Þjóðviljinn - 22.06.1944, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn - 22.06.1944, Blaðsíða 3
Fimmtudagur 22. júní 1944. P> I W ' I ¦ ¦ I = ÞJÓÐVILJINN BITSTÍÓBI: KANNYEIG KRISTJÁNSDÓTTIR % 79. Júní 7944 p Konan jrjáls í frjálsu landi --------fjarlœg hugsun lengi var. Ánauð háð var hönd og andi, hlekkir vanans alstaðar. Innibyrgð í höll og hreysi foúsmóðir og ambátt vann. Loks gegn sagga og sólskinsleysi svali morgunbjarmans rann. Konan frjáls í frjálsu landi, félagsstefna okkar varð. Systurþeli og bróðurbandi ¦byggja skyldi upp sérhvern garð. ,$enn þœr vöktu fleiri og fleiri, $%ngu gleggri og dývri sýn, érbjarminn varð alltaf meiri, tinz í heiði dagur skín. Nýi tíminn kallar, kaUar: Kona, þorðu að vera frjáls. Lands vors dœtur allar, allar, ok ei þola og fjötra um háls. Hlekki úr járni og hlekki úr rósum höndin frjáls mun slíta jafnt. Aðstöðu vér einmitt kjósum eins og frjálsar konur samt. Heilar saman, systur allar. Sólarupprás heilsum vér. Stundin komin, starfið lcallar, svarfssvið opið hvar sem er. Þroskist samtök, orka og andi okkar systra og brœðralags. Konan frjáls í frjálsu landi fagnar sól hins nýja dags. Ingibjörg Benediktsdóttir. hir iíbfIf rfllHMi hnup i HKtti ioeliu ? Eftir Dýrleifu Árnadóttur Margar konur velta nú fyrir sér jjeirri spurningu: Hver verður staða mín á komandi árum? Hver verða mín kjör? Við fögnum því allar íslenzkar konúr, að aldagamall draumur ís- lenzku þjóðarinnar um fullt sjálf- stæði er að rætast. Jafnframt ósk- nm við þess að hið nýja lýðveldi -verði fullkomnara og betra þjóð- I skipulag, en það sem við nú bú- íim við. Við gerumst meira að segja svo djarfar að láta okkur dreyma um, að íslenzka lýðveldið inuni ef til vill fœra okkur fyrr eða síðar fullt frelsi, fullt sjálfstæði, somu laun fyrir sömu vinnu og þá aðhlynningu, sem "þarf til þess að við getum notað krafta okkar sem frjálsir og óháðir samfélags- þegnar og í senn eiginkonur, hús- anæður og mæður. Hvílík orka fer ekki forgörðum I okkar litla menningarsamfélagi meðan meginþorri kvenna iná Jhýrast í eldhúsum sínum langa æbví. Gáfukbnur, snillingar, hug- '* vitskonur, skáld, konur, sem unn- ~ið gætu afrek á ýmsum sviðum menningar og tækni, ef að þeim væri hlúð og þær fengju aðstöðú til að verja tíma sínum að nokkru 'leyti til sinna hugðarmála. Konur vinna enn fyrir svo smán- .arlegum launum samanborið við aðrar vinnustéttir, að þeim ér of- % viða að vcra í senn fyrirvinnur heimfla, eiginkonur og mæður. Venjulega verða þær því að velja um annað hvort — neita sér um .annað hvort. Og þó má með sanni ;segja að íslenzkum konum hafi .-aldrei liðið betur en nú. Eigi að- -eins hafa þær, eða megin þorri "jþeirra, komizt hjá hinu mikla styrjaldarböli, sem þjáir ennþá konur -annarra landa, heldur hefur auðsæld íslenzku konunnar aldrei verið meiri. Aldrei fyrr hefur slík- ur fjöldi kvenna unnið fyrir pen- ingum við framleiðslu og önnur störf, tiltölulega stuttan vinnu- tíma, getað keypt sér sæmileg föt og veitt sér gleði og þægindi áður óheyrð. — Vinnukonuáþjánin er, sem betur fer, að afmást og skyldi alárei framar rísa upp. En þetta eru aðeins ófullkomin stundar- gæði, sem núverandi ytri aðstæður hafa skapað í bili. Mikil hætta er á að fari á sömu leið eftir þetta stríð og hið fyrra, að reynt verði á allan hátt að bola konu.nni burtu af vinnumarkaðnum, eða lækka laun hennar gífurlega, sé hún ekki sjálf á verði um hagsmuni sína og efli að miklum mun samtók sín. Raunverulega er enn litið á kon- una sem aðskotadýr, sem þægilegt sé að grípa til þegar vöntun er á vinnuafli, henni megi bjóða svo að' segja hvað sem er, að launum, og losna megi við hana, þegar hennar er ekki lengur þörf í framleiðsl- unni. Aldrei hefur konan sýnt jafn greinilega, hvað hún megriar og í þessu stríði. Sumir telja að Sovét- ríkin eigi ekki hvað sízt sigra sína því að þakka, að