Dagur - 15.09.1948, Blaðsíða 1

Dagur - 15.09.1948, Blaðsíða 1
Forustugreinin: Stjórnarskrármálið: Borg- ararnir athafnasamir, rík- nefndirnar sofa. Dagu Fimmta síðan: Greint frá tillögum að happdrættislánsútboði rík- XXXI. árg. Akureyri, miðvikudaginn 15. september 1948 36. tbl. askfDun Mælí með stórauknu o^ auknu valai'; Fjórða ársþing Fjórðungssambands Norðlendinga: rerði ákveðin í hinni nýju sljórnarskrá lýðveldisins aldi fylkjanna í sérmálum símim rv feel ilS Efri deild Alþingis sé skipuð 18 fulltrúum kjörnum af fylkjaþingum, en neðri deild 30 fulltrúum, kjörnum í einmenningskjördæmum A fjórða þingi Fjórðungssambands Norðlendinga, samþykktu fulltrúar sýslufélaganna og bæjarfé- laganna ýtarlegar tillögur um stjórnskipan lýðveldisins. Stjórnarskrármálið var aðalmál þingsins nú og var álit milliþinganefndar, sem skipuð var í málið í fyrra, lagt til grundvallar. Milliþinganefndin leitaði samvinnu við Austfirðinga og Vestfirðinga um þetta mál, og barst jákvætt svar frá Fjórðungs- sambandi Austfirðinga. Héldu Austfirðingar og Norðlendingar fund með sér um málið. Austfirðingar höfðu áður samþykkt tillögur í stjórnarskrármálinu og eru þær í höfuðatriðum svipaðar þeim tillög- um, sem ræddar voru og samþykktar á þessu síðasta sambandsþingi Norðlendinga. Fullt samkomulag náðist þó ekki innan Fjórðungssam- bandsins um tillögurnar. Einn fulltrúi (Einar G Jónasson hafði fyrirvara um kjördæmaskipun og kosningafyrirkomu- iag til neðri deiidar, og annar fulltrúi, Si. Sigurðsson á Sauð- árkróki, var mótfallinn.ýmsum atriðum tillagnanna og vildi fresta málinu. Sat síðan hjá við atkvæðagreiðsluna. Meginatriði tillagnanna. Tillögur Fjórðungssambands- ins eru í 5 liðum. í fyrstu grein segir svo: ísland er lýðveldi. Ríkisvaldið er hjá þjóðinni. Það deilist í þrennt: löggjafarvald, framkvæmdavald og dómsvald. Þjóðin felur Alþingi löggjafar- valdið, forseta framkvæmdavald- ið og dómstólum dómsvaldið. í annarri greín tillagnanna er rætt um fylkjaskipun og segir þar svo: Landinu skal skipta í fylki: 1. Reykjavík og Hafnarfjörður með næsta nágrenni (Höfuð- borgarfylki). 2. Vesturland: Borgarfjarðarsýsla, Mýrasýsla, Snæfells- og Hnappadalssýslsa, Dalasýsla og Húnavatnssýslur (Vesturfylki). 3. Vestfjarða- kjálkinn allur (Vestfjarðafylki). 4. Norðurland: Skagafjarðar- sýsla, að og með Norður-Þing- eyjarsýslu (Norðurfylki). 5. Austurland: Norður-Múlasýsla, að og með Austur-Skaftafells- sýslu (Austurfylki). 6. Suður- land: Vestur-Skaftafellssýsla, að og með Kjósarsýslu, þar með Vestmannaeyjar (Suðurfylki). Hvert fylki stjórnarfarsleg heiid. Enn segir svo: Hvert fylki skal vera stjórnarfarsleg heild með all víðtæku starfssviði og valdi í ýmsum sérmálum. Vald og starfssvið fylkjanna skal ákveða með lögum. í hverju fylki skal árlega háð fylkisþing. Á þingi þessu skulu sitja 15 fulltrúar, sem kosnir verða í einmennings- kjördæmum, er hafi sem jafnasta kjósendatölu. Fylkisþing geta þó sjálf ákveðið tölu þingmanna sinna hærri, eða .allt að 30'þing- mönnum, en jafnframt skal þá fjölga kjördæmum að sama marki. Fyikisstjóri skal kosinn af kjósendum eins og forseti og sé