Þjóðviljinn - 28.03.1971, Síða 8

g SlÐA — ÞtJÖÐVKjJINN — Suonit*dla@wr 28. naarz Iff71
land á nýgum ieiðum
lieliíai'
imlti
Alessandiri, lýsti yíir 9. sept-
ember að hann myndá taka
með tnöíldcium stuðningi meiri-
hluta þingB til að sigrast á dr.
Aiiende; yrði hann kosdnn
myndi hann segja aí sér tafar-
laiust svo efnt yrði til nýrra
kosndnga og gætu þá hægri-
menn og miðflokkamenn sam-
fyMct til að hafa vinstriöflin
undir. Þjóðarflokkurinn reyndi
fyrir sér hvort talkast msetti að
ógilda kosningamar, og hersllcá-
ir fyigisimenn Jprge Alessandri
gengu krötfiuigöngur um götux
höfuðborgari nnar Santiago.
FVambjóðandi Kristilegra
demékrata, Radomir Tomic.
óskaði hins vegar dr. Allende
opinberlega til hamángju með
siigurinn þegar 5. september.
Og 7. septeimiber tilkynnti stjórn
Kristilega demókratafflokksdns
að filokkurinn myndi á þingi
styðja kosningu dr Aliendo, ef
trygigt yrði að lýðræðisstjómar-
far héldist og kosningalög yrðu
virt.
í viðballd við dr. Allende, sem
birt var rúmri viíku eftir kosn-
ingamar í bitaðinu Claián,
lýsti hann yfir að dkkert til-
eíni væri tO óttans sem gsripið
Ihefði um sig í röðum atvinnu-
rekenda Einkarefcstur yrðiekki
einungís leyfður undir stjóm
Alþýðufylkingarinnar, heldur
mætti reikna með opinberum
stuðningi till að firamkvæma
mifcilivæg verfcefni innan raimma
almenns áætlunarbúskapar. Það
væri einungis lítill hépur
manna, þeir sem tengdir væru
haigsmunum einofcunaxihiring-
anna og hinum stóru erlendu
fjáirfestingarsaimsteypum, sem
hefðu eitthvað að óttast.
Þegar eftir að úrslit forseta-
kosninganna voru kiunn, hólfst
fjárflótti úr landá, og setti EYed
fiorseti 9. sept. 50% skatt á öli
fcaup erlends gjaldeyris, nema
venjulegan fierðaigjalldieyri.
Það vafcti heimsathygli þegar
æðsti maður CMéhers, René
Schncider hershöfðingii, lýsitiyf-
ir að her landsins myndi vfrða
hverja þá átovörðun sem þing-
ið tæfci og styðja hinn ný-
kjöma fiorseta. Hins vegar hót-
aði annar hershöfðingi, Roberto
Viaux, sem stjðmað hafði mds-
heppnaðri uþpreisn í Santíaigo
21. ofct 1969, og dœmdur hafði
verið af herrétti f 310 daga
varðhald, að hann myndi freásta
þess að kljúfa herinn í tvær
fylkingar.
Samið við Kristilega
demókrata
Miklar samnin-gaumileitanir
íóru fram þessa daiga mdlli
stuðningsfylkingar dr. Allende
og Kristiiegra demókrata, og
nóðist samfcomultag um að
þundið yröi í viðbót arákvæði v>*
stjtámarsfcrána m.a. þessi rétt-
indi þegnanna: Réttur til aðtjá
stooðanir éíhindrað og til frjálsra
og leynilegra kosninga; prent-
firelsd; firjáls verfcalýðsfélög og
önnur fjöldasiamtök; réttur
stjórnmálafloíkifca tiJ óhetfts
starfs og eigi þeir aðgan-g að
ríkisrefcnum fjölmdðlum á jafn-
réttisgrundvelli; réttur til að
reka einkaskóla sem njóti styrks
ríkisins ef þarf, án íhlutunar
um mái þeirra. Elkfci sfcalleyfi-
legt að mynda vopnaðar svedt'
ir né slkipa yfirmenn f hem-
um sem efcfci haifa hlotið nruennt-
un á hersfcóiluim; ekfci skuli
gerðar breytin-gar á styrk hers-
ins, flotans og flu-ghersins nema
með lögum firá binginu.
