Dagur - 26.06.1991, Page 6

6 - DAGUR - Miðvikudagur 26. júní 1991
Sala á fullvirðisrétti í sauðijárframleiðslu til ríkissjóðs:
Bjartsýnn á að samdrættí verði náð
með fijálsri sölu fiiflvirðisréttar
- segir Ólafur Vagnsson, ráðunautur, um horfurnar á Eyjaíjarðarsvæðmu
„Viöskiptin eru mikil þessa
dagana. Það var eðlilegt að
sérstaklega þeir sem eingöngu
búa með sauðfé skyldu taka
ákvörðun um sölu á fullvirðis-
rétti strax í vor þannig að þeir
gætu sparað sér ýmsan tilkostn-
að varðandi fóðuröllun í
sumar, áburð og þess háttar.
Hins vegar var undirbúningur-
inn seint á ferðinni í vor þannig
að sumir voru búnir að fá send-
an áburð þegar opnað var fyrir
þessi viðskipti og það gerði að
verkum að strax í byrjun
þurftu margir að ákveða sig
strax og því byrjuðu þessi við-
skipti af miklum krafti,“ segir
Ólafur Vagnsson, sauðfjár-
ræktarráðunautur hjá Búnað-
arsambandi Eyjafjarðar, en
hann hefur haft milligöngu um
samningsgerðina milli ríkisins
og þeirra bænda sem ætla að
nýta sér tilboð ríksins um kaup
á fullvirðisrétti.
Unnið samkvæmt
nýjum búvörusamningi
„Búnaðarsamböndin eru milli-
gönguliðir í þessum viðskiptum
og hér erum við með gögn sem
fylla þarf út, annars vegar
umsókn um söluna og hins vegar
samningseyðublöðin sjálf. Það
sem menn þurfa sérstaklega að
athuga, hyggi þeir á þessi við-
skipti, er að boðið er uppá að
menn geti selt allan fullvirðisrétt-
inn eða hluta en taki þeir síðari
kostinn þá er verðskerðing á því
fullorðna fé sem menn þurfa að
farga, nema því aðeins að menn
skilji eftir sem nemur 10 ærgild-
um eða minna af réttinum. Þetta
er eitt af þeim atriðum sem menn
þurfa að athuga en salan sem slík
er tiltölulega einföld og menn
þurfa ekki að sýna annað en eign-
Fullvirðisréttur er hugtak sem í
huga flestra tengist landbúnaði
en margir eru þó í vafa um
hvað þetta hugtak þýðir. I
þessu orði felast í raun tvö
lykilorð, þ.e „fullt verð“, en
fullvirðisréttur er bundinn í
samningi Stéttarsambands
bænda og landbúnaðarráð-
herra fyrir hönd ríkisstjórnar-
innar, um það magn af kjöti og
mjólk sem ríkið tryggir bænd-
um fullt verð fyrir á aðlögunar-
tíma landbúnaðarins. Því má
arrétt sinn á viðkomandi jörðum
og leyfi sameigenda, ef fleiri en
einn eigandi er að jörð,“ segir
Ólafur.
Þessi uppkaup eru samkvæmt
hinum nýgerða búvörusamningi.
Ólafur segir að með þessu sé ver-
ið að ná niður afurðunum haustið
1992. Stefnt er að 10% fækkun
fjár og að virkum framleiðslurétti
verði náð niður um 12%. „Það
sem er sérstakt við þessar
aðgerðir nú er að hvert svæði fyr-
ir sig getur fríað sig við næsta
skref, þ.e. niðurfærsluna eða
flötu skerðinguna. Ef á svæði
tekst að selja ríkinu þessi 12% þá
kemur ekki til flatrar skerðingar
hjá sauðfjárbændum á svæðinu.
Sé Eyjafjörður tekinn sem dæmi
og hér takist að selja 12% full-
virðisréttar með frjálsri sölu en í
Skagafirði gangi þessar aðgerðir
heldur verr þá verða bændur þar
að sætta sig við niðurfærsluleið-
ina á meðan bændur við Eyja-
fjörð þurfa þess ekki. Þetta þýddi
að sauðfjárbændur á Eyjafjarðar-
svæðinu fengju sama greiðslu-
mark, sem er hið nýja hugtak í
búvörusamningnum, og þeir
höfðu í fullvirðisrétt áður, en
skagfirskir bændur fengju lægra
greiðslumark en fullvirðisréttur-
inn, sem næmi niðurfærslunni.
