Alþýðublaðið - 29.03.1968, Qupperneq 5

Specialsíld, þ. e. cutsíld
með 2—3 kg. af sykri 39.460
Sykursíld 122.907
Kryddsíld 75.965
Erlendur Þorsteinsson
SÍLDARSÖLTUN Á NORÐ-
UR- OG AUSTURLANÐI 1967
Svo sem kunnugt er veiddist
síldin mestmegnis á fjarlægum
miðum, og mun fjarlægari en
áður hefur þekktzt. Er enginn
vafi á því að síldarflutninga-
skipin „Haförninn" og ,,Síldin“
hafa bjargað síldveiðunum í
sum?/-, með flutningi síldar frá
skipunum og vista og olíu til
þeirra. Eins og kunnugt er
fluttu þó skipin eingöngu
bræðs.lusíld. Um síldarflutninga
til söltunar var ekki að ræða
svo neinu næmi. Nokkrar til-
raunir voru þó gerðar fyrir
forgöngu Síldarúty.egsnefndar
og á kostnað hennar en undir
forystu Fiskifélags íslands (Jó
hanns Guðmundssonar fltr.) Þar
sem hann mun gefa skýrslu um
þessar tilraunir, verða þær
ekki raktar hér. Söltun varð
samkvæmt söltunarskýrslum til
Síldarútvegsnefndar 317.482 upp
saltaðar tunnur. Er það talsvert
minna en árið áður, en þá nam
söltunin 383.815 tn. Söltun sein
ustu 5 ár að þessu meðtöldu
er svo:
tnr.
1967 317.482
1966 383.815
1965 401.410
1964 354.297
1963 463.403
Engin söltun var vestan
Siglufjarðar og hefur verið
svo í mörg ár. Á Raufarhöfn
voru nú aðeins saltaðar 26.505
tn. á móti 54.755 tn. í fyrra.
Á Siglufirði voru saltaðar
17,599 tn. á móti 19.000 tn
1966. Ef söltunarsvæðinu er
skipt um Langanes voru saltað
ar vestan þess 62.875 tn., en
254.607 tn. austan.
Eftir tegundum skiptist sölt
unin þannig:
tnr.
Cutsíld 79.150
Samtals 317.482
Fyrsta síldin var söltuð á
Siglufirði og Raufarhöfn hinn
7. september, Þ. e. a. s. þegar
söltuy í gamla daga var að
verða lokið. Þess má geta, ið
undanfarin ár var fyrsta söltun
18. ;/iní. Mest var saltað á öllu
laivdinu 12. október, 19.049 tn.
Hinn 31. október voru saltað-
ar 15.762 tn. Þriðji hæsti sölt-
unardagurinn var 12. nóvember,
15.330 tn. Af þessu sést að
meginsöltunin færist mjög aft-
ur, eða á mánuðina október-
nóvember, í staö síðari hluta
ágústmánaðar til miðs septem
ber árið 1966.
Á þessum stöðum var saltað
mest:
tnr.
Seyðisfjörður 61.969
Fáskrúðsfjörður 46.796
Neskaupstaður 43.709
Eftirtaldar 4 söltunarstöðvar
söltuðu mest:
tnr.
Pólarsíld hf., Fáskrúðsf. 17.035
Hraðfrystihús Fá'skr.fj. 15.008
Hilmir hf., Fáskr.fr. 14.753
Hafaldan hf„ Seyðisfirði 13.136
Þess má geta að samkvæmt
söltunarskýrslum saltaði Steðji
hf., Stöðvarfirði 13.166 tn„ en
eigandi stöðvarinnar telur þá
tölu 90 tunnum of háa og verð
ur þá söltunin nokkrum tunn
um lægri en hjá Haföldunni
hf.
Síldin var seld í 2 stæðar-
flokkum eins og áður, en sára
lítið var saltað af smærri
flokknum, ef treysta má söltun
arskýrslum, eða aðeins 9.617 tu.
Alls 51.706 tnr.
Síldarútveísnefnd sneri sér
eins og áður til Jakobs Jakobs
sonar, fiskifræðings og óskaði
eftir upplýsingum frá honum
um væntanlega stærð og veiði.
Varð liann við óskum nefndar
innar. Skýrsla hans er dagsett
10. apríl 1967. Var hún send
til helztu viðskiptavina nefndar-
innar erlendis. Skýrsla þessi
verður ekki rædd hér, en það
er mjög ískyggilegt að íslenzki
síldarstofninn hefur minnkað
úr 53% árið 1962 í 3% árið
1966 af heildarveiði lands-
manna.
Samningar voru gerðir um
sölu á samtals 366.488 tn. og
voru 3 eftirtalin lönd með
hæeta samninga:
tnr.
