Dagur - 30.06.1990, Blaðsíða 4

4 - DAGUR - Laugardagur 30. júní 1990
Náttúrulegt grjót hefur lítið verið notað í görðum hingað til en nú hefur notk-
unin aukist og grjótið breyst í nokkurs konar tískufyrirbæri. Sumir tóku sig
til og fluttu nokkra steina í garðinn á meðan aðrir notuðu stórvirkar vinnu-
vélar og breyttu garðinum í hálfgerðan „grjótgarð“. En allt er best í hófi og
staðreyndin er sú að það að fá náttúrulegt grjót í garðinn breytir algjörlega
heildarmynd hans og myndar andstæður á móti aðalbyggingarefnum húsa
þ.e. steinsteypu og timbri.
Grjót og steinhæðir
Sprengigrjót notað í tjörn.
um hægra megin á síðunni og
fyllt af mold. Ef vanda á til verks-
ins er best að grafa vel niður og
skipta um jarðveg, þ.e. setja
undir möl og „púkka“ hana. f>eg-
ar þetta allt er búið er ekkert eftir
annað en planta í steinhæðina.
Fjörugrjótið er erfiðara að hlaða
nema steypt sé bak við það, en
fjörugrjótið er þeim mun fallegra
stakt á milli plantna. Bæði fjöru-
grjótið og sprengigrjótið er ákaf-
lega fallegt til að nota í tjarnar-
gerð og sem hleðslugrjót við
tjarnir. Þar skapar það náttúru-
lega heildarmynd og gerir tjörn-
ina raunverulegri.
Plöntuval í steinhæðir
Margar plöntur þrífast vel í stein-
hæðum og ganga oft undir nafn-
inu steinhæðaplöntur vegna þess.
Það fer mikið eftir stærð og lögun
steinhæðarinnar hvernig plöntur
verða fyrir valinu t.d. er ómögu-
legt að setja stóra og grófgerða
plöntu í litla og lága steinhæð. En
það er ekki bara stærðin sem er
rnikið atriði heldur líka það að
plönturnar séu duglegar að
blómstra. Það skal leitast við að
velja plöntur í steinhæðina sem
blómstra á mismunandi tíma
þannig að það sé alltaf eitthvað
að gerast í henni á hvaða tíma
sem er. Plöntur sem ekki blómstra
(blaðplöntur) eru alltaf fallegar í
steinhæðir inn á milli. Hér á eftir
fer upptalning á nokkrum góðum
steinhæðaplöntum sem fólk ætti
endilega að ná sér í ef það ætlar
að búa sér til steinhæð eða steina-
beð.
Plöntur í lágar steinhæðir
Vorírís, Iris reticulata, er sér-
kennileg og óalgeng planta með
blá blóm eitt á stöngli. Blómgast
mjög snemma og hentar sérstak-
lega vel við tjarnir eins og aðrar
liljur. Silkibygg, Hordeum jubat-
um, er planta sem ómissandi er
við tjarnarsvæði og hentar mjög
vel í steinhæðir. Hún myndar
brún og gljáandi öx seinni hluta
sumars. Hún er góð til þurrkun-
ar. Snæklukka, Leucojum
Náttúrulegt efni
Við hér á Akureyri höfum úr
mjög fáum tegundum náttúrulegs
efnis að velja. Það er þá helst
sprengigrjót og fjörugrjót ýmiss
konar. Sprengigrjótið er með
náttúrulegum brúnum lit og það
hefur alltaf hvassar brúnir sem
verða til við sprenginguna.
Fjörugrjótið hefur hins vegar
alltaf mjúkar brúnir sem verða til
í veltingi hafsins, það er oft blá-
leitt og mjög fallegt í steinhæðir.
Sprengigrjótið hefur mikla bind-
ingu og er auðvelt að hlaða því
upp til að búa til steinhæðir
Fjörugrjótið hefur aftur á móti
litla bindingu vegna þess hversu
ávalt það er og er því heppilegra
til að raða inn á milli plantna
frekar en hlaða úr því.
