Dagur - 30.06.1990, Qupperneq 6

6 - DAGUR - Laugardagur 30. júní 1990
ÚTGEFANDI: ÚTGÁFUFÉLAG DAGS
SKRIFSTOFUR: STRANDGATA 31, PÖSTHÓLF 58, AKUREYRI,
SÍMI: 96-24222 SÍMFAX: 96-27639
ÁSKRIFT KR. 1000 Á MÁNUÐI • LAUSASÖLUVERÐ 90 KR.
GRUNNVERÐ DÁLKSENTIMETRA 660 KR.
RITSTJÓRI: BRAGI V. BERGMANN (ÁBM.)
FRÉTTASTJÓRI: KRISTJÁN KRISTJÁNSSON.
RITSTJ.FULLTRÚI: EGILL H. BRAGASON.
UMSJ.MAÐUR HELGARBLAÐS: STEFÁN SÆMUNDSSON.
BLAÐAMENN: JÖN HAUKUR BRYNJÓLFSSON (íþr.),
SKÚLI BJÖRN GUNNARSSON (Sauöárkróki vs. 95-35960),
INGIBJÖRG MAGNÚSDÓTTIR (Húsavík vs. 41585),
JÓHANN ÓLAFUR HALLDÓRSSON, ÓLI G. JÓHANNSSON,
ÓSKAR ÞÓR HALLDÓRSSON, STEFÁN SÆMUNDSSON
LJÓSM.: KRISTJÁN LOGASON.
PRÓFARKAL.: SVAVAR OTTESEN. ÚTLITSH.: RÍKARÐUR B.
JÓNASSON. AUGLYSINGASTJ.: FRÍMANN FRÍMANNSSON.
DREIFINGARSTJ.: INGVELDUR JÓNSDÓTTIR, HEIMASÍMI 22791
FRAMKVÆMDASTJÓRI: HÖRÐUR BLÖNDAL.
PRENTUN: DAGSPRENT HF.
Umhverfismál í ólestri
íslendingar eru mörgum
árum á eftir flestum Evr-
ópuþjóðum þegar umhverf-
isvernd er annars vegar. Ef
til vill stafar þetta andvara-
leysi okkar í umhverfismál-
um af því að við höfum
lengst af staðið í þeirri trú
að mengun væri svo til
óþekkt fyrirbrigði hér á
landi og fyrst og fremst
vandamál annarra þjóða.
En við erum smám saman
að vakna upp við vondan
draum. Skolpinu er víðast
hvar veitt í sjóinn í fjöru-
borðinu og í flestum tilfell-
um lítt eða ekkert hreinsuðu.
Afleiðingarnar eru augljós-
ar hverjum þeim sem legg-
ur leið sína um strandlengj-
una í nágrenni þéttbýlis-
staða. í annan stað er sorp-
hirða hér á landi almennt í
miklum ólestri. Til dæmis
þekkist flokkun sorps varla
hér á landi, þótt hún hafi
verið stunduð um langt
árabil í nágrannalöndum
okkar. Fyrir vikið gerum við
okkur sek um að henda á
sorphaugana hlutum, sem
eru stórskaðlegir umhverf-
inu. Má þar t.d. nefna raf-
hlöður.
Ekkert eftirlit er haft með
því hverju fólk hendir á
„haugana" né heldur er
kapp lagt á að endurvinna
þann hluta sorpsins sem
endurvinnanlegur er, þótt
það sé mjög stór hluti.
Þannig er t.d. talið að um 40
hundraðshlutar alls sorps
sé pappír. Þótt urðun hans
sé mjög kostnaðarsöm fer
nær allur sá pappír sem til
fellur í neysluþjóðfélaginu
hér á landi á sorphaugana
eða fýkur um landið. Þrátt
fyrir fámennið er pappírs-
notkun íslendinga gífurleg.
