Þjóðviljinn - 02.04.1975, Síða 4

4 StÐA — ÞJÓÐVILJINN Miövikudagur 2. april 1975.
DJOÐVIUINN
MÁLGAGN SÓSÍALISMA
VERKALÝÐSHREYFINGAR
OG ÞJÖÐFRELSIS ,
Ótgefandi: tJtgáfufélag Þjóöviijans
Framkvæmdastjóri: Eiður Bergmann
Ritstjórar: Kjartan ólafsson,
Svavar Gestsson
Fréttastjóri: Einar Karl Haraldsson
Umsjón meö sunnudagsblaöi:
Vilborg Haröardóttir
Ritstjórn, afgreiösla, auglýsingar:
Skólavörðust. 19. Sfmi 17500 (5 linur)
Prentun: Biaöaprent h.f.
AFANGI - EKKI HVILDARSTAÐUR
Á miðvikudagskvöldið fyrir páska
undirrituðu fulltrúar atvinnurekenda og 9
manna samninganefnd verkalýðshreyf-
ingarinnar bráðabirgðasamkomulag i
yfirstandandi kjaradeilu. Er sam-
komulagið gert með fyrirvara um sam-
þykki félaganna, en fundir i þeim verða
haldnir næstu daga.
Bráðabirgðasamkomulaginu er ætlað
að gilda i þrjá mánuði frá 1. mars s.l.—1.
júni n.k. og er vert að leggja á það sér-
staka áherslu, að hér er alls ekki um
samningslok að ræða, heldur verður
frekari samningsgerð haldið áfram þá tvo
mánuði, sem eftir eru til 1. júni, en þá fell-
ur bráðabirgðasamkomulagið sjálfkrafa
úr gildi án þess að til uppsagnar komi.
Helstu atriði bráðabirgðasamkomu-
lagsins hafa áður verið rakin i Þjóðviljan-
um. en þau eru, að mánaðarkaup, sem
verið hefur lægra en kr. 69 þús. á mánuði
fyrir dagvinnu hækkar um kr. 4.900,- og öll
yfirvinna hækkar samsvarandi.
Þótt bráðabirgðasamkomulag hafi ver-
ið undirritað á það nú eftir að fara fyrir
fundi i félögunum til samþykktar eða
synjunar. Sjómannafélögin standa ekki að
bráðabirgðasamkomulaginu, en sjó-
mannasamningarnir hafa beðið undan-
farnar vikur uns séð yrði, hvers vænta
mætti hjá landverkafólki. Þá hefur ekki að
fullu verið gengið frá bráðabirgðasam-
komulagi varðandi verslunarmenn, og
einnig er ósamið við mörg félög, fyrst og
fremst úti um land, sem ekki höfðu veitt 9
manna nefndinni samningsumboð fyrir
sina hönd. Verði bráðabirgðasamkomu-
lagið samþykkt i viðkomandi verkalýðs-
félögum mun væntanlega komast skriður
á samningamál allra þessara aðila og
einnig Bandalags starfsmanna rikis og
bæja.
Auðvitað fer þvi fjarri, að það bráða-
birgðasamkomulag sem nú hefur verið
undirritað með fyrirvara færi verkafólki á
ný þann kaupmátt launa, sem hér var við
lýði, þegar stjórnarskiptin urðu á fyrra
ári. Aðeins áfanga hefur verið náð, en
framundan biður erfið barátta Verka-
lýðshreyfingin á ekki aðeins i höggi við
harðsviraða fjáraflamenn i atvinnurek-
endastétt, heldur fyrst og fremst við
fjandsamlegt rikisvald, — rikisstjórn sem
hefur sett sér það pólitiska meginmark-
mið að fara til i þjóðfélaginu stórkostlega
fjármuni með þvi að skera niður kaup-
mátt verkafólks en hygla að sama skapi
gróðabröskurum og fjáraflamönnum.