Svíþjóð 191.881
Sovétríkin 60.000
Finrf.and 49.982
Því hefur verið haldið á lofti
í ýmsum dagblöðum, að ekki
hafi tekizt að salta upp í sarrm-
inga. Þetta er að vísu rétt ef
einblínt er á tölurnar, Hitt er
þó öllu meira raunhæft að
benda á það að samningar t.il
ýmissa landa, og þá aðallega
Finnlands og Svíþjóðar, eru
miðaðir við það að síldin kom
ist til markaðslandanna á venju-
legum neyzlutíma. T. d. hefur
verið talið að unnt væri að
selja nokkur þúsund tunnur í
Finnlandi, ef síldin bærist þang
að í ágúst/byrjun eða septem-
ber. Þessi neyzla hverfur ef
síld er eklci til og eykst ekki
sem neinu nemur síðar, í okt,-
nóv. - des. Það gefur auga leið
að þegar fyrsta síldin er söltuð,
7. september, þá er þessi mark
aður tapaður að'fullu og öllu.
Sama var í Svíþjóð áður fyrr.
Svo sem sjálfsagt margir muna,
kepptust allir sænskir síldar-
Síðari hluti
kaupendur við það fyrr á árurri
að lvafa nýsaltaða síld til
neyzlu í Svíþjóð í byrjun ágúst.
Nú hefur þetta að vísu breytzt
svo að sænskir síldarkaupmenn
hafa í krafti einkaaðstöðu sinn
ar á saltsíldarkaupum bannað
að selja íslenzka saltsíld til
neyzlu, þó til væri, fyrr en í
október og jafnvel nóvember,
sennilega til þess að selja birgð
ir frá árinu áður.
Verð á fersksíld tii söltunar
var ákveðið 287 fyrir upp-
mælda tunnu og kr. 390 fyrir
uppsaltaða tunnu 3 lög í hring
á móti kr. 278 og 378 í fyrra.
Þá var nú ákveðið verð fyrir
síld saltaða um borð í veiði-
skip um kr. 440 pr. tunnu.
Nokkur verðlækkun varð á út-
flutningsverði frá fyrra ári, eða
s. kr. 3 til Svíþjóðar og tilsvar-
andi í annarri mynt til hinna
Norðurlandanna. — Sænskir
kaupendur kröfðust í upphafi
lækkunar sem nam 10 kr. sænsk-
um pr. tunnu exclusive, þ. e. fyr-
ir síld og vinnu. Þessi verðlækk-
unarkrafa Svíanna hafði að mínu
áliti ekki við nein rök að styðj-
ast. Þeir skírskotuðu að vísu til
Iækkunar verðs á síldarmjöli og
síldarlýsi. Þetta er óviðkomandi
neyzlusíld. Verð hennar hlýtur
að miðast að verulegu leyti við
verðlag annarra matvara í við-
komndi neyzlulandi. Allar mat-
vörur hafa hækkað í verði í Sví-
þjóð, enda verðbólga farið þar
vaxandi eins og annars staðar á
Norðurlöndum.
Það er líka jafnvíst að sú
verðlækkun sem á síldinni varð
hefur ekki komizt til hins al-
menna neytanda, heldur stað-
næmzt hjá milliliðunum. Nefnd-
in taldí enga ástæðu til þess að
fallast á verðlækkun frá fyrra
ári, en þá komu norskir síldarút-
flytjendur til skjalanna. Þeir
lækkuðu sitt síldarverð frá
fyrra ári um hvorki meira né
minna en n. kr. 9 pr. tunnu (ísl.
kr. 54 á gamla genginu). Fær-
eyingar sigldu svo í kjölfarið
með d. kr. 15 pr. tunnu frá fyrra
árs verði. Það er þó rétt að geta
þess að Færeyingar seldu á
hærra verði en Norðmenn árið
á undan. Þessi afstaða Norð-
manna er lítt skiljanleg. Ef það
er rétt sem fullyrt er að þeir
hafi fengið 30 kr. norskar (ísl.
kr. 180 á gamla genginu) í styrk
frá norska ríkinu fyrir hverja
útflutta tunnu, þá er það furðu-
legt að lækka algerlega að á-
stæðulausu söluygrð í aðalmark-
aðslandinu.
Sem betur fer þá virðist verk-
un síldarinnar í ár vera mun
betri en í fyrra. Búið var að af-
skipa um áramót 177.148 tunn-
um. Mat og skoðun á síld sem
verkuð hefur vefið fyrir Sovét-
ríkin, ísrael, Bandaríkin og V.-
Þýzkaland hefur yfirleitt gengið
vel, en nokkuð hefur skort á
þæfiiegan hraða í ápökkun og
lagfæringu síldarinnar. Eins og
otf vill verða í síldarleysi hafa
sjálfsagt nokkrir teflt á tæp-
asta vað, en vonandi verður það
eklci neinum að fótakefli.
