Dagur - 23.04.1947, Page 5

Miðvikudagur 23, apríl 1947
DAGUR
Nokkur æviafriði Kristjáns konungs tíunda
Hann sameinaði liið bezta í fari Dana
Sögukennari Menntaskólans, hr. Brynleifur Tobias-
son, hefir góðfúslega ritað eftirfarandi æviágrip Krist-
jáns konungs X. fyrir Dag
Kristján konungur tíundi and
aðist 20. þ. ,m., eftir nærfellt 35
ára ríkisstjórn. Hann kom til rík-
is 14. maí 1912 eí’tir föður sinn,
I-riðrik konung áttunda.
Kristján konungur X. var
fæddur 26. september 1870 í
Charlottenlund-höll, en þar
höfðu þá aðsetur sitt foreldrar
hans, Friðrik ríkisarfi og erfða-
prinzessan Louise, þá tæpra 19
ára gömul, en hún var einkadótt-
ii Karls XV. Svía og Norðmanna
konungs. Hafði ríkisarfinn
gengið að eiga ina sænsku prinz-
essu árið 1869, og var þessu sam-
bandi tekið með miklum fögn-
uði, bæði í Danmörku og í Sví-
þjóð. — Karl konungur XV. (d.
1872) var föðurbróðir núverandi
Svíakonungs, Gustafs V.
Kristján konungsefni og Carl
prinz bróðir hans (nú Hákon
Noregskonungur VII.) voru
fermdir undir eins vorið 1887, og
var Paulli stiftprófastur, inn kgl.
Konfessionarius, fermingarfaðir
þeirra. Konungsefni lauk stú-
dentsprófi vorið 1889, og var það
nýtt í sögu Dana, að prinz og rík-
isarfi skyldi taka stúdentspróf og
búa sig þannig undir háskólann.
Var konungsefni tekið með mikl-
um fögnuði um haustið í Rússa-
gildi háskólans. Þar var þá gamli
Carl Ploug mættur, 60 ára stú-
dent. — Kristján konungur X.
rækti félagsskap stúdenta og naut
mikillar hylli í þeirra hóp.
Mikinn áhuga hafði konung-
ur snemma á hermálefnum og
kvnnti sér þau vel, og þótti hann
löngum vera í essinu sína í liðs-
foringjahóp.
Hann var eftirlæti afa síns,
Kristjáns konungs IX., og upp og
aftur minntist sonarsonurinn af-
ans með ást og virðingu.
Kristján prinz gekk að eiga
Alexandrine Augusta, stórher-
toginnu af Mecklenburg-Schwer-
in í Norður-Þýzkalandi 26. apríl
1898. Foreldrar hennar voru
Friedrich Franz stórhertogi inn
III. og Anastasia, er var fædd
rússnesk stórfurstinna, dóttir
Michael stórfursta.
In unga brúður Kristjáns prinz
var fædd 24. desbr. 1879. Systir
hennar, Cecilie, síðar krónprinz-
essa Þýzkalands, segir í minning-
um síniun, að Adini (gælunafn í
heimahögum) hafi verið inn
góði engill æskuheimilis þeirra,
alitaf boðin og búin að gera öðr-
um greiða, en aldrei heimtað
neitt handa sér. Hún (Alexandr-
ine, síðar drottning) hafði skarp-
an skilning og ágætar gáfur til að
læra tungumál.
Brúðkaup Kristjáns prinz og
Alexandrínu stórhertoginnu fór
fram suður við Miðjarðarhaf, í
bænum Cannes, tæpum þremur
vikum eftir hátíðahöldin í sam-
bandi við áttræðisafmæli Krist-
jáns konungs IX. (f. 8. apríl
1818). — Árið eftir varð inum
ungu hjónum sonar auðið 11.
marz 1899, og tæp 7 ár lifðu fjór-
ir ættliðir Gliicksborgara sam-
tímis, en 29. janúar 1906 gekk
inn hásæli konungur, Kristján
IX. , til feðra sinna, hátt kominn
á 88. árið. Varð þá inn roskni rík-
isarfi, Friðrik (f. 3. jriní 1843),
konungur, inn VIII. með því
nafni, og elzti sonur hans, Krist-
ján, ríkisarfi.
Vorið 1912 andaðist Friðrik
konungur VIII. í Hamborg, á
heimleið sunnan frá Nizza. Það
var 14. maí. Daginn eftir lýsti for-
sætisráðherra Dana, Klaus Bernt-
sen, konungaskiptunum af svöl-
um hallarinnar Amalíenborg, og
flutti inn nýi konungur, Kristján
X. , skörulegt ávarp við það tæki-
færi. Hann kom til ríkis 41 árs að
aidri.
Vinsældir konungshjónanna
komu mjög greinilega í ljós á silf-
urbrúðkaupsdegi þeirra, 26. apr-
íl 1923, er þau óku gegnum
Kaupmannahöfn. — 20. marz
1926 andaðist móðir konungs,
Louise ekkjudrottning, hálfátt-
íæð að aldri.