Þótt mörgum þyki ugglaust of smár sá
árangur, sem verkalýðshreyfingin hefur
náð i þessari lotu, þá verður hins að gæta,
að án breyttrar stjórnarstefnu i grund-
vallaratriðum var ekki að vænta stórra
sigra til handa verkafólki. Og það sem
verst er — með rikisvaldið i sinum hönd-
um geta fjárplógsmennirnir gert árangur
kjarasamninga litils virði, hver svo sem
hann er á pappirnum og hvort sem hann
hefur náðst fram með friði eða verkfalls-
fórnum.
Það er þess vegna, sem pólitiska valdið
á alþingi og i rikisstjórn ræður mestu um
afkomu manna, og atkvæðin við kjör-
borðið skera úr um lifskjörin fremur en
nokkuð annað. Rikisstjórn gróðaaflanna
lætur ekki meira af hendi við samninga-
borð en það sem hún telur sig neydda til
með tilliti til stjórnmálaástandsins og
hinnar pólitisku þróunar meðal al-
mennings. ■
Með þessar aðstæður i huga má vissu-
lega segja, að samningamenn verkalýðs-
félaganna hafi komist alllangt við að
kreista út við samningaborðið það sem
hugsanlegt var án meiriháttar verkfalls-
aðgerða.
Fyrir mann með 40 þús. krónur i dag-
vinnutekjur felur samkomulagið i sér
rúmlega 12% launahækkun, og hafi slikur
maður haft krónur 12.000,- á mánuði fyrir
yfirvinnu, þá hækka heildartekjur hans nú
Um kr. 6.370,- á mánuði, i stað þess, að
rikisstjórnin ráðgerði i byrjun samning-
anna aðeins kr. 3600,- i heildarhækkun
fyrir slikan mann, og þá eingöngu á dag-
vinnu.
Þannig má segja, að tekist hafi að
hækka tilboð rikisstjórnarinnar um 77% sé
miðað við fólk með þær tekjur, er hér að
ofan greindi. Munar hér mestu um það, að
yfirvinnan hækkar nú lika, — en þess njóta
hins vegar ekki allir, vegna vaxandi sam-
dráttar i atvinnulifinu. En þótt tekist hafi
við samningaborðið að hækka tilboð rikis-
stjórnarinnar um 77% gagnvart veruleg-
um hópi hinna tekjulægstu, þá nær bráða-
birgðasamkomulagið varla þvi marki að
vinna upp helminginn af kjaraskerðing-
unni frá stjórnarskiptum.
Talið er af sérfræðingum að fram-
færsluvisitalan verði komin upp i 422 stig i
næsta mánuði og hafi þá hækkað um 42%
frá 1. ágúst s.l. Launahækkunin frá 1.
ágúst hjá manni sem þá hafði kr. 40 þús i
dagvinnutekjur á mánuði verður hins veg-
ar kr. 8.400 á dagvinnu, eða 21% þegar
lagðar hafa verið saman fyrri jafnlauna-
bætur og hækkunin, sem felst i bráða-
birgðasamkomulaginu nú. Að auki kom
reyndar 3% kauphækkun 1. des. s.l. sam-
kvæmt fyrri kjarasamningum, en þar
kemur á móti að hækkun nauðþurfta lág-
tekjufólks hefur verið mun meiri en fram-
færsluvisitalan segir til um.
Það er algerlega ljóst, að bráðabirgða-
samkomulagið, sem undirritað hefur ver-
ið boðar ekki hlé i kjarabaráttu verkalýðs-
hreyfingarinnar heldur áframhaldandi
glimu. Verkefnið er að brjóta stjórnar-
stefnu gróðastéttanna á bak aftur og hörð
barátta framundan. Eitt er nauðsynlegt,
— alefling faglegs og pólitisks fjöldastarfs
i verkalýðsfélögunum sjálfum og i stórn-
málasamtökum verkafólks.
Aðeins með þeim hætti verður veruleg-
um og varanlegum árangri náð. —k
Stefán Jónsson um áburðarverksmiðju á Norð-austurlandi:
Hagkvæmt að dreifa
framleiðslunni
Stuttu fyrir páska mælti Stefán
Jónsson fyrir þingsályktunar-
tillögu, sem hann flytur á alþingi,
um aö byggð verði áburðarverk-
smiðja I Noröur-Þingeyjarsýslu.