afstaða hans til fylkisþinga svip- uð og forsetans til Alþingis. Kjör til Alþingis. í tillögunum um skipan og kjör Alþingis, segir svo: Alþingi skiptist í tvær deildir, efri deild og neðri. í efri deild skulu sitja 18 fulltrúar, 3 úr hverju fylki, kosnir á fylkisþingum, hlut- bundnum kosningum. Kjörgengir eru aðeins menn búsettir í fylk- inu. í neðri deild skulu sitja 30 þingmenn, kosnir í einmennings- kjördæmum. Kjördæmaskipun skal þannig háttað, að sem næst jafn margir kjósendur verði í hverju kjördæmi, og skuli kjör- dæmi að öðru leyti ákveðin sem samfelldust eftir því sem stað- hættir leyfa. Sveitarfélagi má ekki skipta milli kjördæma nema hvor eða hver hluti verði megin- hluti kjördæmisins. Kjördæma- skipun skal endurskoðuð á 10 ára fresti og gerðar á henni þær breytingar, sem- nauðsynlegar reynast til þess að fylgt verði áð- urgreindri meginreglu um jafna kjósendatóiu í kjördæmunum. Engu fylki má skipta í fleiri en 10 kjördæmi. Þing og forseti. Um valdsvið þings og forseta segir svo m. a.: Báðar þingdeildir og forseti mega hafa frumkvæði að lagasetningu. Forseti skal leggja frumvarp til fjáiiaga fyrir hvert reglulegt Alþingi eigi síðar en viku eftir að þing kemur sam- an. Ef lagafrumvarp, sem sam- þykkt hefir veiið annarri deild þingsins, fellur í hinni, skal það afgrojtt í sameinuðu þingi, nema fellt hafi verið með 2/3 hluta at- kvæða. í annarri hvorri þing- deild. Ekkert frumvarp má hljóta fullnaðarafgreiðslu, sem lög frá Alþingi fyiT en forseta hefir gef- izt nægilegur frestur til að skýra þinginu frá viðhorfi sínu til frumvarpsins. — Forsetinn get- ur látið fara fram þjóðarat- kvæðagreiðslu um lagasetningar, og falla lög úr gildi, ef meiri hluti atkvæða fellir þau við atkvæða- greiðslu.....Þegar brýna nauð- syn ber til, og Alþingi situr ekki, geta forsetar Alþingis eftir beiðni forseta ríkisins sett bráðabirgða- lög. Ætíð skulu þau lögð fyrir næsta Alþingi á eftir. Forseti hefir heimild til þess að kalla saman aukaþing, ef hann telur brýna þörf bera til. Forseti myndar ríkisstjórn. Enn segir: Forsetinn skal kjör- inn beinum kosningum af þeim, er kosningarétt hafa til Alþingis. Það forsetaefni, sem flest fær at- kvæði, er réttkjörinn forseti. Hvert forsetaefni skal hafa vara- mann. Forseti myndar ríkisstjórn. Heimilt skal sameinuðu Alþingi að samþykkja rökstudda tillögu um vantraust á ríkisstjórn for- seta. Ef slík tillaga verður sam- (Framhald á 8. síðu). Mikilhæfur þjóðar- { leiðtoo látinn .1 C = Tveir af stjórnmálamönnum [ þeim, sem mestan svip hafa = sett á opinbert líf Indlands [ um langan: aldur, eru nú [ falinir í val- = i n n m e ð i skömmu [ m i 11 ibili. — | Mahatma ' § Gandhi var § myrtur á sl. = vori, og nú i um h e 1 g ina [ Iflézt í Karac- = hi, höfuðborg H I Pakistan, Mohammed Ali I | Jinnah, landsstjóri hins nýja E [ ríkis, rösklega sjötugur að [ [ alri. Jinnah var talinn faðir 1 i hins nýja ríkis og naut mikils = [ trausts Múhammeðstrúar- [ i manna í Indlandi og stjórn- '. i málamanan erlendis. Hann i = hafði verið forvígismaður i I Múhammeðstrúarmanna- [ [ bandalagsins um langa hríð [ i og talsmaður þess utan