FRAMTÍÐARHORFUR
Á því er enginn vafi að við
við verðum að búast við mjög
vaxandi samkeppni á saltsíldar-
mörkuðunum á næsta ári. Rúss-
ar seldu til Svíþjóðar yfir V.-
Þýzkaland 5—10 þúsund tunnur
af saltsíld á s.l. ári. Ekki hefur
tekizt að fá áreiðanlegar upplýs-
ingar um verð og gæði. Norð-
menn munu vafalaust sækja
á þennan markað (þ. e. Svíþjóð)
í vaxandi mæli. Þá eru einnig
uppi tillögur í Finnlandi um
aukna útgerð á íslandsmið til
söltunar síldar. í nýútkomnu
finnsku blaði, „Uusi Suomi” 24.
jan. sl. er þess getið að 5 manna
nefnd sem skipuð var 2. febrúar
1966 (og nefndist á ensku „open
sea fishing committiee”) hafi
nýlega skilað áliti og komizt þar
að þeirri niðurstöðu, að að því
er síld snertir, ættu Finnar að
hafa möguleika á að verða að
mestu leyti sjálfum sér nógir.
Það hefur verið bent á að fs-
lendingar hafi á sl. sumri verið
eftirbátar Norðmanna um að
hagnýta síld á fjarlægum miðum
til söltunar. Þetta er áð vísu
rétt, en eins og áður var vikið
að, voru þó gerðar tilraunir sem
draga má lærdóm af. Enginn vafi
er á því að enn sem kömið er,
þá er það gamla aðfeáðin, að
salta síldina í tunnur um borð i
skipunum, sem er langsamlega
öruggust. Er- nú mikið uin þetta
rætt og næst vonandi samstaða
áður en langt um líður um úr-
ræði, sem verða til bóta. í þcssu
sambandi verður mönnúm tíð-
rætt um veiðar Norðmanna til
söltunar s.l. sumar. Veiðar þeirra
voru þrenns konar. Veiði ein-
stakra skipa, bæði í reknet og
snurpu. Síldin söltuð um borð
á venjulegan hátt og tókst ve},
cn veiði í reknet var treg. Sölt-
un um borð í móðurskipi, m.s.
Kosmos IV., söltuð á venjulegari
hátt og fryst, einnig úrgangur frá‘
saltsíldinni, en keypt eða fengin
frá venjulegum veiðiskipum. Og
loks flutningur í íönkum og með
öðrum hætti með m.s. Uksnoy.
Skipin sem veiddu síldina og
vérkuðu sjálf um borð höfðu
samið um sölu á hluta af afla
sínum til Svíþjóðar. Nokkur
hluti aflans var þó óseldur, og
mun hafa fengizt fyrir hann all-
gott verð, einkum salísíldina.
Um tilraunirnar með Uksnoy
er erfitt að fá áreiðanlegar upp-
lýsingar, en talið er að þessi
leiðangur hafi misheppnazt að
verulegu leyti.
Um Kosmos-leiðangurinn
liggja hins vegar fyrir allítar-
legar upplýsingar. Saltaðar voru
um borð 25.700 tn. Meginmagn-
ið var selt fyrirfram til Svíþjóð-
ar á ákveðnu verði og í 2 stærð-
arflokkum. Meðalvigt í tunnu
mun hafa verið 87—90 kg. Verk-
un saltsíldarinnar (krydd- ög
sykursíld) gekk fljótt, en síld-
in var yfirleitt smá. Síldin var
keypt fersk af veiðiskipunum á
einu verði smá og stór. Síldin
var snemmveiddog því ekki vel
fallin til geymslu. Losun gekk
mjög seint eða tók um 3 vik-
ur. Síldin var öll metin í Nor-
egi. Svíar höfðu ekki rétt til að
neita síld með ..seigum pækli,”
en skyldu fá n. kr. 0,16 pr. kíló
fyirr síld með „seigum pækli.”
Samkomulag varð um að þeir
fengju 0,08 n. kr. pr. kíló í af-
slátt vegna „seigs pæklis” og má
af því ráða, að um helmingur
síldarinnar hafi verið með þess-
um galla. Þá fengu þeir einnig
afslátt vegna þráa og pækisleka
á tunnum, sem nam 0,12 n. k>\
pr. kiló eða alls 0,20 n kr. p:,\
kíló af allri sildinni.
Þrátt fyrir þetta er íalið að
útkoma á fyrirtækinu hafi verið
sæmileg, enda er fullyrt að leið-
Framhald á bls. 14.
29. marz 1968
ALÞÝÐUBLAÐIÐ 5