Þjóðviljinn - 08.12.1959, Qupperneq 7

Þriðjudagur 8. desember 1959 — ÞJÓÐVILJINN — (7
1.
Tveir bókaútgefendur hafa
nú í haust séð ástæðu til að
krsta nokkrum hnúj;um að .
bókaútgáfu Menningnsjóðs.
Annar þeirra, Gunnar Einars-
son, löngum kenndur við ísá-
fold, nú forstjóri Leifturs,
f'utti re'ðilestur í útvarpi.
Hinn. Ragnar Jónsson,
kenndur við smiör'íkisgerðina
Smára. kom umvöndunum sín-
um á framfæri í dagblaðinu
Vísi. Þessir tveir menn hafa
án efa gefið út fleir} bækur
en nokkrir aðrir Islendingar
frá upnhafi nrentlistar og
fram á þennan dag. Að
óreyndu mætti því æt'a. að
dómar þeirra um bókaútgáfu
-væru á meira viti byggðir og
sanngirni en slegg.iudómar
ýmissa beirra, sem aldrei hafa
við bókaútgáfu fengizt. En
því er ekki að fagna, þegar
HókaútnáLi Menningarsjóðs
á í hlut. Þá er eins og dóm-
greind og þekking þessara á-
gætu manna megi s’ín lítils, en
skansmunirnir hlauni með þá
i gönur. Báðir eru þeir kunn-
Ingjar mínir góðir, og þykir
mér heldur miður, að starf-
semi forlags þess, sem ég
vinn við, skuli raska sá.iarró
þeirra svo mjög sem raun ber
vitni. Þar eð ég taldi enn
fremur, að bókaútgefendur
hefðu margt annað þarfara
nð gera en að bítast innbyrð-
is. ætlaði ég að láta hjá líða
að svara þeim félögum, þótt
rakalausar væru fullyrðingar
þeirra og slettur ómaklegar.
Eg leit á þær sem staðlitlar
hnútur frá 'keppinautum, og
raunar nokkurn vott þess. að
meðal útgáfubóka Menning ■
arsióðs væru r't, sem um-
svifamestu mennirnir í hópi
útgefenda hefðu gjarna vilj-
að' koma á framfæri — ef
þeim hefði dottið það í hug
I tíma. En nú hefur þeim
Gunnari og Ragnari bætzt
liðsauki, har sem er ,,fílósóf-
us“ sá, sem 'í gær ritar í Þjó-
viljann vreinarstúfinn „Verð-
laun—ritlaun". Tekur hann
að nokkru i sama streng og
hinir frrri siðameistarar, en
bætir beirri ásökun við, svo
sem til bm o'ðbætis, að for-
stöðumenn Bókaútgáfu Menn-
insasióðs níðist á íslenzkum
rithöfundum og reyni að fleka
þá til að afsala sér eignar-
rétti á verkum sínum. Gagn-
vart svo rlvarlegri aðdróttun
osr rakalausri, er naumast
hægt að þegja. Þvkir mér þá
rétt að svara lítillega allri
þrenningurmí. Gunnari, Ragn-
ari og ..fiiósófusi", vopna-
hróður þeirra.
2.
Kjarninn í ádeilum þeirra
Gunnars og Ragnars á hendur
Bókaútgáfu Menningarsjóðs
■er þessi:,
Bókaútgáfa Menningarsjóðs
nýtur opinbers styrks. Hún
á því ekki að gefa út bækur,
sem aðrir bókaútgefendur
hynnu að vilja sinna, heldur
aðeins þau rit, sem þeir kæra
sig ekkj um eða telja sér of-
viða að koma á framfæri. Með
þeirri stefnu, sem nú ríkir,
virðist ,,hið opinbera“ ætla
að ganga af annari bókaút-
gáfu dauðri.
Við þessar kenningar vil ég
leyfa mér að gera nokkrar
athugasemdir.
Hér koma út árlega hátt á
Menningarsjóður hefur gefið út allt sem eftir Steplian
G. Ckephansson liggur, kvæði hans, brét' og ritgerðir.
hin mesta ^varstæða að B.M.
sé re'kin með það í huga, að
ganga af öðrum bókaútgefend
um dauðum. Er mér um það
kunnugt, að miklu fremur
vakir það fyrir forráðamönn-
um hennar, að kosta kapps
um útgáfustarfsemi, sem
gagnleg má teljast, en önnur
forlög sneiða hjá, sakir þess
að hún krefst mikillar fjár-
festingar en hagnaðarvonin er
engin. Hitt finnst mér satt
að segja nokkuð óbilgjörn
krafa, að B.M. megi aldrei
eiga frumkvæði um að gefa
út bók, ef einhverjar líkur
eru til að hún seljist fyrir
kostnaði! Meðan forlagið
sinnir fyrst og fremst hinum
stóru vehkefnum, sem aðrir
útgefendur sneiða hjá, fæ ég
Má Menningarsjóður gefa
út seljanlegar bœkur ?
