Dagblaðið Vísir - DV - 01.12.1984, Blaðsíða 11

55
DV. LAUGARDAGUR1. DESEMBER1984.
Vafalaust hefur þetta viötal verið
umdeilt í hópi menntskælinganna.
Böðvar Guömundsson, síðar skáld,
svarar Sverri Hólmarssyni í næsta
blaði og byrjar svona: „Hjartans
þakkir fyrir kveðjuna, sem við meðal-
mennirnir fengum frá þér í síðasta
blaöi, það gladdi mig sannarlega, aö
þú skyldir muna eftir okkur.”
Böövar gagnrýnir Sverri í svargrein
sinni fyrir skort á hógværð og þeir eru
greinilega á öndverðum meiði um hvað
sé gott og hvað ekki í ljóðlistinni og er
Böðvar þar málsvari hins eldra og hefð-
bundnara. Hann segir í grein sinni:
„Gení varðst þú ekki fyrr en þú fórst
að dást að skrípislegri ljóöagerð
heimskra og geöveikissjúklinga. Þá
var eðlisgreindin ekki meiri en svo, að
þér fannst endaleysan góð, þá var þín
djúphyggja ekki dýpri en það aö þú
fórstaðkafaísamaforarpyttinn.. . .”
1 sama blaði svarar Sverrir ádrepu
Böðvars. Þar er talað af krafti:
„Þú hefur sagt mér þaö sjálfur í
votta viðurvist að stærsta kompliment,
sem nokkur maöur hefði gefið þér,
hefði verið þegar Olafur, vinur okkar,
R. kallaði þig andlegt afsprengi ís-
lenskrar bændamenningar. ”
Verða úti
SíðarsegirSverrir:
„Þú hefur innbyrt rímur, ferskeytlur
og aðra menningarframleiðslu dreif-
býlisins í svo stórum skömmtum, að út
úr flóir. Þín hugsjón er aðyrkja eins og
Eysteinn og verða úti aö lokum, en það
er þjóðlegasti dauðdagi sem um
getur.”
Þessar deilur Böðvars og Sverris eru
án efa þær kröftugustu deilur um
listrna sem fram fóru á síðum skóla-
blaðs MR á tímanum sem var skoð-
aður. Þeir félagar yrkja svo báðir í
skólablöð sem á eftir koma; Sverrir
eitt sem heitir Saungur um haust og
Böðvar Þorleifs rímu Haukssonar sem
er geysimikið verk.
Einar Már Jónsson skrifar á þessum
tíma grein þar sem hann gluggar í
gömul skólablöð. Þar birtir hann ljóð
frá 1936 eftir G.Þ.G. Fyrsta erindið er
svona:
„Fyrir löngu sól er setzt
ísævardjúp.
Nóttin breiðir yfir allt
sinn undrahjúp.
Einar Már vísar í grein-sinni um
gömul skólablöð til kvæðisins „Tíma-
rúm hiö nýja” sem sé sennilega eitt
snjallasta kvæði sem samiö hafi verið í
skólanum. Þaðhljóðarsvo:
„Eg lá f ram á borðið með bók
og barðist sem hetja því gegn,
aö rynni á mig doöadúr.
Eg helvítis skrudduna skók,
svo skræöunni varð það um megn,
og s jö duttu síðurnar úr.
— Þá lagði ég haus fram á loppur
og lognaðist leiður í dá —
Samt tók ég mig aftur á,
því minn latínukláfur er lekur,
og lítið sem ekkert tekur
en fautaleg fýsn hann skekur
fólslegatil ogfrá.
— Þá heyrði ég snúiö snerli.
Var snótin mín þar á ferli?
Já, þar birtist í dyrunum dís
minna drauma og vona
(fönguleg fögur og vís
ogfýsileg kona).
Hún kom það kveld
og kveikti eld
í hálminum holdsins veika.
Hún dillar sér dátt
og dansar kátt,
upp stóð ég illa til reika.
