JÓNAS KRlSTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM.
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELÍAS SNÆLAND JÓNSSON.
Fréttastjórar: JÓNAS HARALDSSON og ÓSKAR MAGNÚSSON.
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON.
Ritstjórn: SÍDUMÚLA 12—14. SÍMI 684611. Auglýsingar: SÍÐUMÚLA 33. SÍMI
27022.
Afgreiðsla, áskriftir, smáauglýsingar, skrifstofa: ÞVERHOLTI11. SÍMI 27022.
Sími ritstjórnar: 686611.
Setning, umbrot, mynda-og plötugerð: HILMIR HF., SÍÐUMÚLA 12.
Prentun: Árvakur hf., Skeifunni 19.
Áskriftarverð.á mánuði 275 kr. Verð í lausasölu 25 kr. Helgarblað 28ý<r. ■
Gott er að hafa tungur tvær
Þær fréttir berast frá ýmsum útgerðarplássum að
veiðiskipin séu óðum að fylla kvóta sína og líkur eru á því
að fjölmörgum skipum verði að leggja um næstu mánaða-
mót. Því mun fylgja atvinnuleysi í stórum byggðarlögum
ef marka má þessar spár.
Enginn vafi er á því að ýmsir hafa gert sér vonir um að
kvótinn verði rýmkaður og nú er beitt miklum þrýstingi á
bak við tjöldin. Atvinnuleysisdulunni er veifað framan í
stjórnmálamenn og ráðherra.
Sjávarútvegsráðherra hefur hinsvegar haft manndóm
til að vísa þessum pólitíska þrýstingi á bug. Hann hefur
tekiö af skarið um að kvótinn verði ekki aukinn. Hann vís-
ar bölspánum heim til föðurhúsanna. Ráðherrann kveður
einstök útgerðarfyrirtæki og sjávarpláss geta sjálfum sér
um kennt. Allir hafi vitað að hverju þeir gengju. Kvótinn
hafi verið ákveðinn strax um síöustu áramót og frá
honum veröi ekki hvikað.
Þetta eru orð að sönnu.
Kvótaskiptingin var mikill neyðarkostur. Skömmtun af
þessu tagi er hvimleiö og andstæð þeirri grundvallar-
hvatningu veiðimennskunnar, að láta þá róa sem fiska.
Hún getur verið óréttlát í skiptingu milli einstakra skipa.
Hún getur verið ósanngjörn gagnvart ungum og upprenn-
andi fiskimönnum sem vilja sækja á miðin með aflavon-
ina og fengsældina að vopni.
Við framkvæmd kvótaskiptingarinnar hafa ýmsir
meinbugir komið í ljós, og margt bendir til að kvótakerfið
verði aflagt á næsta ári. Það mál er þó óráðið og órætt
með öllu og er ekki á dagskrá eins og er.
Meðan þorskafli dregst stöðugt saman og fiskifræðing-
ar vara við auknum veiðum eru takmarkanir í einu eða
öðru formi óhjákvæmilegar.
í ár hefur kvótakerfið verið reynt og það væri óðs
manns æði að hverfa frá því eða gefa eftir, einmitt þegar
á reynir og kvótinn hefur verið fylltur. Ef sjávarútvegs-
ráðherra gefur eftir nú er hann að svíkja þá sem hafa tek-
ið mark á kvótanum og hagaö veiðum sínum í samræmi
vð hann. Þá er hann að hundsa aðvaranir fiskifræðinga og
hleypa öllu í bál og brand. Jafnvel þótt kvótinn mælist illa
fyrir og hafi augljósa galla, er fráleitt að draga í land þótt
einhver neyðarköll heyrist.
Satt að segja færi betur að stjórnvöld sýndu af sér þá
karlmennsku á fleiri sviðum, að berja í borðið og láta kné
fylgja kviði í þeim uppskurði sem óhjákvæmilegur er í
sjávarútveginum.
Nýlega mátti þesa þær fréttir að Byggðasjóði hefði ver-
ið falið af ríkisstjórninni að hlaupa undir bagga með út-
gerðarfyrirtækjum sem eiga ekki nægjanleg veö fyrir
skuldum sínum. Hér vaknar sá grunur að ríkisstjórnin sé
að heykjast á þvíaðfylgja eftir sinni eigin stefnu um að
grisja þurfi skipastólinn. Hér er enn verið að hlaupa undir
bagga með skussunum. Láta undan pólitískum þrýstingi.