lands [ [ og innan. Hann var lögfræð- [ [ ingur að menntun, gerðist [ i ungur meðlimur í Kongress- i i f lokki Gandhis, en leiðir i i þeirra skildu, er Gandhi hóf i i óhlýðnisbaráttu sína gegn [ i Bretum. Taldi Jinnah þá bar- [ [ áttuaðferð ranga og til tjóns i i fyrir trúbræður sína. 1 ófriðn- [ [ um síðasta hóf hann opinber- i i Iega baráttu fyrir sérríki Mú- i [ hammeðstrúarmanna í Ind- i i landi og leiddi þá baráttu til [ i sigurs, er Bretar afsöluðu sér [ i völdum í landinu. Menn ótt- [ i ast nú aukin átök Hindústan [ = og Pakistan, er hins . mikil- i [ hæfa og vitra leiðtoga Mú- [ i hommeðstrúarmanna nýtur [ [ ekki lengur við. Bændur eiga enn mikil hey úti Talsvert hefur snjóað á hálendi í i S illviðrum undanfarna daga Norðan- og norðaustan ill- viðrakafli hefir .gengið yfir land- ið að undanförnu, með snjókomu og slyddu. Á laugardag og sunnudag snjóaði allverulega á hálendi. Lokaðist þá t. d. Siglu- fjarðarskarð alveg, illfært var á Vaðlaheiði seinni hluta sunnu- dags og alhvítt víða á hálendi. — Bifreiðasamgöngur hafa þó hald- ist að mestu yfir fjallvegi hér nærlendis og með batnandi veðri mun þennan snjó ±aka fljótlega. Heyskapartíð hefir verið mjög stirð undanfarnar vikur og er enn mikið af heyjum úti víða hér norðanlands, t. d. í Eyjafiarðar- sýslu og Þingeyjarsýslum. ogur Fjórðungsþingið samþykl um um gagngerðar breytingar á skip- an gjaldeyris- og innflutningsmála Sendi ríkisstjórninni áskorun um úthlutun nýju togaranna Fjórða ársþing Fjórðungssam- bands Norðlendinga var haldið hér á Akureyri dagana 11. og 12. þ. m. Þingið sóttu fulltrúar frá Norður-Þingeyjarsýslu, Suður- Þingeyjarsýslu, Akureyrarkaup- stað, Eyjafjarðarsýslu, Sauðár- krókskaupstað og Skagafjarðar- sýslu. Ætlunin var að fulltrúi frá Ólafsfjarðarkaupstað sækti þing- ið, en vegna óveðurs komst hann ekki hingað í tæka tíð. Aðalverkefni þessa þings var að taka afstöðu til tillagna í stjórnarskrármálinu, sem. milli- þinganefndin hafði starfað að. Er greint frá þessum tillögum annars staðar á þessari bls. Af öðrum málum, er þingið tók til meðferðar voru þessi helzt: Nýju togararnir. Bæjarstjórn Óláfsfjarðar hafði sent ályktun, þar sem lagt er til að þingið skori á ríkisstjórnina að um úthlutun nýju togaranna verði m. a. farið eftir þeirri meg- inregiu, að þeir staðir, er enga togara hafa fengið til þessa, fái að sitja fyrir um kaup nýju togar- anna 10, sem ríkið lætur smíða í Bretlandi. Við úthlutun skipanna sé hofð hliðsjón af íbúatöuu við- komandi útgerðarstaða, og að hve miklu leyti afkoma þeirra grundvallast á sjávarútvegi og hver önnur skilyrði, t. d. hafnar- Framhald á 7. síðu. Finnskur samvinnu- maður gestkomandi í bænum Hér var staddur í gær einn af framkvæmdastjórum finnska samvinnusambandsins, SOK, Toivo J. Toikka að nafni. Hann er umboðsmaður Finna við síld- arkaup þeirra hér. Finnar hafa samið um kaup á 15000 tunnum síldar og gera sér vonir um að íá allt magnið afhent, þrátt iyrir aflabrestinn hér.

x

Dagur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur
https://timarit.is/publication/256

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.