Það var niðdimm nótt,
égnálgaöistskjótt
uppfylling óska minna.
Brosandi hún beið
og bauð mér um leið
vínþrúgur vara sinna.
Þá var klipiö og kippt
kallað og hnippt
og botnlaus og rimlaus birtist mér
bitur raunveruleikinn.
„Vaknaöu, maður, það er
verið aö taka þig upp.””
Þaö veröur að taka undir með Einari
Má Jónssyni að þetta er gott ljóð. Það
fjallar um veruleika menntaskóla-
-skáldsins og sýnir einn helsta styrk
þess: húmorinn.
Áfram flettum viö og rákumst á
skoðanakönnun meðal nemenda. Þar
var meðal annars spurt spuminganna:
Hafiö þér lesið Paradísarheimt? og Lesið
þér Andrés önd? Andrés haföi greinilega
vinninginn.
Rokk og tvist og rúbídú
Áfram flettum við og rákumst á
viðtal við Þráin Eggertsson. Hann er
spuröur um intelligensa. Svarið:
„Það eru tvenns konar menn í skól-
anum: menn, sem helst iðka í tóm-
stundum sínum billiard og rosaleg
húsasundafyllirí og ræða um það ef
þeim gefst tóm til, og svo menn, sem
hafa litterer áhugamál, eða önnur
slík,”segirhann.
Ef flett er áfram fara að skjóta upp
kollinum ljóð eftir Ingibjörgu Haralds,
kvikmyndagagnrýnanda Þjóðviljans
með meiru sem enn í dag yrkir. Sverrir
Hólmarsson yrkir jafnt og þétt og eitt
ljóð hans, sem byggist á nýstárlegri
uppsetningu textans, stælt af Vésteini
Lúövíkssyni í næsta blaði á eftir,
Sverri til háðungar.
Heimir Pálsson, kennari og gagn-
rýnandi Helgarpóstsins, yrkir
sonnettu sem byrjar s vona:
Ég horfði á þig vaxa í vor,
þú veikbyggöa, þróttlausa strá
og rétt, þegar blómin þú barst,
ég bar aö þér skínandi ljá.”
Er árin líöa skýtur Þráinn Bertels-
son kvikmyndagerðarmaöur og seinna
skáld upp kollinum.
Þessi vísa er birt með undirskriftinni
Þráinn:
Rokk og tvist og rúbídú,
raunir burtu ærir.
Á Beethoven er búin trú
um Bach sig enginn kærir.
Annað ljóð, sem er líka merkt meö
nafninu Þráinn, byr jar svona:
Útí grárri blámóðu tímans
stendur allsnakinn
tíuhjólatrukkur guðs vors
lands míns föður í spekt.
Myrkur svanur
Fleiri nöfn má telja. Jón örn
Marinósson á ljóð í blaöi, Helga
Ágústsdóttir, Vilmundur Gylfason.
I dálki, sem birtir glefsur úr gömlum
skólablöðum, er sexþáttungur eftir
Atla Heimi frá því í maí 1956. Hrafn
Gunnlaugsson og Sigurður Pálsson eru
báðir yrkjandi í skólablaðiö á miðjum
sjöunda áratugnum. Hrafn byrjar
dálkinn Blekslettur meö þessum
orðum:
„Guð sé með góðu mönnunum,
djöfullinn með vondu mönnunum, en
enginn með meðalmönnunum.
(Ög er þér lesið þetta hrafl, þá
minnizt þess, að bænin er deyfilyf
hræsnarans.)
Pétur Gunnarsson rithöfundur skrif-
ar í skólablöðin og viröist hluti fram-
leiðslu hans vera fremur alvarlegur og
einlægur. Smásagan Þegar guð gat
ekki fyrirgefið er eitt það fyrsta sem
maður rekur augun í.
Ingólfur Margeirsson, ritstjóri
Helgarpóstsins, yrkir í blöð, Olafur H.