konan nýtur þar fulls frelsis og jafnréttis við karl- manninn, og hefur getað leyst hann af hólmi á flest óllum starf- sviðum og þannig tvöfaldað getu þjóðarinnar til sóknar og varnar. Þó íslenzka þjóðin eigi ekki lönd að verja í sama skilningi og þjóð- ir, sem í stríði standa, þá reynir aldrei meir en nú á það, hvers hún megnar, hvort sjálfstæðið verður henni að falli eða leiðir hana til Pramli. á B. síðu. Fjallkonan hopar af hólmi Það var hátíð á Þingvöllum við Oxará, þjóðhátíð sem aldrei mun líða úr minni nokkurs manns sem þar var þátttakandi. Á engu and- liti sást æðrusvipur, enginn lét sér bregða við vot klæði né vota skó. Þögul hrifníng og eftirvænting skein úr hverju andliti, og slík hrifning var meiri og dýpri en svo, að öll rigning veraldar gæti þveg- ið hana burt. Mönnum varð vissulega tíðrætt um veðrið, og margir létu í ljós þá skoðun, að ef bara veðrið hefði verið gott, hefði allt verið fullkom- ið. En mér fannst rigningin hjálpa til að gera hátíðina ennþá ógleym- anlegri og ennþá fullkomnari en hún hefði getað verið í 6Ólskini. Rigningin varð fyrir mér táknræn fýrir hina erfiðu aðstöðu smáþjóð- arinnar í heimi þeim sem við lif- um í í dag og táknræn fyrir hina jöfnu, hörðu lífsbaráttu íslenzku þjóðarinnar — og þjóðin okkar sigraði rigninguna eins og við von- um að frelsi smáþjóð til handa muni verða viðurkennd og sigr- andi stefna í stríðslok. Hátíðahöldin fóru fram sam- kvæmt áætlun og voru þjóðinni og hátíðanefndinni til sóma, en fjallkonan brást. Það var annað tákn hátíðarinnar, tákn sem ekki var jafn ánægjulegt og hið fyrra, tákn sem við vonum að sé aftur- ganga hins Iiðna tíma, en ekki for- boði komaridi ára. Hin eina kvenlega vera, sem oþ- inberlega var ætlað að setja svip á hátíðina, var ung stúlka í gerfi fjallkonunnar. Koma fjallkonunn- ar var boðuð hvað eftir annað, en fjallkonan rann af hólmi, og munu flestir hafa saknað þess. Ef til vill var þetta smáatriði, en það var svo órökrétt á einhvern hátt, að það skildi eftir vonbrigða- tóm í hjörtum margra. Þingheim- ur lét sig veðrið engu skipta, þing- menn og ræðumenn kipptu ser ekki upp við það þó regnið skylli á skalla og ásýnd, hinir erlendu sendimenn sýndu hinn mesta hetjuskap — að renna ekki af hólmi —, og hví þoldi þá ekki fjallkonan okkar einnig veður og vind? „Fjallkonan fríð", ímynd Islands, þolir ekki lcngur regn það, er fellur yfir fósturjörð vora. Eru kvcnnaminna hugsjónir karlmann- anna búnar að villa þeim svo sýn, að þeir sjá nú ekkert annað í þessu kvenlegá tákni fósturjarðarinnar en viðkvæma fcgurð scm ckki iná vökna. Er það einungis hin „fagra Vanadís" sem enn einu sinni á að meðtaka „lof og prís"? Er fjall- konan ísland orðiii veizluskraut, eins og einhver háttvirtur útvarps- ræðumaður hafði komizt að orði um konuna annan hvorn hátíðar- daginn? Skilja menn ekki lengur, að því aðeins gerðu menn kven- lega veru að tákni íslands að í henni sáu menn grómagnið, styrk- leikann og staðfestuna — og svo halda menn að slíkt tákn þoli ekki lengur sól og regn, það tvennt sem nauðsynlegt er svo að landið beri ávöxt. Ég hlakkaði til að sjá fjallkon- una bjóða veðrinu byrginn, brosa gegn regninu, kasta höfði yið storminum, hefja raust sína, hylla fánann og hjálpa til að auka enn- þá sólskinið í hugum fólksins. Sjónin brást, en það var ekki það sem olli mér sárastra von- brigða, heldur hitt, að slíkur at- burður bar svo ótvíræðan vott um skort hinnar karlsetnu hátíðar- nefndar á hinni háttmetnu dyggð kynsins — rökréttri hugsun. Pjallkonan hopaði og kvæði Huldu var lesið af karlmanni. Er þá veizluskrautinu einnig synjað máls, eða töldu menn kvenrödd mundi spilla helgi þingstaðarins? Ef frú Bjarklind ekki gat lesið kvæði sitt af einhverjum orsökum (um það ér mér ekki kunnugt), hví völdu menn þá ekki konu í hennar stað, t. d. Soffíu Guðlaugs- dóttur eða einhverja aðra af