Þannig má segja að heimaaðilar
geti reynt að stuðla að sölu á full-
virðisrétti þar sem það hefur
minnst áhrif til hins verra.“
Að hrökkva eða stökkva
Greiðslusmark verður sett á
haustið 1992 en frestur til að
ganga frá frjálsri fullvirðisréttar-
sölu á núverandi kjörum er ein-
göngu til 1. september næstkom-
andi. Þeir sem gera samning fyrir
þennan tíma fá greiddar 600 kr. á
hvert kíló af framleiddu kjöti en
til viðmiðunar má hafa að í
kalla fullvirðisréttinn tekju-
tryggingu fyrir bændur, verð-
ábyrgð í ákveðinn tíma.
Sá búvörusamningur, en svo
nefnist fyrrnefnt samkomulag,
sem nú er í gildi, nær til verðlags-
ársins 1991/1992 en nýr samning-
ur hefur verið gerður og er þegar
byrjað að vinna eftir honum.
Þannig standa nú yfir kaup ríkis-
ins á virkum framleiðslurétti í
sauðfé í þeim tilgangi að draga úr
kindakjötsframleiðslunni. Takist
ekki að ná fyrirhuguðum sam-
hverju ærgildi eru 18,2 kíló af
kjöti. Sé Eyjafjarðarsvæðið tekið
enn til viðmiðunar þá þarf að
draga saman framleiðsluna um
4600 ærgildi eða tæp 84 tonn af
kjöti. Takist að selja fullvirðisrétt
sem þessu nemur í frjálsri sölu
mun ríkissjóður greiða þessum
bændum um 50 milljónir króna
fyrir og auk þess 12 milljónir fyrir
niðurskurð á ærstofninum, en þar
þarf fækkun að verða um 2500
fullorðnar kindur.
En hvernig eru horfurnar?
Mun takast að selja upp fullvirð-
isrétt á Eyjafjarðarsvæðinu sem
samdrættinum nemur eða kemur
til niðurfærsluleiðarinnar?
Komist hjá niöur-
færslu yfir svæðið?
„Ég held að segja niegi að útlitið
sé þokkalegt,“ svarar Ólafur.
„Margir þurftu að taka þessa
ákvörðun snemmsumars vegna
áburðarkaupa og þess háttar en
hins vegar eru margir sem enn
eru að velta þessu fyrir sér. Nú er
búið að ganga frá samningum eða
fá yfirlýsingar manna þar um sem
nemur um 2/3 af samdrættinum
sem ná þarf og því er um
þriðjungur eftir. Enn eru tveir
mánuðir til stefnu áður en gripið
verður til niðurfærslu og ég held
að óhætt sé að vera þokkalega
bjartsýnn á að ekki komi nema til
mjög óverulegrar flatrar skerð-
ingar. Þessa niðurstöðu hljóta
allir að vera ánægðir með því slík
niðurfærsla væri versti kosturinn
af öllum.“
Ólafur segir að þeir sem
ákveðið hafa að ganga til samn-
inga við ríkissjóð séu í mjög mis-
jafnri stöðu. Bæði er um að ræða
bændur með blönduð bú, bændur
sem lifað hafa á sauðfé nær ein-
göngu og ætla að selja allan fram-
leiðsluréttinn og aðra sem
drætti með frjálsri sölu bænda á
fullvirðisrétti sínum í sumar þarf
að koma til flatrar skerðingar á
hverju svæði um það sem uppá
vantar. Þetta þýðir m.ö.o. að ein-
hverjir bændur kunna að þurfa
að sætta sig við tilkynningu í
haust um skerðingu á fullvirðis-
rétti sínum ef ekki tekst að draga
saman nægjanlega á þeirra svæði
með kaupum á virkum fullvirðis-
rétti.
Kaup á fullvirðisrétti í sauð-
fjárafurðum eru þegar komin á
verulegan skrið og ljóst að margir
ætla að nýta sér tilboð ríkisins um
kaup á fullvirðisrétti, bæði í þeim
tilgangi að nota fjármagnið í aðrar
búgreinar og aðrir til að losa sig
út úr sauðfjárbúskap fyrir aldurs
sakir.
Hvað varðar fullvirðisrétt í
mjólk þá hugsa margir sér til
hreyfings um þessar mundir þar
sem í haust verður leyfilegt að
selja fullvirðisrétt milli manna.
Vafalítið verður mikið um slík
viðskipti strax í byrjun og til eru
bændur sem nú eru að semja við
ríkið um sölu á fullvirðisrétti i
sauðfé og ætla sér að nota fjár-
magnið til kaupa á fullvirðisrétti í
mjólk þegar þar að kemur.