þriðja hundrað bækur.
Stærstu forlögin gefa út 30—
40 bækur hvert. Bókaxitgáfa
Menningarsjóðs gaf löngum
út 6—10 bækur á ári, en
s'íðustu tvö árin hefur hún
gefið út nálægt 20 bókum,
þar af 10—12 t’l sölu á al-
mennum bókamarkaði. Þetta
eru öll ósköpin, sem vaxa
hinum stóru útgefendum svo
mjög í augum. Af þeim um
það bil 12 bókum B.M., sem
koma á almennan bókamark-
að, er' fullúr þriðjungur gef-
inn út eingöngu í því skyni,
að koma þörfum ritum á
framfæri, þótt voniaust megi
heita að þau seljist fyrir
kostnaði. Um aðrar bækur
ýmsar er það að segja, að
brugðið getur til beggja vona
um sölu þeirra, svo sem löng-
um vill verða um útgáfustarf-
semi hér á landi. Loks gefur
forlagið út margar bækur,
sem sameina það tvennt, að
vera merlcar bækur og hafa
góða sölumöguleika. Hins
vegar reynir forlagið að
sneiða sem mest hjá þeim
flokki bóka, sem verið hefur
í stærra lagi hjá ýmsum öðr-
um útgefendum. Á ég þar við
bækur, sem eru gildislausar
með öllu, en eingöngu send-
ar á markað í hagnaðarskyni.
Geti styrkur sá, sem B.M.
nýtur, komið í veg fyrir að
útgáfan falli í þá freistni, að
gefa út seljanlegt rusl, tel
ég honum ekki illa varið.
Auðsætt er, að fæst einkafor-
lög tel.ia sig geta án þess
háttar útgáfustarfsemi verið.
Slíkt er að vísu mannlegt, en
menningarstarfsemi er það
ek!ki. Að vísu er það einka-
forlag, sem teljast má til fyr-
irmyndar í þessu efni. Eg á
þar við Hlaðbúð. Forstjórinn
heitir að sönnu Ragnar Jóns-
son, en ekkí er sá Ragnar
kenndur við smjörlíkisgerð-
ina Smára.
3.
Styrkur sá, sem B.M. nýtur
úr Menningarsjóði, nemur
stórum lægri upphæð en þeir
Gunnar og Ragnar virða^t
gera sér í hugarlund. Sann-
leikurinn er sá, að Bókaút-
gáfa Menningarsjóðs verður,
á svipaðan hátt og önnur
forlög, að reka meginhluta
starfsemi sinnar fyrir fé það,
sem inn kemur fyrir seldar
bækur. Útgáfa þessi er að
því leyti ver sett en sum önn-
ur forlög, að hún býr ekki
við eigið húsnæði, á ekki
prentsmiðju né bókbands-
vinnustofu. Hinn opinberi
styrkur gerir henni hins veg-
ar kleift að gefa út fremur
en ella myndi nokýur þau rit,
sem forráðamenn hennar telja
eiga erindi á prent, enda þótt
vonlaust megi teljast að þau
seljist fyrir útgáfukostnaði. Á
það t.a.m. við um doktors-
ritgerðir og önnur fræðirit.
En verulegur hluti styrksins
fer til að greiða undirbún-
ingsvinnu við kostnaðarsöm og
og stór verk, sem litlar eða
engar líkur eru til að einka-
útgefendur telji sér kleift að
láta vinna. Skulu hér nefnd
5 slík verk, sem þegar eru á
döfinni:
Saga Islendinga, tólf bir.da
rit. Siö eru þegar komin út.
Orðabók íslenzkrar tungu
handa skólum og almenningi,
eitt stórt bindi. Verk þetta
er þegar vel á veg komið.
Blaðagreinar Jóns Sigurðs-
sonar, þrjú bindi, sem koma
eiga út árið 1961.
Lýsing íslenzkra sögustaða,
ásamt myndum og unpdrátt-
um. Það verk er áætlað 4
bindi.
Islenzk skáld siðari akla
í vönduðum textaútgáfum, á-
samf rækilegum formálum og
skýringum. Hér bíða livar-
vetna óleyst verkefni, sem
full þörf er að sinna. Standa
vonir til að útgáfa þessi geti
haf’zt innan skamms.
Fleiri stórvirki bíða, en
fjármagn skortir.
4.