leik- konunum? Svarið er ofur einfalt. Konurnar hafa brugðist skyldu sinni við þjóðina, með því að taka svo lítinn þátt í opinberum mál- um. Á þingi er engin kona. Þess vegna skipa menn heldur ekki konur í nefndir, konurnar létu allt afskiptalaust og árangurinn er sá, að á myndum þeim, sem teknar hafa verið af framkvæmd lýðveld- ishátíðahaldanna, er ekkert konu- andlit nema sem þúst í mann- fjöldanum. Myndirnar munu geymast sem sögulegar minjar og eftir hundrað ár munu börnin spyrja: Voru þá engar konur til á Islandi. — Því að eftir hundrað ár vona ég að hliðstæðir atburðir yrði ekki látnir afskiptalausir af kvenþj'óðinni. Ég býst við að sú von geti verið von okkar allra, og til þess að hún rætist verðum við nú, íslenzku konur, að skilja vorn vitjunartíma, hrista af okkur mók- ið og gangast undir þær skyldur sem fylgja því að vera þegn hins unga endurfædda íslenzka lýðveld- is. Við eigum eftir að umskapa lýð- veldið eftir þörfum almennings og treysta líf þess. Til þess að það megi vel takast verður alþýðan í landinu, hinir vinnandi þegnar, að taka málin í eigin hendur, og mun- ið konur, að við erum meira en helmingur íslenzkra þegna. Munið einnig, að með breytni vorrí get- um við fyrst aftur rétt við rök- vísa hugsun karlkynsins og skiln- ing þess á fjallkonunni. Landsíundur kvenna 19. júní, þann dag er íslenzkar konur hlutú kosningarrétt og síð- an hefur orðið hátíðisdagur þeirra, var fundur settur í Hátíðasal Há- skólans. Það,. var Landsfundur kvenna. Við setningu fundarins voru fjöldamargar konur mættar, að- komnar frá öllum landshornum. — Fundurinn hófst með guðsþjón- Heiðursgestir fundarins voru frúr forseta og borgarstjóra. ustu í háskólakapellunni. Síðan var gengið í Hátíðasal Háskólans. Þar setti frk. Laufey Valdimars- dóttir ,forseti Kvenréttindafélags Islands, fundinn með stuttri ræðu, þar sem hún minntist látinna fé- lagskvenna íslenzkra og tveggja þeirra forgöngukvcnna hinnar al- þjóðlegu kvenréttindahreyfingar, er, síðan síðasti Landsfundur var haldinn, hafa látið lífið í barátt- unni gegn nazismanum, en eins og kunnugt er hafa nazistar svipt kainuna öllum borgaralegum rétt- indum. Síðan ávarpaði frú Aðalbjörg Sigurðardóttir fundinn. Gaf hún ofurlítið yfirlit yfir stöðu konunn- ar í fortíð og nútíð, minntist á hið nýstofnaða lýðveldi, sem hún kvað vera eins og barn í reifum, barii sem þyrfti* góðs uppcldis og aðhlynningar ef það ætti að verða góður þegn í samfélagi þjóðanna og hollur sjálfum sér, skírskotaði hún síðan til kvennanna og kvaðst vona að þetta unga óskabarn ís- lenzku þjóðarinnar yrði ekki móð- urlaust á fyrstu þroska árum þess. Minntist hún síðan á þau tvö aðalmál, sem fyrir fundinum liggja. En þau eru: I fyrsta lagi skipulagning Landssamtaka kvenna um kvenréttindamálin, og í öðru lagi kröfur þær er konurnar vilja gjöra. til hinnar nýju stjórn- arskrár lýðveldisins. Hvatti hún síðan fundarkonurn- ar til að bindast samtökum um að fá konurnar til meiri þátttöku í opinberum málum. En aðalá- herzluna lagði frú Aðalbjörg á skyldur þær er frelsinu fylgdu. Konurnar kvað hún hafa fengið mikið frelsi, en ekki ennþá gengist undir þær þegnlegu skyldur er frelsinu fylgdn, viðvíkjandi hinu opinbera lífi, en með þeirri vakn- ingu er lýðveldisstofnuninni fylgdi kvaðst hún vona að einnig fylgdi vakning kvennanna til umhugsun- ar um stöðu sína og skyldur við hið unga lýðveldi. Að Iokum lýsti hún því yfir að við þennan fund væru af sinni hálfu svo miklar von- ir tengdar, að hún ætlaðist til að hann yrði sögulegur atburður með þjóð vorri. Að lokum flutti frú Ingibjörg Benediktsdóttir kveðju þá í Ijóð- um er hér birtist einnig. Síðan var setzt að kaffidrykkju í Oddfellow- húsinu. Að morgni þess 20. var svo lagt af stað til Þingvalla og þar á fund- urinn að halda áfram tvo til þrjá daga.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.