Þeim konungshjónunum varð
auðið aðeins tveggja sona. Inn
yngri þeirra, Knútur prinz, f.
1900, gekk aÁ eiga frændkonu
sína, Carolinie Mathilde prinz-
essu, 8. sept. 1933. Er hún dóttir
Haralds prinz, bróður konungs,
og prinzessu Helene. — Og 24.
maí 1935 gekk Fxiðrik ríkisaii'i
að eiga Ingrid prinzessu, dóttur
Gustafs Adolfs, ríkisarfa Svíþjóð-
ar, og fyrri konu hans, enski'ar
prinzessu. Dóttir þeirra elzt er
Mai'grét Alexandrxna Þórhildur
Ingiríður, f. 16 .apríl 1940.
Við andlát Kristjáns X. varð
ríkisarfinn, Friðrik konungur,
inn IX. með því nafni, og lýsti
íorsætisráðherrann, Knud Krist-
ensen, konungaskiptunum fiá
Kristjánsborgarhöll 21. þ. m.
(þinghöllinni).
Þar sem konungshjónin núver-
andi eiga engan son, vei'ður
Knud prinz, bróðir Fi iðriks kon-
uirgs IX., ríkisarfi (Kroxrprinz)
Danmerkur ríkis, en verði kon-
ungshjónunum sonar auðið, þó
að seinna verði, verður hann
krónprinz, og nrissir þá Knuci
prinz ríkisarfaréttinn (sbr. ríkis-
erfðalögin döirsku 31. júlí Id53).
Það er kunnugt, hve ásásæl
inn látni konungur var í Dan-
mörku, og bar margt til þess.
Hann var þjóðlyndur ntaður og
sameinaði margt ið helzta, sem
Danir hafa mestar nrætur á. Á
hans ríkisstjórnarárum fengn
Danir aftur Norður-Slésvík eftir
fyrra lreimsófriðinn. Lengi mun
lifa í sögu Danmerkur mynd ins
glæsilega konungs á hvíta fákn-
um, þá er hann reið yfir landa-
mærin — inn í Norður-Slésvík.
Meðan á þýzka hernáminu
stóð í Danmörku, 1940—1945,
var konungur átrúnaðargoð
þjóðarinnar.
En hverfum nú frá Kristjáni
X. og Dönunr, og minnumst þess,
að inn látni konungur var kon-
ungur íslands 32 ára skeið. Hann
undirritaði sambandslögin 30.
nóv. 1918, en með þeim viður-
kenndu Danir fullveldi íslands —
og svo önnur menningarríki
heims. Kristján X., konungur ís-
lands, lieimsótti íslenzka kon-
ungsríkið 1921, 1926, 1930 og
1936 — svo og drottning íslands,
AlexancLrína.
Oss er mörgum í fersku minni
heimsókn inna góðu konungs-
hjóna. Mun nafn Kristjáns kon-
mrgs Tíunda lengi lifa, heiðri
krýnt, í sögu íslendinga. Árnað-
aróskir konungs til íslenzku þjóð-
arinnar 17. júní 1944 sýndu
óvenju nænran skilning á því
máli, sem hlaut þó að vera kon-
i’ngi nrjög viðkvæmt. Þessi kon-
ungskveðja mun eigi gleymast
rneð íslendingum.
Æskulýðsfundurinn
í Skjaldborg sl. sunnudag
Eins og frá var skýrt í síðasta
tbl. Dags, átti að lralda æskulýðs-
und á vegum kirkjunnar og
rindindismanna í bænum sunnu-
daginn 20. apríl.
Fundur þessi fór fram á tilsett-
um stað og 'tíma og var svo fjöl-
sóttur, að bíósalurinn í Skjald-
rorg reyndist allt of lítill.
Sr. Pétur Sigurgeirsson setti
'undinn og stýrði honum. Hófst
fundurinn með almennum söng,
en síðan léku þær ungfrúnnar,
Þórgunnur Ingimundardóttir og
Guðrún Kristinsdóttir, fjórhent
á píanó nokkur lög. Þá söng Jó-
hann Konráðsson einsöng, með
aðstoð Áskels Jónssonar. Á milli
þessara atriða var almennur söng-
ur fundarmeðlinra og var gaman
að veita því eftirtekt, hve mikla
gleði unglingarnir lröfðu af
þeim söng. Var óspa'rt tekið und-
ii, og sannaðist það, sem vís mað-
ur hefir einhvern tíma sagt: „Því
meiri þátttaka af þinni hálfu, því
meiri verður gleði þín.“
Sr. Pétur Sigurgeirsson ávarp-
aði síðan fundinn með stuttri
ræðu, og lagði áherzlu á mikil-
vægi krisfindómsins fyrir æsk-
una. Þá voru sýndar kvikmyndir
frá amerískum háskólum og
nokkrar myndir héðan að heim-
an.