Ríkisstjórnin getur ekki bæði haldið og sleppt í þessum
efnum. Menn létu kvótaskiptinguna yfir sig ganga og eiga
að standa við hana. Hallarekstur útgerðar er sömu ættar.
Of stór skipafloti og sífelldar neyðarráðstafanir hans
vegna er vandamál sem taka verður á. Síðustu aðgerðir
ríkisstjórnarinnar gerðu ráð fyrir að skuidþyngstu
skipunum yrði ekki lengur hlíft. Á nú að guggna á þeirri
ákvörðun í skjóli Byggðasjóðs og pólitísku fyrirgreiðsl-
unnar? Það er lítil samkvæmni í því að láta sjávarútvegs-
ráðherra standa fastan fyrir í kvótamálinu, en springa á
limminu þegar kemur að skuldauppgjörinu. ebs
TIL HVERS AÐ
FRYSTA FISK
— efhægterað selja hann nýjan?
Þaö er taliö að í landinu séu nú um
sex mánaða birgöir af frystum fiski
og aö sá tími, sem líöur frá því aö
fiskur er frystur, þar til fram-
leiöandinn fær greiöslu, geti orðið
allt aö níu mánuðir. Þannig verður
frystihús, er tekur fisk til frystingar í
dag, aö bíða fram í endaðan febrúar
á næsta ári, þar til varan er flutt úr
frystigeymslunum og fram í end-
aðan apríl eða lengur eftir greiöslu.
Allan þennan tíma verður frystihúsið
að bera mikinn kostnað við
geymsiuna, — rafmagnskostnað
vegna frystingarinnar, vaxta-
kostnað vegna afurðalána og leigu
fyrir frystirýmið. Verðið á frysta
fiskinum hækkar ekki vegna
geymslunnar, — frystihúsiö hefur
einfaldlega minna aflögu fyrir'
hverja viku, sem líöur frá því aö
fiskurinn er frystur þar til salan fer
fram og salan endar í tapi.
Kjallarinn
HARALDUR BLÖNDAL
LÖGFRÆÐINGUR
,Frystihús eiga nú í miklum f járhagserfiðleikum vegna birgðasöfnunar.
^ „Því aðeins á að frysta fisk að sú
9 vinnsluaðferð borgi sig. Og þegar svo er
komið að geymslan og vextimir éta upp
söluverðið og meira til er það undarleg at-
vinnustefna að halda slíku áfram.”
Frystihús eiga nú í miklum fjár-
hagserfiðleikum vegna birgöa-
söfriunar. Ef hægt væri að selja
birgðirnar væru vandamál margra
húsanna leyst, en í dag eru það fyrst
og fremst bankamir sem hagnast á
fiskvinnslu. Þar fyrir utan má svo
nefna olíufélög, og LlÚ, sem hefur á-
gætar tekjur af tryggingamiölun
fyrir fiskiskip.
Eg hugsa að fiskneysla sé ekki
talin mikil á Isiandi. Þó er hún skv.
hagtölum næstmest í heimi, aöeins
Japanir borða meiri fisk. Islending-
ar borða nærri fjórum sinnum meira
en Bandaríkjamenn, en þar eru
okkar mikilvægustu fiskmarkaðir í
dag. En sala hefur ekki gengið sem
skyldi á Bandaríkjamarkaði og er
þaö aöalorsök hinnar miklu birgöa-
söfnunarílandinu.
Og verður þá ekki að leita annað?
Gámafiskur
Undanfarin misseri hefur aukist
útflutningur á svokölluðum gáma-
fiski, þ.e. kældum fiski. Hann er
seldur á fiskmörkuðum í Bretlandi
og á meginlandinu með sama hætti
og þegar togarar selja erlendis.
Verðið, sem hefur fengist, er
fyllilega sambærilegt við togara-
fiskinn og stundum betra, enda er
hægt að velja í gámana yngsta
fiskinn, sem best þolir flutninginn,
en frysta eldri fiskinn heima og setja
í geymslu. Jafnframt geta
frystihúsin meö þessum hætti losnað
við toppana, þ.e. selt beint umfram-
magn af fiski, sem annars væri hætta
á aö skemmdist þegar frystihúsin
hafa ekki undan.