Þegar nefndir fró báðum að-
ilum höfðu koanið sér saman
um efni og orðalag hins nýj-a
stjómarsltorárviðbætis, samþykikti
miðstjóm Kristiilega demókrata-
flofcksiins á fundi 4. dktólber
tillögu filokksformianns síns, dr
Benjamins Prado, um stuðning
við kjör dr. Allende á þing-
fundinum, siem haílda átti 24
dktóber, en þó með naumuim
meirihluta: 271 af 462 greiddi
atkv. með samkomuJaginu, en
hægri armuir fldklksins á móti.
Þegar svo var fcomdð, aðleið
dr. Satfvador Allende tál fior-
setaembættisins virtist gireið
samfcvæmt stjómairskrá og
landsdögum, greip innlendaiatft-
unhaldið (og CIA?) tdl örþrifa-
ráða. Yfirmaður Childhers,
René Schneider hershötfðingi,
varð fyrir stootárás á götu í
Santiago 22. dktólber, tveimur
dögium áður en þingið átti að
kjósa forsetann, og lézt af sór-
um sanum þremur dögium síðar.
Lýst var tafarlaust ySrhættu-
ástandi f landdnu, útgöngu-
banni kornið á og rnargar
handtöikiur frambvsemdar. Dr.
AUende gekfc á fiund Preiis for-
seta daginn siem morðárósim var
gerð, og sagði að því lofcrau að
tilræðið við hershötfðdn-gjann
væri þáttur í víðtæfcri upp-
reisnaráætlun, sem gæti orðið
landinu hættuleg.
Löigretglan slkýrði síðar svo
frá, að árasarmennimir hefðu
ætlað að ræna hershöfðingjan-
um í bil síraum, hafa hiann í
balldd og bitrta fyrirs-kipa-nir í
bans nafini firá ieynilegri „her-
stjómarstöð“, og þá fcröfú að
þingið sa-mlþykkti ekfci kjör dr.
AJlende sem fiorseta landsins.
Slkotið hefði verið á hershöfið-
ingjann með skammbyssiu þeg-
ar hann snerist tii3 vamargiegn
árósanmiönniunum. Varadnnan-
rífcisráðherrann uippllýsti 24.
ofctóber að samsærismennimir
hefðu allir verið „yzt tiH hægsri“
og hefðu ýrnsdr heflztu for-
sprakkaimir verið handitefcnir
er þeir vom í þann vegiinn að
flýj-a land eða er þeir homiuitil
nágrannalamdanna.
Þingið samþykkir
kjör dr. Allende
Á furadi samieinaðs Chilöþiings
24. dktóber 1970 var svo fcjör
dr. Salvador AHlende sem for-
seta Chile næstui sex áirin stað-
ftest í leynílegri atk-væða-
greiðslu, og hl-aiut dr. Allende
153 atkvæði af 200, sem á þingi
sitja. Komiu 79 frá Aflíþiýðulfylk-
ingunni, Unidad Popular, og 74
firá Kristilega demólkraitafldklkn-
um. Ihalldstfíramlbjóðairadinn Jorige
Alessandri hlaut 35, sjö þing-
menn sátu hjá og fimm voru
fjarstaddir.
Nýi forsetinn tólk svo florm-
lega við emibætti 3. nóvember.
Viðstaddir vonl stjlómar-
fuflltrúar 75 ríkja, bæði siólsíal-
istarikja og anna-rra, og fluill-
trúar flrá sósialistarikjum, svo
sem Kína og Kúbu, siern efldki
höfðu stjómmálasam-band við
Chále; hafði þeim flerið boðflð
ef Alþýðusamibandi Ðhile. Á
þeirri stundu flutti dr. Aillende
ræðu þá sem Þjóðvilljdnn birtir
að meginíhluta í dag, og gerði
þar grein fyrir stjómmála-
stefinu sinni í aðafldróttum.