Fundurinn var allur liinn
ánægjulegasti. Yfir honum ríkti
léttur blær og frjálsmannlegur,
en þó var full alvara i hásæti.
Þeir, senr að fundi þessum
síóðu, eiga skildar miklar þakkir
fyrir tiltækið, því að með honunt
er sýnt að æsku Akureyrar skortir
ekki vilja, og eins og Englending-
ar segja: Þár senr vilji er fyrir
hend’, þar eru og leiðir til úr-
jlausnar.
Væntanlega verður annar
fu.ndur með svipuðu sniði annan
sunnudag, en til hans verður sér-
.staklega boðað, og lrann auglýstr
m síðar.
Ekki er að efa, að æska Akur-
iseyrar muni einnig þá fjölmenna.
Fundargestur.
5
'HHHH1HHIHHHHHIII111111111HHIHIIIIIIIIIHHHIIIIIII llllll IIIIIIHHHIIHIHII1111111111111] IIIIIIIIMIIIHHIIIIIHIÍIIIIIIHIIHIIIHIHIH*
Framsóknarféiag Akureyrar
[ heldur SKEMMTISAMKOMU að Hótel K. E. A. j
} miðvikudaginn 30. apríl, kl. 9 e. h. j
Til skemmtunar verður: }
I 1. Framsóknarvist. I
2. Harmonikuleikur: Lýður Sigtryggsson.
} 3. Dans. i
Aðgöngumiðar seldir í Kornvöruhúsi K. E. A. i
f á laugardag og við innganginn.
Menn eru vinsamlegast beðnir að hafa með sér i
spil og blýant. |
Skemmtinefndin.
: 'm'IMIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIMIM
Kvöldskemmfun
lreldur U. M. F. Framtíð, að
Hrafnagili 26. apríl næstkonr-
andi, kl. 10 e. li.
Til skenrmtunar: Sjónleikir
og dans.
Aðeins 'fyrir sveitafólk.
Veitingar á staðnum.
Einstakt tækifæri!
Stórt býli innan Akureyrar-
umdæmis er til sölu og af-
hendingar nú í vor. Stórt í-
búðarhús, gæti verið fyrir
2 fjölskyldur, vandað, með
rafnragni og öðrum nútíma-
þægindunr. Útihús fyrir 10
gripi og nægt hlöðurúm.
Kartöflugeymsla. Bílskúr.
Björn Halldórsson, lögfræðingur
Akureyri. . ...
Haglaskot
No. 12 og 16,
margar tegundir
Belgiskar haglabyssur,
tvíhleypur
No. 12
VerzL Eyjafjörður hf
Happdrættismiðar
í umferðahappdrætti Hreyfils
fást hjá bifreiðastöðvum bæj-
arins, Bókaverzlun Gunnl. Tr.
Jónssonar og Svavari Jóhanns-
syni, c/o Bifreiðaeftirlitinu.
Hveifiklíð
Dregið verður 1. mai n. k.
Fáið yður miða strax, þvi nú er
hver siðastur!
(B r a n)
Fœst nu hjá
2-3 herbergi
Verzlunin
Eyjafjörður h.f.
og eldlrús óskast til leigu 14.
nraí n. k. Fyrirfranrgreiðsla
eftir samkomulagi. Tilboð
sendist afgreið(slu blaðpins
fyrir næstu nránaðamót,
nrerkt „íbúð“.
STEFÁN RAFNAR
Sundbolir
slaifstofustjóri hjá S.Í.S.
látinn
Aðfaranótt 17. þ. m. lézt að
beimili sínu í Reykjavík Stefán
Rafnar, .skrifstofustjóri hjá SÍS.
Er nreð honunr til moldar geng-
inn eimr af mætustu starfsmönn-
unr sanrvinnuhreyfingarinnar. —
Hann var Eyfirðingur, sonur séra
Jónasar á Hrafnagili og frú Þór-
unnar Stefánsdóttur konu hans.
Iiann gekk ungur í þjónustu
Kaupfélags Eyfirðinga, en starfs-
maður Sambandsins varð hann
1917 og var hann skrifstofustjóri
þess allmörg hin síðustu ár. Stef-
án var því í þjónustu samvinnu-
félaganna alla sína starfsævi. Stef-
án Rafnar var hinn mætasti mað-
ur á alla lund og er mikill harm-
ur kveðinn að ástvinunr og sam-
starfsmönnum er hann fellur nú
frá, á miðjum aldri.
fyrir dömur
og Sundhettur
Dömutöskur
og Veski
Sportvöru- og
hljóðfæraverzlunin
Sínri 510 — Ráðhústorgi 5
Ritfalsari Islendings.
(Framhald af 2. síðu).
raun verður Sjálfstæðisflokknunr
til ævarandi minnkunar.
Það er heldur ekki sýnilegt,
að nokkurt það atriði, er G. G.
tekur til unrræðu í íslendings-
grein sinni, verði honum til vaxt-
ar eða flokki hans til ávinnings,
svo að ekki sé meira sagt.
I. E.