Talið er að við flytjum inn
um 36 þúsund tonn af
pappír árlega, eða sem
nemur 150 kílógrömmum á
hvert mannsbarn. Til þess
að framleiða slíkt magn er
talið að þurfi um 24 þúsund
hektara af skóglendi. Það
gefur auga leið að út frá
náttúru verndars j ónarmiði
væri mjög æskilegt að
endurvinna allan þann
pappír sem hægt er að
endurvinna og í raun er það
siðferðisleg skylda hverrar
þjóðar.
Ljóst er að ríkisvaldið og
sveitarstjórnir hafa ekki
staðið sig sem skyldi í
umhverfismálunum. Það er
engan veginn sanngjarnt
að skella skuldinni á
almenning þegar rætt er
um slæma stöðu sorphirðu-
mála hér á landi. Það er bor-
in von að hver og einn taki
það upp hjá sjálfum sér að
flokka sorp í heimahúsum í
þeim tilgangi að draga úr
umhverfismengun. Slíkt er
enda með öllu tilgangslaust
meðan skipuleg móttaka og
flokkun sorps er ekki til
staðar hjá opinberum aðil-
um. Stjórnvöld verða að
hafa frumkvæðið í þessum
efnum, þ.e. ríkisvaldið og
sveitarstjórnir um land allt.
Ef einhver stendur í þeirri
trú að ísland sé fyrirmynd-
arland á sviði umhverf-
isverndar er það mikill mis-
skilningur. Meginástæðan
fyrir því að á íslandi er þó
ekki meiri mengun en raun
ber vitni er sú að hér býr
fámenn þjóð í stóru landi.
Við þurfum að reka af okkur
slyðruorðið í umhverfismál-
unum. Ef við ætlum að gera
ísland að fyrirmyndarlandi
á þessu sviði verðum við að
láta hendur standa fram úr
ermum. BB.
úr hugskotinu
t
Staurblankír millar
Reynir
Antonsson
skrifar
Fyrir nokkrum árum fór sá sem þetta ritar í ferðalag til Ítalíu,
þið vitið stígvélsins, þar sem þeir eru að sparka í gríð og erg
þessa dagana. Svo sem vera bar keypti maður sér gjaldeyri,
og fékk fyrir einhverja tugi þúsunda íslenskra lágkróna, tvö
hefti af ferðatékkum, sem hvort um sig innihélt upphæð sem
nam hálfri milljón líra, og auk þess einhver hundruð þúsunda
í seðlum. Mikið hvað manni þótti það nú dýrðlegt að vera allt
í einu orðinn milli, ef til vill í fyrsta og eina skiptið á ævinni
(þetta var fyrir daga lottósins). Manni fannst næstum litlu
máli skipta sú staðreynd, að ef til vill kostaði einn kaffibolli
einhver hundruð í þessum gjaldmiðli, eitt bjórglas einhver
þúsund, og tíu þúsund þótti vel sloppið fyrir þokkalega
máltíð.
Núllfjölgun
Því er þetta hér upp rifjað, að nú um þessar mundir er sá
árvissi tími upp runninn, að veðurfræðingar, náttúru-
fræðingar, lögfræðingar í ríkisþjónustu og aðrir fáfræðingar
eru farnir í aðgerðir, allt vegna þess að samningana á sko að
setja beint í launaumslögin eins og hann Palli, sem er stund-
um svo einn í heiminum, segir. f launaumslögin á þessi samn-
ingur að leggjast í formi einhvers fjölda af núllum sem bætast
við þá upphæð sem fyrir var. Þessi núllafjöldi mun svo, að því
er vísir menn segja, herja á það ágæta kjaranúll sem þjóðar-
sátt var gerð utanum í fyrravetur, og eyðileggja þennan þjóð-
ardýrgrip. Allir munu fá eitthvað hærri upphæð í launa-
umslagið sitt, og ef til vill með tíð og tíma upphæð í stíl við
þær sem Ítalíufarar fá. Vitaskuld verður verðlagið líka ítalskt.