Torfason, dagskrárgerðarmaður
RUVAK með meiru, yrkir líka. Dæmi:
Mjúklega rennur myrkur svanur
ummorguntíma.
Vor.
Speglast aldan spræk viö gjálfur.
Sprekiö flýtur; grænt og mjúkt
slýiö bærist, vott og vindur
aðvestan.
Mjúkt skríður myrkur svanur.
Guðjón
Margir muna eftir smásögum Olafs
eins og Á hrútasýningu sem er með
því besta sem gert hefur verið í skóla-
blöðum.
Með Þórami Eldjám viröist koma
upp ný stefna í ljóðagerð. Kristjana pé
magnúsdóttir yrkir
„bergiðókleyfa
ljóð í stuðlabergsstíl
tileinkaö þórami kristjánssyni eldjám
formælanda stuðlabergsstefnunnar i
íslenskum
bókmenntum.”
Fyrsta erindi k væðisins er svona:
„guöjón keldur liggur blíðir margar
greyið höldur látinn bjánar smellur
gengur höfuðs lagður blikka mælast”
Síðasta erindið hljóðar á þessa leið:
„hefjum
harðan
hagnað”
Með þessu ljóði er lykilorðið Guöjón
komið inn í skólablað MR.
-SGV.
Sjá næstu síðu
LO SGOBBONE
— eða kúristinn, líf hans og dauði, 1. þáttur. Höfundur Þráinn
Eggertsson sem notar höf undarnafnið Ársæll Marelsson
Inngangur skólablaðsMR
Blaöinu hefur borizt óperan „Lo
Sgobbone”. Vér vitum ekki til þess
aö annarri slíkri hafi veriö 'saman
hnoðað hér á landi. Er þetta því stór-
merkur atburður frá listasögulegu
sjónarmiði.
Bæöi hljómlist og texti er saminn
af einum og sama manninum, Ársæli
Marelssyni, hinum efnilega nem-
anda4. bekkjarB.
Þetta er að sjálfsögðu realistísk
ópera. Endirinn er tragiskur. Hér er
enginn , Jiappy end” á ferðum. Mega
vinnukonur því sitja heima.
Mikill stígandi er í verkinu, sem
endar í áhrifamiklum klimax í síð-
asta þætti.
Vér munum rekja hér á eftir efnis-
þráð óperunnar. Finnst oss sjálfsagt
að allir nemendur skólans viti nokk-
ur deili á henni.
Verkið mun brátt veröa sett á svið
hér heima og erlendis.
Blaðið þakkar Ársæli þann heiður,
sem hann hefur sýnt því meö því að
láta það fá fyrst allra blaða
vitneskju um þennan viðburð í sögu
lands vors og menningar.
Höfundur bað oss að lokum um að
geta þess, að hann tileinkaði verkið
hinum gáfuðu og skemmtilegu nem.
4.-B.
Preludium:
Operan hefst á preludium eða for-
leik. Þetta er einn hinna fegui'stu
kafla verksins.
Höfundur leitast við að gera grein
fyrir efninu í tónum.
Notar hann til þess mörg hijóð-
færi, sem vér eigum ekki að venjast.
Langhæst bylur þar í tómum tunn-
um, og er það mjög táknrænt fyrir
allangang verksins.
1. þáttur.
1. atriði gerist árla morguns í
strætisvagni, sem er aö fara niöur á
torg.
Dimmt er yfir og drungi í mönn-
um. Geyspkór karla rekur öðru
hvoru upp rokur. I þann mund er
vagninn er aö leggja af stað frá ein-
um stöðlinum, sést aðalhetja óper-
unnar, kúristinn, koma hlaupandi:
Hannkveður:
,,Slefandi og slappur græt ég að
morgni”.
Söguhetja vor smýgur á síöustu
stundu inn í yfirfullan vagninn.
LAÐINU heíur borizt ópcran "Lo Sgobbom Vt*r vitum ckki til þoss
aö annarri slíkri hafi vrriö saman hnuSaS hór á landi. Er þotta því
stórmerkur atburður frá listasögulogu sjónarmiöi.
