Þjóðviljinn - 28.09.1958, Blaðsíða 4

Þjóðviljinn - 28.09.1958, Blaðsíða 4
%) — ÞJÓÐVILJINN — Sunnudaguí- 28. september 1958 Ritstjóri: Árni Böðtarsson. | ÍSLENZK TUNGA 30. þáttur, 28. sept. 1958 Halldór Kíljan hefur ein- hvers staðar sagt að dönsku- kunnáttu manna á Islandi færi hrakandi og í kjölfar þess sigldu fleiri dönskuslett- ur í ritmáli en áður, meðan menn kunnu betur dönsku og gátu því betur varað sig á henni. Ekki vil ég nú sam- þykkja þessa fullyrðingu svona ekilyrðislaust, en þó er iþað svo að ein þeirra dönsku- sletta sem talsvert ber á nú er óhófleg notkun miðmyndar, einkum í auglýsingamáli a.lls konar. Er það þó engan veg- inn nýlega til komið. '* "Mið- mynd sagna er að þessu leyti dálítið varasöm vegna þess að í íslenzku er hún oft notuð eins og þolmynd í dönsku, þó að svo sé alls ekki alltaf. Fullgóð íslenzka er það þeg- ar menn segia dyrnar opn- uðust og á d"nsku er þetta orðað á eama hátt (doren ábnedes): það er ekki verri íslenzka fyrir því. Hins vegar eru það dönsk áhrif þegar sasrt er: „Allt á þetta að seljast" — eða eins og sagt var í útvarnsauglýsingu fyrir skömmu: „Öll matvæli þurfa fð taka^t úr íshúsinu sem fyrst". Raunar er þetta rétt bevgt, en ekki islenzkuleg noktun miðmyndar. Ef menn vilja vita einhverja reglu um . þetta, held ég hún verði ein- földust þannig að rétt sé að athusra hverju sinni hvort orðið sem er frumlag mið- myndarinnar getur ekki einn- jg verið pndlag sömu sagnar í germynd. Þá væru þessar setningar orðaðar þannig: „Allt á nð selia þetta; öll matvæh þarf að taka úr ís- húsinu". Setning eins og: „Bókin (nefnifall, frumlag) verður að skrifast (sögn í miðmynd)" — verður betri þannig: „Bókina (þolfallsand- lag með sögninni að skrifa) verður að skrifa". Á sama hátt má greina fyrrnefndar setningar: „Matvælin (nefni- fall, frumlag) þurfa að tak- ast" — og: „Matvælin (þol- fall, andlag með taka) þarf að taka". Hér er þó ekki að sinni færi á að fara frekar út í það hvernig þekkja má frumlag og andlag; um það verða menn að leita til mál ffæðibóka (setningafræði). hússkápur, og „útskot" eða þess háttar, t.d. í gröf í kirkjugarði, það er þegar grafið er úr grafarveggnum inn undir grasrótina, og tek- ur hann um það dæmi úr VII. árgangi Eimreiðarinnar: „skápur var gerður út undir fyrir kistu ömmu". Þessi merking er auðsjáanlega hin sama og í vísunni, „útskot, slöður", enda hefur Orðabók Háskólans nú fengið dæmi frá Akureyringi uiii þetta orð í merkingunni „slöður, slakki í stáli", t.d. heystáli. Og i þjóðsögum Sigfúsar Sigfús- sonar er talað um skápa inn í hóla: „Þar sér hún hraun- strípa og hnausa nokkra við jokulinn, og voru sund og lautir á milli, og skot og skápar inn í suma". (XII. bindi, 87. bls.). Fleiri heim- ildir þekki ég ekki um þetta orð og væri fengur að fregna af þvi frá kunnugum. I einni af huldufólkssög- unum í þjóðsögum Jóns Árna- sonar I. bd. 48. bls. (47. bls. í gömlu útg.), er sagt frá dreng sem var brottnuminn til huldufólks og var hjá þvi í viku. Þegar hann fannst aft- ur, yoru þrjú fingraför á kinn hans. En huldufólk á'tti það til að slá til mennskra barna sem vildu ekki þýðast það, og var þá venjulega blettur eftir eða fingraför, oft með bláum lit. Þegar þessi drengur var orðinn gamall maður, reið hann eitt sinn fram hjá þess- um eömu klettum og kvað vísu: Þessar klappir þekkti eg fyr, þegar eg var ungur. Átti eg víða á þeim dyr; eru þar skápar falíegir. Þetta orð, skápur, mun varla mjög útbreitt i þessari merk- ingu, og fram hjá Sigfúsi Blöndal hefur það farið þegar hann samdi orðabók sína, en þar hefur hann orðið í tveim- ur merkingum: hinni venju- legu, eins og fataskápur, eld- Frá Gagnf ræðaskólum «- Píanókennsla Laugarnesbúar og Klepps- hyltingar. Kennsla byrjar 1. október. Eldrí nemendur tali við mig sem fyrst. AAGE LORANGE. Þvzkukennsla Létt aðferð. Fljót talkunnátta. Edith Daudistel, Laugavegi 55. Sími 1-44.48. Virka daga kl. 6.30 til 7.30. Reykjavíkur t» Nemendur komi í skólana fimmtudaginn 2. októbeí n.k. sem hér segir: , Gagnfræðaskóli Austurbæjar: Skólasetning kl. 2 e.it Gagnfræðaskóli Vesturbæjar: Skólasetning í Iðnó kl. 3 e. hv Í) Gagnfræðaskólinn við Vonarstræti; Skólasetning i Iðnó kl. 1.30 e.h. |! Gagnfræðaskóli verknáms: Skólasetning í Iðnð kl. 5 e.h. ^l Hagaskóli: 2. bekkur komi kl. 9 f.h., 1. bekkur M, 10.30 f.h., 3. og 4. bekkur kl. 2e.h. |j Gagnfræðaskólinn við Lindargotu, GagnfræðadeiM Laugarnesskóla, Gagnfræðadeild Miðbæjarskóla, Gagnfræðadeild Langholtsskóla og KéttarhoItssMMí 2. bekkur komi kl. 9 f.h., 1. bekkur kl. 10.30 f.M, j ' tfm'skiptingu skólahverfa vísast til fréttatilkynningaí í dagblöðum. | Námsstjóri. Frá Barnaskólum Reykjavíkur f Börn fædd 1946, 1947 og 1948, sem flytjast milli skóla, komi í barnas'kólana fimmtudaginn 2. okt. kl. 2—4 e.h. og hafi með sér prófskírteini og flutningstilkynningu. Fö'studaginn 3. okt. komi börn í barnaskólana sem hér segir; Kluklían 2 e.h. börn fædd 1948 (10 ára) Klukkán 3 e.h. börn fædd 1947 (11 ára) Klukkan 4 e.h. börn fædd 1946 (12 ára) Kennarafundur miðvikudaginn 1. okt. kl. 3 e.h Skólastjórar. ""W\ i Stærsta hlutavelta ársins ^ Hefst í skátalieimilinn kl. 2 í dag. Þásundir góðra muna Ensin núll Skátafélag Reykjavíkur Frá íþróttavellinum: 1 ' Haustmót meistaraflokks f* 1 dag kl. 2 fara fram síðustu leikir mótsins fsfe á Melavellinum. — Þá leika H Fram—Valur Dómari: Grétar Norðfjörð. Línuverðir: Ma,gnús Pétursson og Guðbjörn Jónsson. Strax á eftir leika Þróttnr—KR ci Dómari: Valur Benediktsson. Iinuverðir: örn Ingólfsson og Éinar Hjartarsom, Mótanef ndin.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.