Nýja ríkisstjómin
Dr. Aliflende kynnti 15 marma
rikisstjóm sína 30. október. 1
henni eru fjórir ráðherrar Sós-
íálistafldkksiins, þrír firóKomm-
únistafldklknum og þrír úrRad-
íkalalfldkknum, tvedr úr Sósáal-
demókraitafloiklknum og erran firá
hvorum hinna fldkflía Aiiþýðu-
fyfllkin-garinnar, MAPU og Ó-
háðri alþýðuhreyfdngu (API) og
auk þess einn „óháður marx-
isti“. Stjómin er þannigmörm-
uð:
Clodomíro Alrraeyda (Sósíalista-
fl.) utanríikisráðberTa
José Toha (Sósíalistatffl.) innian-
rikisráðherra
Alejandro Rios (Radikalafil.)
harmálaráðherra
Mario Astorga (Radlikalaifil.)
mermtamálaráðlherTa
Orlando Cantuarias (Radikalatfl.)
námuiráðherra
Jacques Chonchol (MAPU) land-
bú naðarráðherr a
Carlos Cortes (Sósíaddsfcaífl.) hús-
næðismálliairóðlherra
José Oyarce «(Karnmúnásfcafil.)
verkalýðsmálaráðherra
Efnahagsmálaráðherra
Allendc-stjómarinnar,
Vuscovlc, í hedmsókn í
einni stærstu ullarverksmiðju
landsins, Lanera Austral
í Suður-Chile.
Verksmiðjan var þjóðnýtt
í janúar sl. vegna
fjármálahneyksla og lögbrota
eigendanna og lélegs
reksturs.
Landbúnaðarráðherra Chile,
Jacques Chonchol,
stendur í strcmgu við fram-
kvæmd nýskipunar
landbúnaðarmálanna.
i
Pascual Barraza (Kommúraista-
ffl.) ríkisíyrirtækjai- og sam-
göngumólairáðherra
Amcrico Zorillo (Kommúnista-
fl.) fj ánmálaráðlherra
Ijsandro Cruz (APl) dómBmóla-
náðherra
Oscar Jimenez (Sóisiiiaíldemó-
Ikraitaffl.) hoifllbrigðismálar.h.
Humberto Marlones (Sósíai-
demókratafl.) byggðamóla-
xóðlherra
Pedro Vuscovic (Ófliáður mairx-
isti) EÆnahagsmáflaráðlherra
Jaime Suarez Oósíalistafl.) ráð-
harra án stjómardeildar, að-
alritari ríkisstjórnarinnair
TiIIkymnt var að stofnað yrði
nýtt embætti, fj ölskylduvern d-
arráðherra, og hlyti það Caijm-
en Aguayo (iMAuPU).
Allmargir ráðherrairana hafia
gegnt ráðherraemlbættum áður
í fyrri ríbisstjlólmum, og svo
er óstatt um dr. Afllande, sem
var heilbrigðismálaróðiherra
lcrinigum 1940. Utanrildsiráð-
herrann Almeyda (47 ára) er
lögfiræðdngur og prófesscvr í þjóð-
félagsfræðum við háslkólann f
Santiago; innanrikisráðherrann
Toha (43) var ritstjóri bliaðsdns
Ultime Hora, hermiaLairáðherr-
ann Rios (69) var áður kennari
við herskóla, var rraenntamála-
ráðherra 1946; menntamólaanáð-
herraran Astorga (39) er Irenn-
ari, Ihefur verið fiormaður Kenn-
arasamibands Chálie fró 1963;
námuráðherrann Cantuarias (40)
er lögfiræðiragur, var aðaflritari
Radikalaflokksins. Landbúnað-
arráðlherrann Chonchol (44) á
nám að balki í Sortoomne og
Dondion Sdhool off Economics,
var fiorseti Þróunarsitofnunar
landbúraaðarins í Chile 1965-67.
hefur einnig stairflað ifiyrir PAO,
m.a. á Kúbu; hann var náinn
samsfcarfsmiaður Freis fianseta,
en sagði sundur með þedrn 1969,
þegar honum fannst Pred orð-
inn of íhafldssamur, og gerðist
fioringi MAPU, siem vairð hlluti
af Alþýðufyflkingunni Húsnæð-
ismálaráðíherraran Cortes (58)
var óður námumaður. Komm-
únistarrair þrír eru afllirifcumn-
ir floikksmienn í heimialandi
sírau, Oyarce (48) verfkalýðs-
málaráðherra var svedtaverfca-
maður og jómbrautarmaður,
fjármáflaráðherrann Zorillo (60)
var áður prentari. Dómsmála-
ráðherrann Cruz (59) er há-
skól aprófessor í lögfiræði var
verkailýðsmiál aráöherra 1946;
hefflbrigðismálaráöhernann Jim-
eoea var í því emlbætti 1952.