Samkvæmt þvi, sem nú; var
sagt, má ljóst vera, að það er
í þessari grein svarar
Gils Guðmundsson,
framkvæmdast)óri
Menntamálaráðs, á-
deilum sem fram hafa
komið hér í blaðinu
og annarsstaðar á
Bókaútgáfu Menning-
arsjóðs og verðlauna-
veitingar Mennta-
mála.ráðs fyrir ís-
lenzk skáldrit.
ekki skilið að í því sé fólgin
stórfelld hætta, þótt það gefi
út árlega fáeinar álilegar
sölubækur. Það er alger mis-
skilningur, að úgáfa þeirra
bóka sé styrkt af opinberu fé.
Þær eru verðlagðar á sama
hátt og bækur annara útgef-
enda, með það I huga, að
kaupendur beri útgáfukostn-
aðinn allan. Væru útgáfubæk-
ur Menningarsjóðs óeðlilega
lágt verðlagðar, gæti ég ákaf-
lega vel skilið, að öðrum út-
gefendum þætti nærri sér
höggvið. En svo, er ekki.
5.
Einhver kynni nú að spyrja
Hvað veldur hinu afar lága
verði á bókum þeim, 5 að tölu,
sem félagsmenn Bókaútgáfu
Menningarsjóðs og Þjóðvina-
félagsins fá fyrir árglald sitt?
Er sú útgáfa ekki stórlega
styrkt af opinberu fé?
Þessu er ekki þannig farið.
Ástæðan til hins lága verð er
eingöngu sú, hve félagsmenn
eru margir og útgáfustarf-
semin tiltölulega örugg. Vit-
að er fyrirfram nokkurn veg-
inn, hvað upplög bókanna
mega vera stór, og síðan eru
félagsmönnum seldar bækurn-
ar á útgáfukostnaðarverði.
Eg hef orðið þess var, að
ýmsir útgefendur — Gunnar
og Ragnar eru ekki einir um
það — hafa horn í síðu
þeirra bókafélaga, sem hér
hafa risið upp á siðari árum
1 þeim tilgangi, að afla fé-
lagsmönnum ódýrra bóka.
Þeir halda vafalaust, að
þessi starfsemi dragi mjög úr
annarri bókasölu. Eg er hins
vegar sannfærður um, að hér
er um misskilning að ræða.
E'tt sinn óttuðust bókaút-
gefendur það, bæði hér og
erlendis, að fjölgun almenn-
ingsbókasafna myndi stór-
spilla bókasölu og gera bóka-
útgáfu torveldari en verið
hefði. Reynslan hefur hins
vegar sýnt, að ótti þessí var
ástæðulaus. Mun hins vegar
mega færa að því allsterk
rök, að almenningsbókasöfu
auki lestrarfýsn manna og
löngun þeirra til að eignast
nokkurt safn góðra bóka. Á-
þekku hlutverki hygg ég að
bókafélögin hafi að gegna.
Hinar ódýru bækur þeirra
hafa orðið stofn að þúsund-
um heimilisbókasafna víðs
vegar um land. En það er
segin saga, að þar sem stofn-
inn er kominn, hafa menn.
hneigð til að bæta við og
auka safnið. Fjölgun heimilis-
bókasafna hefur einnig haffc
örvand; áhrif á sölu bóka,
sem ætlaðar eru til gjafa.
Fæstir velja bók til að gefa
fólki á þvi heimili, þar sera
engar bækur eru fyr;^ En sé
vitað, að heimilið eigi vísi að
heimilisbókasafni, fer vel á
þýí að láta nýja bók flytja
þangað vinarkveð.iu um jól og
við önnur hátíðleg tækifæri.
Mér er nær að halda, að
bókafélögin hafi fremur en
hitt stuðlað að aukinni bóka-
sölu, þegar á allt er litið.
6.
Eg vík loks að hinni ein-
'kennile.gu heimspeki, sem
,,fílósófus“ bar á borð fyrir
lesendur Þjóðviljans í gær.
Ritsmíð hans fjallar einkum
um tvénn verðlaun, sera
Menntamálaráð hefur heitið
íslenzkum rithöfundum, hin
fyrri fyrir skáldsögu, hin síð-
ari fyrir leikrit. Fyrlf verð-
launin, 75 þúsund krónur,
hafa þegar verið veitt, svo
sem kunnugt er. Þau hlaut
Björn Th. Biörnsson fyrir
skáldsöguna Virkisvetur. Síð-
ari verðlaunin, 30 þús. kr.
fyrir nýtt. íslenzkt leikrit,
voru aualýst nýlega. Frestur
til að skila handritum er til
1 október 1960. ,,F'ílósófus“
tekur upp hanzkann fyrir ís-
lenzka rithöfunda og telur
þeim hér e'kkj aðeins van-
sæmd gerð, heldur af þeim
tekinn réttur til að ráðstafá
Framhald á 10. síðu