Dagblaðið Vísir - DV - 13.05.1992, Side 15

MIÐVIKUDAGUR 13. MAÍ 1992.
15
Viðskiptahöft
skaða neytendur
„Bandarískir bilaframleiðendur áttu i harðri samkeppni við japanska
og evrópska framleiðendur." - Japanskir bílar tilbúnir til útflutnings.
í síðustu grein bað ég lesendur
að velta fyrir sér með mér hvemig
hér yrði umhorfs ef lokað yrði fyr-
ir öll utanríkisviðskipti. Við kom-
umst að því að velmegun í veröld-
inni er háð viðskiptafrelsi. En þrátt
fyrir þá staðreynd eru viðskipta-
höft umtalsverð. Nú skulum við
huga að hvers vegna einstök lönd
sjá sér hag í að takmarka við-
skipti, þrátt fyrir ótvíræðan hag
heildarinnar af að þau séu sem
frjálsust.
Takmarkanir á bíla-
flutningi til USA
í upphafi níunda áratugarins var
gengi Bandaríkjadollars hátt og
vextir þar í landi háir. Bandarískir
bílaframleiðendur áttu í harðri
samkeppni við japanska og evr-
ópska framleiðendur. Bandarískir
neytendur voru margir hverjir á
þeirri skoðun að innlendir fram-
leiðendur gætu hvorki hoðið jafn
ódýra né jafn áreiöanlega vöru og
erlendir keppinautar.
Bæði bílaframleiðendur og sam-
tök starfsmanna í bílaiðnaði eiga
sér öfluga talsmenn og kröfur um
innflutningsvernd voru afar há-
værar, bæði af þeirra hálfu og af
hálfu stjórnmálamanna sem vildu
sækja sér stuðning þessara aðila.
Japanir sáu sitt óvænna og sömdu
um takmörkun á innflutningi bOa
til USA. Þannig hefur lífinu verið
haldið í bandarískum bOaiðnaði,
en kostnaðurinn verið borinn uppi
af bandarískum neytendum.
Kannanir benda til að verð á inn-
fluttum japönskum bílum haíi
hækkað frá 1.000 tíl 3.000 dollara
vegna innflutningstakmarkan-
KjáUarinn
Þórólfur Matthíasson
lektor í hagfræði
við viðskipta- og hagfræðideild
Háskóla íslands
anna. (Þeir eru jafnvel tO sem halda
því fram að japönsku framleiðend-
urnir hafi grætt á öflu saman!) Verð
innlendra bOa er ætlað að hafi
hækkað um 500 til 1.000 doOara
vegna minni samkeppni.
Að vernda ungviði
Önnur ástæða þess að lönd beita
innflutningshömlum er að þau
vOja veita nýjum, veikburða grein-
um frið til að þroskast og þróast.
Þessi röksemd hefur verið notuð til
aö rökstyðja beinar eða óbeinar
innflutningstakmarkanir á tölvu-
og öðrum tækjabúnaði til USA, svo
dæmi sé nefnt.
Af hverju innflutnings-
takmarkanir?
í dæmunum, sem nefnd eru hér
að framan, jafngilda innflutnings-
hömlur að það er lagður „ósýnileg-
ur“ skattur á neytendur sem kaupa
bíla eða tölvubúnað. Á sama hátt
er hér á landi lagður „ósýnilegur"
skattur á neytendur landbúnaðar-
afurða og fjármálaþjónustu, svo
dæmi séu nefnd, með innflutnings-
hömlum. Þ.e.a.s., það eru fluttir
fjármunir frá neytendum tO fyrir-
tækja og starfsmanna í þeim grein-
um sem verndarinnar njóta.
Þessi skattheimta er afar óskil-
virk. Sýna má fram á að flytja má
sömu fjármuni frá almenningi tO
framleiðendanna, hvort heldur er
í landbúnaði eða bílaiðnaði, með
mun minni fómum fyrir neytendur
ef aðrar aðferðir eru viðhafðar. En
hvers vegna er þessi leið þá farin?