Gámaútflutningurinn hefur mælst
vel fyrir erlendis, enda tryggir hann
að íslenskur fiskur er ævinlega falur
á fiskmörkuðum. Þannig mun gáma-
útflutningur verða til þess, er til
lengri tíma er litið, að verð á Islands-
fiski er eins hátt og mögulegt er.
Menn verða nefnilega aö átta sig á
því að stopular sölur íslenskra fiski-
skipa á þessum mörkuðum fullnægja
ekki þörf kaupenda. Þeir þurfa fisk
allt árið fyrir neytendur og ef
Islendingar selja ekki þá kaupa þeir
einfaldlega af öðrum. Þessir aörir
öðlast þá fótfestu á markaðnum, sem
þeir hafa e.t.v. ekki í dag, en
íslendingarnir missa fótanna að
sama skapi.
Athyglisverð tilraun
Mjög athyglisverö tilraun var gerð
með útflutning á kældum fiski fyrir
skömmu. Nokkrir af helstu fiskverk-
endum landsins, t.d. Bæjarútgerð
Reykjavíkur, Bæjarútgerð Hafnar-
fjarðar, Isbjöminn h/f, og Miðnes
h/f fluttu út með skipinu Mar kældan
fisk. Vegna einhvers misskilnings,
m.a. íslenskra aðila, er stóðu utan
tilraunarinnar, var skipið látið bíða
eftir löndun í nokkra daga algjörlega
aö tilefnislausu, en þrátt fyrir það
náðist góö sala á fiskinum, og það,
sem e.t.v. skiptir mestu, fisk-
kaupendur fögnuöu mjög þessari
nýbreytni, einkanlega því ef Islands-
fiskur yrði aftur reglulega og í tals-
verðum mæli á bresku fisk-
mörkuðunum.
Kosturinn við að selja fiskinn
með þessum hætti er sá að frysti-
húsin fá strax greitt fyrir vöru sína.
Þau þurfa ekki að bíða mánuðum
saman eftir að geta selt, þau spara
vaxtakostnað og geymslukostnað —
og staðreyndm er einfaldlega sú aö
gætu frystihúsin selt frysta fiskinn
jafnfljótt ■ og gámafiskurinn er
seldur væruenginteljandivandamál
í rekstri þeirra. Og til hvers á að
frysta fisk, til þess eins að geyma í
nærriár þegarhægteraðseljahann
strax?
Nú kunna menn að halda því fram
aö sú kenning, sem hér er boöuð, að
selja kældan fisk á fiskimörkuðum
Evrópu sé í andstöðu við þá skyn-
semdarstefnu að fullvinna sjávaraf-
uröir. Því er til að svara aö það er
matsatriði hvað er fullunnin sjávar-
afurö. Hér á landi er það t.d. ekki til
siðs að borða frystan fisk frá SH.
Islendingar borða fisk meira að hætti
Evrópubúa. Nýr fiskur er þess vegna
fullunninn þegar hann er kominn í
fiskbúö. Þar fyrir utan er það ekki
markmiö í sjálfu sér að frysta fisk.
Því aðeins á að frysta fisk að sú
vinnsluaðferð borgi sig. Og þegar
svo er komið að geymslan og
vextirnir éta upp söluverðið og
meira til er það undarleg atvinnu-
starfsemi aö halda slíku áfram.
Fyrr á tíð voru fiskmarkaðir
Evrópu mikilvægastir fyrir
Islendinga. Vegna þorskastriða og
löndunarbanns urðum við að selja
til Ameríku. Það gekk mjög vel. Viö
megum hins vegar eiga von á vax-
andi verðstríöi þar við Kanadamenn
sem hafa mun sterkari aðstöðu,
m.a. vegna fjarlægðar. Er þá ekki
rétt að skapa okkur aftur aðstöðu í
Evrópu og jafnframt leggja minni á-
herslu á frystan fisk en þeim mun
meiri á að koma fiskinum sem fyrst
á markaöina — og nota til þess þá
byltingu í flutningum og kælitækni
sem orðin er?
Og umfram allt verður út-
flutningurinn að vera frjáls. Þeir
sem efast um slíkt ættu að hugsa til
þess að það var hvorki Sambandið
né SH sem byrjaði að flytja út
gámafisk. Um viðskiptaráöuneytiö
blása nú ferskir vindar frelsis í
verslunarmálum. Þeir eiga einnig að
ná til útflutnings á fiski.
Haraldur Blöndal.