En hvað gerir það til. Allir verða orðnir staurblankir millar.
Á sjóaravísu
Nú dettur manni vitaskuld ekki í hug, að háskólamenntaðir
ríkisstarfsmenn séu neitt ofboðslega vel launaðir margir
hverjir, raunar eru það frekar fáir íslenskir launaþrælar,
svona yfirleitt. Peir bara miða sig við einhverja sem þeir halda
að hafi hærri laun, líkt og krakkar í sandkassaleik sem grípa
til þess þegar allt um þrýtur vegna yfirgangs þess sterkasta, að
fara að gorta af því að pabbi eigi miklu fínni bíl eða miklu
fínna hús en hinir pabbarnir. Satt er það, víða má finna
háskólamenntaða menn í þjónustu einkafyrirtækja sem hafa
það barasta gott í samanburði við hina sem starfa hjá ríkinu,
það er að segja okkur, og kann það ef til vill að vera ein
skýringin á því hverju afspyrnulélega mörg íslensk fyrirtæki
eru rekin, þó svo að einstakt örlæti ríkismömmu, og einstakt
aðhaldsleysi í verðlagsmálum eigi hér nokkurn þátt líka.
Pað kunna því að vera ýmsar ofur eðlilegar orsakir fyrir
því, aðrar en fyrrnefndur millakomplex, að háskólamenntaðir
ríkisstarfsmenn vilji bæta kjör sín, og er þá vitanlega undan-
skilin þessi eina og sanna, „að mikill hlýtur alltaf að vilja
meira", og það þótt slíkar kjarabætur kunni að þýða endalok
kjaranúllsins góða. En hvergi hefur maður þó heyrt minnst á
þá leið til kjarabóta handa þessu fólki sem ef til vill gæti bjarg-
að núllinu líka, en það er að semja á „sjóaravísu". Um all-
nokkurt skeið hefur orðið um það þegjandi samkomulag milli
sjómanna og útgerða á ýmsum stöðum að fækka í skipshöfn-
um, þannig að þeir sem eftir hafa orðið hafa borið oft veru-
lega betri hlut úr býtum. Enginn vafi er á því að þetta mætti
gera líka í verulegum mæli innan ríkiskerfisins. Einhvern veg-
inn hefur maður það nú á tilfinningunni, að víða mætti fækka
allskyns sérfræðingum sem á stundum virðast lítið gera annað
en skapa umhverfisvandamál með því að skilja eftir sig fjall-
háa skýrslustafla, á meðan þeir eru ekki bara beinlínis að
þvælast hver fyrir öðrum í leit sinni að hinum eina og sanna
stórasannleik. Og hvað með alla þessa lögfræðinga, eins og til
dæmis þennan sem Ríkisútvarpið borgar fyrir að búa til svo
spaklegt álit um það að ákveðinn kjaftaklúbbur hafi til þess
rétt að ákvarða hvort frétt er sönn ellegar login, að sjálfsögðu
svo fullt af flókinni skrúðmælgi að enginn venjulegur maður
skilur, enda beinlínis ekki ætlast til þess að venjulegt fólk
skilji málfar hins opinbera, rétt eins og prelátarnir á miðöld-
um sem lögðu sig í framkróka um að sauðsvartur almúginn
skildi sem allra minnst af biblíu þeirri sem kirkjan grundvall-
aði kenningar sínar á.
Hnignandi
Ríkisútvarpið bætir raunar enn um betur með því að veita sér
þann lúxus sem ekki mörg fyrirtæki og stofnanir í almennings-
eigu leyfa sér, að hafa lögfræðing sem yfirrukkara, enda þarf
lögfræðing til að geta útskýrt orðið afnot á nógu loðinn hátt
og óskýran til þess að almenningur skilji útskýringuna ekki.