Ein ástæðan er að það er erfitt að
rekja ferO styrkveitingarinnar. Það
er um langt árabil háegt að flytja
stórar fúlgur frá neytendum tO
framleiðenda án þess að neytendur
geri uppsteyt. Hér á landi er t.d.
hætt við að sú ríkisstjórn yrði ekki
langlíf sem hækkaði skatta um
segjum 5% til að bæta bændum
niðurfeUingu innflutningshafta á
landbúnaðarafurðum, þó svo nú-
verandi innflutningshöft kosti
neytendur a.m.k. 15 milljarða
króna á ári.
Þá er einnig að nefna að stjóm-
völd hafa ekki verið of iðin við að
láta reikna út kostnað neytenda
vegna innflutningshafta. Og reyni
aðrir aðilar að kasta ljósi á kostnað
neytenda er slíkum tflburðum
gjarnan mætt af offorsi af hálfu
þeirra sem verndar njóta.
Innflutningstakmarkanir hafa
því þann kost, ef kost skyldi kalla,
frá sjónarhóh stjórnmálamanna,
að flytja verðmæti, stundum mikil
verðmæti, frá innlendum neytend-
um til pólitískt milikvægra hópa,
án þess að koma fram sem ríkisút-
gjöld. Stundum eru þeir hópar, sem
góðs njóta, starfsmenn bOasmiðja,
stundum bændur, stundum starfs-
menn skipasmíðastöðva o.s.frv.
Mismunun atvinnugreina með
þessum hætti er hins vegar jafn
hættuleg hagvexti og aðrar tegund-
ir mismununar.
Að lokum er rétt að undirstrika
að innflutningstakmarkanir skaða
innlenda neytendur ekkert síður,
og stundum í ríkari mæli en er-
lenda framleiðendur, eins og dæm-
ið um innflutningstakmarkanir
þær sem japanskir bOaframleið-
endur lögðu á sig sjálfvOjugir sýn-
ir.
Þórólfur Matthíasson
.. innflutningstakmarkanir skaða
innlenda neytendur ekkert síður, og
stundum í ríkari mæli en erlenda fram-
leiðendur eins og dæmið um innflutn-
ingstakmarkanir þær sem japanskir
bílaframleiðendur lögðu á sig sjálfvilj-
ugir sýnir.“
Breyskir andstæðingar
....eðlilegt að það fóik, sem í raun á bankann, fái afslátt þegar hann
verður seldur."
Ein af fáum góðum hugmyndum,
sem íslenskir stjórnmálamenn
hafa sett fram á síðustu árum, er
hugmynd Friðriks Sophussonar
fjármálaráðherra um að gefa öllum
landsmönnum kost á að kaupa hlut
í Búnaðarbankanum á vægu verði.
Að sjálfsögðu risu þeir sem nú
sitja í stjórnunarstöðum í bankan-
um gegn þessari hugmynd. Það er
enda regla þeirra sem sitja óverð-
skuldað í stjómum fyrirtækja rík-
isins. íslenskir vinstrisinnar hafa
t.d. mikið vitnað í tvo breska
íhaldsmenn sem hingað hafa komið
nýlega og rætt um einkavæðingu.
Annar þeirra var mest á móti
einkavæðingu útvarpsstöðva, enda
vann hann hjá breska ríkisútvarp-
inu og átti þar öruggt athvarf ef
hann félh af þingi!
Hinn var sérstaklega bitur vegna
einkavæðingar á samgöngufyrir-
tækjum sem hefur tekist vel í Bret-
landi. Þaö þarf hklega ekki að taka
það fram en þessi maður var fyrr-
um stjórnarmaður í ríkisreknu
rútufyrirtæki sem alla tíð var rekið
með halla eða þar til það var einka-
vætt. Báðir voru þeir hins vegar
sáttir við einkavæðinguna í Bret-
landi í heild sinni en sátu fastir í
sérhagsmunanetinu.