Gerð steinhæða
og aðferðir
Þegar gera á steinhæð eða
hleðslu er mikið atriði að grjótið
sé valið vel saman þ.e. sé af svip-
Umsjón: Baldur
Gunnlaugsson,
skrúðg.yrkjufr.
aðri stærð og af svipaðri lögun.
Hugsum okkur að við ætlum að
búa okkur til steinhæð úti á gras-
flötinni í garðinum, þá er fyrsta
verk að mæla út hvar og hvernig
hún á að vera. Til að auðvelda
okkur að sjá hvernig hún verður
að lögun er best að fá sér lakk-
brúsa í skærum Iit og lakka útlín-
ur í grasið. Þegar það er búið eru
þökurnar fjarlægðar eða geymd-
ar þangað til á eftir til að laga í
kringum steinhæðina. Síðan er
grjótinu, sem búið var að velia,
raðað upp eins og sést á myndun-
Rautt hraun er það allra fallegasta efni sem notað er í garða.
Gróður
09
garðyrkja
Myndin sýnir aðferðir við gcrð
steinhæðar.
stórum gulum blómum snemma
sumars.
Hjartasteinbrjótur, Bergenia
cordifolia er stórgerð planta með
glansandi laufblöð og glæsileg
blóm, hvít en oftast rauð. Alpa-
þyrnir, Eryngium alpinum er
sjaldgæf planta með blá þyrna-
blóm, góð til þurrkunar. í stærri
steinhæðir er fallegt að nota gróf-
gerðar tegundir eins og bjarnar-
kló, skessujurt, risahvönn og æti-
hvönn.
Beðið fullgert.
vernum, er lágvaxin planta sem
blómstrar hvítum blómum
snemma sumars. Vetrargosi,
Galanthus nivalis, er planta sem
blómstrar hvítum drúpandi
blómum snemma vors. Þess eru
dæmi að hann hafi komið nánast
blómstrandi undan snjó. Rottu-
eyra, Cerastium biebersteinii, er
planta náskyld íslenska músar-
eyranu og hefur eins blóm nema
bara stærri, hvít að lit. Hún er
skriðul en þó ekki hættulega.
Dvergadrotting, Dianthus deltoi-
des, er lágvaxin planta sem fær
dökkrauð blóm í ágúst. Oftast
kölluð nellika. Blómstrar mikið.
Stjörnublaðka, Lewisia cotyl-
edon, sem oftast gengur undir
nafninu lewisía er planta sem
blómstrar bleikum blómum
snemma sumars. Geitabjalla,
pulsatilla vulgaris, er ómissandi í
steinhæðabeðið, blómstrar
snemma sumars, fjólubláum
klukkublómum, smávaxin. Bumi-
rót, Sedum rosea, er ákaflega
falleg, harðgerð og gróskumikil
jurt af helluhnoðraætt. Blómstrar
gulum blómum snemma sumars.
Það er eins með allar jurtir af
þessari ætt, þær þrífast vel í stein-
hæðum og má nefna stjörnu-
hnoðra, völvuhnoðra, fjalla-
hnoðra og þann íslenska, hellu-
hnoðra. Dverghjarta, Dicentra
formosa, blómstrar rauðum,
smáum blómum. Blómstrar mik-
ið yfir sumarið.
Plöntur í stórar
steinhæðir
Silfursóley, Ranunculus aconiti-
folius, er einstök planta, harð-
gerð, falleg og blómstrar litlum
hvítum blómum. Gullhnappur,
Trollius europaeus, blómstrar
—plöntukynning-------
I ambartmni
Lambarunni, Viburnum lantana
er lágvaxinn runni hérlendis með
loðin, stór og egglaga blöð, ljós-
græn. Hann er einungis í einstaka
görðum en virðist þrífast ágæt-
lega þar sem hann nýtur birtu og
skjóls. Blómin koma í klasa
áþekkum og á ilmreyni, hvít og
smágerð. Hann verður sjaldan
þéttur heldur gisinn. Greinarnar
fínlegar og yngstu sprotar hærðir.