Að viðbættu svo öllu fréttaliðinu sem er komið í BHMR af
því að það er svo miklu skemmtilegra að vera í kjaraleik en
framleiða fréttir sem eru svo ómerktar af einhverjum öðrum
háskólamenntuðum aðilum, sérstaklega ef þær reynast nú
sannar.
En á sama tíma og þeir háskólamenntuðu eru í þessum
„lírukassaleik" sínum, þá hefur maður það einhvern veginn á
tilfinningunni að þjónustunni hjá þeim fari sífellt hrakandi.
Petta er ef til vill ekkert undarlegt. Það ríkir nefnilega að því
er manni finnst sú tilhneiging meðal hinna háskólamenntuðu,
eins og raunar margra annarra ríkisstarfsmanna, að þeir séu
ekki að vinna í þágu almennings, heldur „hins opinbera" sem
í augum svo margra er ekkert annað en einhver vondur, ljótur
karl sem er sífellt heimtandi peninga, dælandi gluggabréfum
sínum í stríðum straumum gegnum bréfalúgurnar.
Sem eitt af mörgum dæmum um þessa hrakandi þjónustu
getum við hér ekki tekið íþróttadeild Ríkisútvarpsins, en
samsafn það af blaðurskjóðum hefur rækilega afsannað gildi
sitt nú á þessari heimssparktíð, þar sem ekki er vitað hvort
menn hafi þar á bæ önnur háskólapróf en í því að vita hve
gamlir hinir ýmsu leikmenn og þjálfarar eru. Miklu sniðugra
er að nefna til að mynda Veðurstofuna. Þar eru menn einkar
duglegir í kjaraleiknum. Látum vera þó að þeir sleppi að gefa
út spár af því þeir þurfi í aðgerðir. Verra er þegar þær spár
sem gerðar eru reynast bæði vitlausar og ónákvæmar vegna
þess hversu spásvæðin eru stór.
Fyrir nokkru mátti þannig oft heyra í fjölmiðlum sérstakar
spár fyrir Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið. Af einhverjum
ástæðum hefur þeim nú að því er virðist verið hætt, og við
orðin hluti af einhverju Norðurlandi eystra, þó svo að allir viti
að veður þar er oft með allt öðru móti. Hins vegar fær hið svo-
kallaða höfuðborgarsvæði enn sína sérspá, meira að segja í
síma, þó svo að allir viti að þar er ekkert sérveðurfar annað
en á Suðvesturlandi.
Orð skulu . . .
En hvað sem þessu öllu líður, þá er nú ástandið ósköp
dæmalaust hjá honum Denna og félögum hans þessa dagana.
Þeir voru víst búnir að skrifa undir samning í fyrra sem þeir
geta ómögulega staðið við. Nú er það að sönnu ekkert til-
tökumál fyrir pólitíkusa, þótt þeir þurfi að svíkja svo sem eitt
loforð eða svo. Það er reyndar enginn pólitíkus sem ekki get-
ur slíkt. Verra er þegar loforðin eru skrifleg. Þá kallast þau
samningar, og þá skulu orð víst standa, þótt menn hafi að
sönnu stöku sinnum leyft sér að gleyma því þegar mikið hefur
legið við. En það er auðvitað alltaf frekar leiðinlegt að þurfa
að grípa til samningsrofa. Allt er þetta auðvitað hið versta
mál, eins og borgarstjórakandidat sjónvarpsstöðvarinnar með
ákveðna greininn segir. Lausn í hans anda og ef til vill ekkert
vitlausari en aðrar væri ef til vill sú, að farið væri með BHMR
liðið eins og ferðalanga á leið til Ítalíu. Afhenda þeim ein-
hverjar milljónir í umslögin sín, en láta þá í staðinn greiða
þúsundkall fyrir einn kaffibolla, fimm þúsund fyrir bjórglasið
og fimmtán fyrir eina góða máltíð. Þannig eru kjörin jú á
Ítalíanó, þangað sem öll heimsbyggðin mænir um þessar
mundir.