Góð vara
Ein helstu rökin, sem andstæð-
ingar einkavæðingar Búnaðar-
hankans hafa beitt fyrir sig, eru að
bankinn sé vel rekinn. Það má vel
vera að bankinn sé þokkalega rek-
inn og ekkert nema gott um þaö
að segja, en var ekki Útvegsbank-
inn tahnn vel rekinn þangað til
hann varð gjaldþrota dag einn? Ég
Kjallarinn
Glúmur Jón Björnsson
háskólanemi
veit ekki betur en hér hafl meira
að segja fallið dómur um að bank-
inn hafi ætíö verið rekinn af stök-
ustu gætni, en engu að síður varð
hann gjaldþrota og skattgreiðend-
ur látnir bæta tjónið.
Og hvað með það þótt bankinn
sé vel rekinn? Ekki er verra að selja
vel rekin ríkisfyrirtæki. - Það ætti
þvert á móti aö vera auðsóttara
enda ættu fleiri að hafa áhuga á
shku fyrirtæki en eOa.
Eign án umráðaréttar
Hugmynd fjármálaráðherra um
hálfvirðissöluna miðar auðvitað að
því að eignarhald á bankanum
verði sem dreifðast eftir söluna.
Þess vegna vill hann gefa öllum
landsmönnum kost á því að kaupa
hlut í bankanum við vægu verði.
Það er fullkomlega eðhlegt að það
fólk, sem í raun á bankann, fái af-
slátt þegar hann verður seldur. -
Sjálfum fyndist mér réttast að
senda öllum landsmönnum jafnan
hlut í bankanum endurgjaldslaust.
íslendingar eiga bankann alhr en
hafa ekki umráðarétt yflr þessari
eign sinni. - Umráðaréttinn hafa
Guðni Ágústsson og félagar hans í
bankaráðinu sem eru valdir í það
eftir flokksskírteinum.
Þeim mun lengur sem Guðni
hamast gegn sölu á bankanum því
augljósari verður sérgæska hans.
Því fleiri munu sjá að hann er ekki
í stjómmálum tO að láta gott af sér
leiða, heldur tO að komast að kjöt-
kötlunum og hreiðra þar um sig.
Honum verður skipað á bekk með
Bretunum tveimur sem hingað
komu og létu hlæja að sér.
Lög gegn velgengni?
Annars hefur umræðan um
einkavæðingu að undanförnu verið
undarleg. Margir virðast t.d. telja
að Bifreiðaskoðun íslands hafi ver-
ið seld einkaaðilum. Svo er lúns
vegar ekki. Ríkið á helming fyrir-
tækisins en það jafngildir meiri-
hluta, þegar hinn helmingurinn
dreifist á marga aðha. Það er því
beinlínis rangt að segja Bifreiða-
skoðunina einkafyrirtæki. Tilurð
hennar og alhr starfshættir eru
einungis ein af mörgum mistökum
síðustu ríkisstjórnar Steingríms
Hermannssonar.
Annað sem skotið hefur upp koll-
inum í umræðunni er trúin á svo-
nefnd „lög gegn einokun og hringa-
myndun". Lög gegn hringamyndun
hafa víða verið reynd en hvergi
virkað. Enda er í raun verið að
reyna aö koma í veg fyrir að fólk,
sem kemst í álnir, geti ávaxtað fé
sitt með eðhlegum hætti. Hvað er
svo sem að því að gróði manns í
einni atvinnugrein sé færður yfir í
aðrar? Eða hvað á að gera við gróð-
ann? Koma honum fyrir kattarnef
á vettvangi stjórnmálanna?
Hvaö einokun viðvíkur þá er hún
aldrei raunveruleg, nema ríkis-
valdið komi þar við sögu: Sam-
gönguráðherra sem skammtar
leyfi til að flytja fólk og farangur,
Alþingi sem heftir samkeppni í
landbúnaði, ríkisútvarp sem allir
eru skyldugir til að borga til, ríkis-
rekin Bifreiðaskoðun sem lætur
lögreglu færa sér viðskiptavini
o.s.frv.
Glúmur Jón Björnsson
„Ekki er verra að selja vel rekin ríkis-
fyrirtæki. - Það ætti þvert á móti að
vera auðsóttara enda ættu fleiri að
hafa áhuga á slíku fyrirtæki en ella.“