Meðfylgjandi er yfirlit fyrir
minnka vilja við sig. Þá er einnig
stór hópur manna sem notfærir
sér það ákvæði í búvörusamn-
ingnum að selja strax 25% af full-
virðisréttinum á hæsta verði og
komast þannig hjá frekari skerð-
ingu út samningstímann. Enn má
nefna þá bændur sem hyggjast
notfæra sér það fjármagn sem
þeir losa til að snúa sér að t.d.
skógrækt eða ferðaþjónustu.
Hvatning til
„hobbýbænda“
Svokallaðir „hobbýbændur“ hafa
skotið upp kollinum í umræðunni
um samdráttinn í landbúnaðinum
en mörgum þykir að eðlilegast
hefði verið að koma í veg fyrir
framleiðslu á sauðfjárafurðum
hjá þéttbýlisbændum áður en
gengið verði að bændum í dreif-
skiptingu fullvirðiréttar í sauð-
fjárafurðum eins og hún var í
janúar sl. JÓH
býli. Ólafur segir að nokkurs
ókunnugleika gæti í þessu efni
hvað búvörusamninginn nýja
varðar því „hobbýbændur" fái
engan skráðan framleiðslurétt
með hinu nýja greiðslumarki.
Vilji þeir gera sér fjármuni úr
þeim rétti sem þeir hafi nú verði
þeir að ganga strax til samninga
við ríkið, ella missi þeir af lest-
inni. Ólafur segir því að þó svo
ekki sé beint ákvæði í búvöru-
samningnum um þessa bændur
þá taki margir þeirra þann kost
nú að selja framleiðsluréttinn til
ríkisins.
Þau kjör sem bændur selja sinn
rétt á nú eru þannig að fimmt-
ungur upphæðarinnar verður
greiddur í janúar næstkomandi
og um leið verður afhent
skuldabréf fyrir eftirstöðvunum.
Bréfið verður greitt upp í fjórum
afborgunum á jafn mörgum árum
og er verðtryggt ineð 5%
vöxtum. Miðað við að hér er um
tryggan greiðanda að bréfinu að
ræða þá er sá möguleiki opinn að
hægt verði að selja þessi bréf á
markaði með tiltölulega litlum
afföllum en fyrir þá sem vilja eiga
bréfin þá ætti að vera um þokka-
lega ávöxtun að ræða.
JÓH
Virkur fullvirðisréttur Virkur fullvirðisréttur
í ærgildisafurðum i ærgildisafurðum
1989/1990 1990/1991
1. Gullbringu- og Kjósarsýsla 5.819,7 5.489,4
2. Borgarfj. sunnan Skarðsh. 9.256,4 8.652,0
3. Borgarfj. norðan Skarðsh. 13.249,3 12.947,6
4. Mýrarsýsla 21.522,2 20.314,1
5. Snæfellsnessýsla 22.740,6 22.151,5
6. Dalasýsla 32.726,8 31.887,5
7. A-Barðastrandasýsla 10.535,1 9.973.7
8. V-Barðastrandasýsla 6.348,7 6.158,9
9. V-ísafjarðarsýsla 11.791,1 11.249,4
10. N-lsafjarðarsýsla 9.874,3 9.837,4
11. Strandasýsla 29.214,3 28.278,5
12. V-Húnavatnssýsla 36.449,3 34.506,7
13. A-Húnavatnssýsla 31.306,7 27.354,9
14. Skagafjörður 38.963,4 37.800,8
15. Eyjafjörður-S-Þing. Vestan Ljósavatnssk. 36.450,1 36.256,3
16. S-Þing. - austan Fnjóskad. 29.840,1 29.715,4
17. N-Þingeyjarsýsla 27.209,7 27.246,2
18. Vopnafjörður 11.876,5 11.357,4
19. Hérað 34.316,0 32.466,0
20. Norðfjörður 769,1 0,0
21. Breiðdals-, Berun. og Geithellnahr. 10.719,3 10.622,0
22. A-Skaftafellssýsla 20.227,4 19.393,0
23. V-Skaftafellssýsla 33.123,8 31.504,2
24. Rangárvallasýsla 44.671,5 43.530,4
25. Árnessýsla 40.794,2 38.992,7
Allt landið 569.795,7 547.726,0
Kaup á virkum fullvirðisrétti í sauðfé:
Bændur að semja við ríkið þessa dagana