Bœði hljómlist og tcxti t*r saininn aí cinum og sama manninum,
Arsæli Marelssyni, hinum cfniloga nomanda 4. bokkjar B.
Þetta er að sjáUsögðu rea’.istjsk ópora. Endirinn or tragiskur.
Hér er enginn "happy end" á ícrSum. Mt;ga vinnukonur því sitja
heima.
Inngangur óperunnar eins og hann leit út i skólablaði MR.
Hér hefst angurvær kafli.
Blandaður geysp- og nöldurkór
syngur fagurlega, en vagnstjórinn
syngurviðlagið.
, ,Búnti breiöu í skr jóðinn vorn
býsna vel má hnoða
afturí alltaf eru horn
afar er gaman að troða.”
2. atriði.
Lo sgobbone-inn gengur heim
Menntaskóla traöirnar.
Á túninu standa sprúttsalar af
nálægum bifreiðastöðvum og
sjoppueigendur og lofsyngja
nemendur skólans.
Þegar hann kemur inn í andyriö,
blasir við f jölskrúðugt dýralíf.
Þar eru m.a. nokkrir af helztu
embættismönnum nemenda. Þeir
hafa safnast saman undir minning-
artöflunni um Niels lækni Finsen og
syngja með græðgina í röddinni:
„Bráðum keir.ur mynd aí mér
mætagóðáþiliö hér”
Aðrir dansa húla hopp og enn
aðrir syngja dægurlög uppá
amerísku. Og nú heyrum vér hið eina
dægurlag verksins, sem er snilldar-
legt eins og allt annað hjá Ársæli:
Downon
Your luck
Ain’tgotabuck
Sayhey!
and clap
yourhands!
Hinir standa í ástabralli eöa eru
orðnir svo daufir, að þeir híma að-
gerðarlausir út í horni.
Kúristinn fer úr úlpunni og hengir
hana yfir aðra úlpu í fatageymsl-
unni. Hann skokkar inn í stofuna
sína, og þegar hurðin lokast á eftir
honum, eröðruatr. l.þáttarlokiö.
3. atriði gerist í kennslustund.
Sviðið er kennslustofa í íslenzk-
um ríkisskóla. Þó hún sé, að undan-
teknum kennarastólnum, fátæklega
búin húsgögnum, þá er hún hreinleg
og ber vott um smekkvísi skólayfir-
valdanna, þrátt fyrir sára fátækt.
I stofunni eru 20 piltar. Þeir
standa upp frá barna borðunum, er
þeir heyra tramp kennarans fram á
ganginum og tóna (uppá
Gregorisku).
„Gör þú svo vel, og framkvæmdu
þína virðulegu inngöngu kæri meist-
ari”
Kennarinn brunar þegjandi inn og
lokar ekki á eftir sér.
Nemendumir setjast og kennslu-
stundin hefst.
Gengur þar á ýmsu, sem verður
ekkirakiðhér.
Meistarinn hendir sumum út en
skammar hina.
ílámark atriðisins er, þegar vor
ágæti kúristi er tekinn upp. Sökum
þess, hve taugaóstyrkur hann er, þá
gleymir hann öllu, sem hann hefur
kúrað inn í hausinn á sér.
Lo Sgobbone-inn syngur snotra
aríu. Þar segir hann glottandi
kennaranum, að hann hafi lesið þetta
vandlega heima, en geti ómögulega
munaðþaðnúna.
Kennarinn svarar honum með
hrifandi aríu, sem mun áreiðanlega
verðavinsæl:
„O, sveinar vér sjáum hér ferlegt
gat,
0, seg mér, hver skyldi radíinn
vera?”
Tjaldið fellur þegar kennarinn
hefur sungið síðustu tónana yfir
söguhetju vorri, hvers haus er
rauður orðinn, sem aparass væri.