Byggðamálaráðherrarm Marton-
es (43) stofnaði SósMdemófcrata-
floíkiklran etftir upplausn Demó-
kratafflokiksins 1967. Efnalhags-
miálaráðherrann Vuscovic (46) er
prófessor í hagfiræðd. Hann var
meðflimur efinahagsneffndar Sam-
ednuðu þjlólðanna fyrir Róm-
önslkiu Ameriku (IECLíA). Suarez
(39) róðherra án sfijómaindeild-
ar var x>rófiessca' í féLaigsfræðd-
Átök um stjómar-
framkvæmdir
Mönnum kann að vdirðaist 6-
þarfit að Ikynna svo hórálandi
menn þá, sem teflcnir erui við
stjómartaiumum í fjarlægu
flandi, en sivo dynur raú áróð-
ur affturihaldsiiras um aillarjard-
ir é rikisstjóm dr. Salvador
Afllende í Chille, að flesendium
er þeirn mun meiri þörfi að
kunna sflðil á sttaðreyndúm í
stjómmállum þcss landls; en
ýtrnisir þeirra sem hér voru
nefindir miurau looma við þá
sögiu á næstunnd. Athygli
mianna hefiuæ beinzt að Chile og
því sem þar er að gierast firá
þeirri stundu sem Afllþýðutfýflk-
ingin tófc við stjómartaíumum.
Bllöð í Evróipu og Ametrflcu
hafa haft mrjög sundurledta
sögu að segja um áitöflcin sem
þar fara firam vegna hlnnar
róttæku siteffnu rikisstjómarinn-
ar. Eftir bandarislkum blöðum
að dæma virðast bandarísfc
stjómarvöld sveifflast mdlli
ráðalbruggs og vonar um að
fljótlega talkist með einhverj-
um ráðum að hrinda sfcjómAl-
þýðufylkingarinnar frá völldum
og hins veigar illla duldns ótta
vdð að Salvtador Alllende ogAl-
þýðufýlfcingu hans verði eitt-
Iwað veruflegia ágengt í þvisem
þau segjast æfcla að gera, að
stelfina til þetra og farsællia ItfKs,
til sósíaílismans, og þau teflji
hezt í samræmj við hefð og
arfleifð þjóðar sinnar að faira
lýðræðisfleið, í fullri vdtund
þess hverstu ertfflðleilkamir eru
milkflir, og hve voldugae and-
stæðing er við að etja, við
bandariskt auðvald og inn-
lenda leppa þess, auk innlenda
auðvaldsiins í öílllum þessmynd-
um.
Préttaritari danslka blaðsdns
Informafcion, Jan Staige, skrifar
£rá Samtia/go í fielbrúar s.l. að
stjómaramdstaðan i Chfle geri
allt hugsanlegt till aö vékjaof-
boð og ótta við störtfi stjómar-
innar, og það að tiilefinisflausu.
Staige teflcur dæmi, að dreift sé
út um hedmdnn fréttastofu-
fregnum á þó leið að prent-
firelsið sé fiair""4 ftargörðum í
Chdle. Segir Stage þetta ger-
samlLega tilhæfiulaust. Plestdag-
þlaðanna, fiimm-sex tímarit,
aflilar útvarpsstöðvair landsdns
dreifi élhróðri um stjóm dr.
Allende, sum þedrra sieimnfiréttar-
ritarinn nafngreirair, sérihæfisig
í gróusögum, fölsunum og ýkj-
um án þess að noikikuð sé við
þeim hreyfit. Honum finnst
þetta fredsi það mifcið og þann-
ig notað að rödd stjiómardnnar
heyrist varlla í öllium þeim
IhaiiraaganigL
Og það er ekkii lótið sdtja
við áróðurinn einan. Það eitt
er hægt að segja rraeð vissuað
fast hefur þegair; verið telkizt
á um hina nýju ríkisstjöm og
störfi heranar þó hún fliafi efldki
verið nema fjóra miánuði við
völd. Innilent aiuðvald og er-
lent hefiur reynt að gera stj.Vn-
inni afllan þann óleik, sem
það hefur megnað. Pjáriliótti úr
landi héldur áfram efitir ýms-
um leiðum, iðjuiburgedsar draga
úr flnamlleiðslliunni, eigeradúr
hinna fedknstóru iandareigna
(latifundias), sem rílkisstjómin
áfonmar að verði ölllum sfcipt
miflli hænda í nýskipan fland-
■búnaðarmálanna, grípa til
slkemmdarverka eins og að flóta
uippskeiruna rotna niður. Sum-
sfcaðar hafa bændur og vinrau-
menn tefkið til við landnóm ó
flandanaignunum mfldu án þes®
að bíða efitir. slidpullagninigu rflr-
isstjómarinnar, og Ihópar úr
fátæflcrahveirfium Santiaigo hafa
sezt að í hólfbyggðum og ný-
byggðum íibúðum. Stjóminhefi-
ur efldki eins og fyrri stjómir
sent her og flögreglu, gegnfólk-
iniu, en ioeitt þaim aðferðum, að
reyraa að ffá afllþýðuíóllkið sem
aö þedm stendur mieð í þá
sfldpulegu vinnu að breytinigium
sem stjómin teliur meginiverk-
efini sdtt.
Þa ð sem við var
tekið
Enginn slkyfldi Ihalida að það sé
spauig að talka við stjórnar-
taumrum í landi eins og CHe,
enda þott önnur l'önd Rióm-
önsflcu Amerilku séu mifclu verr
sett. Á flo'kflosþingi Sósíalista-
flokfcsáms, í otktólber- al. mdnnti
aðallritari fflökksins, Amiceto
Rodríguez á ndklkrar sfcaðreynd-
ir um þjlólðairlbúslkapiran því til
sönraunar.
Halli á fjárlöguin. Afllþýöufylk-
iragin teflcur við stjómlands
með 1200 mdljóna eseudhs
tefcljuhalllai á ffjðrlögum. Þar
í eru 400 mfljónir eseudto®
ógreiididar skufldbándftngar
til rífldsfiramlkvæmda
Verðbólga. Verðbóflgan eykst um
35% árið 1970. Hvergi í
hedmflnum vex verðbóflga ör-
ar raemia í Suöur-Vfetnam.
Erlendar skuldir. „Við tölkum
við stjóm lands sem er sofldk-
ið í slkulidir“, sagði Rodrig-
uez, „erlendar sikufldir Ohile
nerna nú 2400mfljónumdloll-
ara.“
Atvinnuleysi. Tvö hundruðþús-
und manns era aitvihnulaus-
ir.
Kreppan I saltpétursiðnaðinum.
Bandaríkm haffa stöðvaðlón
með stuttum gredðslufresti
sem þaiu hötfðu loffað til að
fjármaigna Socfedad Químdea
Ohillena.
•irj'’ 'fi' ’v'\'4a
Koparinn. Bandarfsk fyrirtæki
hafa dragið greiðslur í doll-
uirum á forgaragsarði rikis-
ins, og skuilda nú rifcissjóði
Chile 40 mdljiónir dofllaraL
Byggingair. Pram að Ikoisndraga-
degi, 4. septemlber, dró á-
berandi úr íbúðafoygglingium
og búizt er við miranlkandi
kaupmætti.
Matvælaöflun. Eragin brýn
vandamáll era á því sviði,en
fjöfld'i stórjarðeígenda ertelk-
inn að flyt.ja út nautgripi,
þar á meðafl kyrabótaidýrin
sem tryggja ættu viðlhald
stotfhsins fram&gis.
Þó hortfzt væri framan í erf-
iðleilkana kom fróm í ræðuro
Frarrahald á 11. síðu.