Tillaga Stefáns gerir ráð fyrir
þvi, að verksmiðjan nýti orku frá
Kröfluvirkjun.
í framsöguræöu sinni meö til-
lögunni sagöi Stefán meöal
annars:
Orkan frá Kröflu
Nú eru góöar horfur á þvi, að
takast muni aö leysa úr brýnustu
þörf norðlendinga fyrir raforku til
húsahitunar og annars heimilis-
halds með þvi að flýta Kröflu-
virkjun og þá fyrst og fremst með
þvi, að fá til afnota þegar á næsta
sumri litinn hverfil, er nýti orku
úr tilraunaborholu sem þegar
hefur verið gerð en siðan þegar á
árinu 1976 að virkja nýjar bor-
holur fyrir 30 megawatta gufu-
hverfil og svo loks á árinu 1977 að
tengja annan 30 megawatta
hverfilvið gufuaflið. Likur benda
til þess, að þá séenn ónytjað mjög
mikið gufuafl á Kröflusvæðinu og
taka megi með sama hætti og til-
tölulega litlum tilkostnaði tuga
megawatta orku þannig að unnt
verði að nytja raforku á þessu
svæði til iðnaðarframleiðslu. Nú
er svo komiðað mikið vantar á að
áburðarverksmiðja rikisins i
Gufunesi anni áburðarþörf lands-
manna. Tilbúinn áburður hefur
hækkað svo mikið i verði á siðustu
misserum, að til stórvandræða
horfir og raunar sýnt að fjöldi
bænda stendur nú þegar ráðþrota
gagnvart þessu vandamáli.
Likur benda til þess að
áburðarkostnaður á hvert kg.
af þurrkuðu heyi verði 11-12
kr. á sumri komanda. Ljóst er að
raforku verður ekki varið til hag-
kvæmari nota en til áburðar-
framleiðslu, hvort heldur miðað
er við innlendan markað eða
útflutning, þar eð hér er um að
ræða undirstöðuvörur til
matvælaframleiðslu I sveltandi
heimi. Það er einnig sýnt að með
skynsamlegri stefnu i virkjunar-
málum ættum við að geta orðið
aflögufærir um raforku i þessu
skyni i sivaxandi mæli á næstu
árum. Ennfremur má telja það
auðsætt af áætlunum, sem gerðar
hafa veriö um hafnargerð við
Grundartanga i Hvalfirði, að
okkur á að vera tiltækt lánsfé til
hafnargerðará Kópaskeri eða við
Fjallahöfn i N-Þingeyjarsýslu.
Þangað er skammt að leiða raf-
magn frá Kröflusvæðinu og brýn
þörf fyrir höfn i þágu þjóðlegra
atvinnuvega sýslubúa. Yrði
hafnargerð á þeim slóðum hin
mesta lyftistöng fyrir dreifbýlið
andstætt þvi, sem segja má um
hafnargerð við Grundartanga.
36 þús. tonn frá Gufunesi
en pantanir upp á 50-60 þús.
tonn
Samkvæmt upplýsingum sem
ég hef aflað mér frá Áburðar-
verksmiðju rikisins i Gufunesi
mun framleiðsla verksmiðjunnar
i fyrra hafa numið u.þ.b. 36 þús.
tonnum. Ætla má að hún verði
svipuð i ár, en áburðarþörfin
samkvæmt áætluðum pöntunum
50-60 þús. tonn. Þá eru ekki reikn-
aðir með þeir tugir þús. tonna af
áburði, sem þarf til nota á afrétti
landsins. Það vantar enn tugi þús.
tonna af áburði til þess að kaupa
fyrir miljarðinn, sem ætlaður var
til landgræðslu, sem Alþingi sam-
þykkti á s.l. sumri, þótt jafnaö sé
yfir á fleiri sumur. Menn kunna
að spyrja, hvaða nauðsyn beri til
þess að reisa þessa áburðarverk-
smiðju, sem hér er gerð grein
fyrir á Norðurlandi og þó enn-
fremur á Norðausturlandi eða i
N-Þingeyjarsýslu, hvort ekki
væri hagkvæmara að byggja við
áburðarverksmiðjuna i Gufunesi.
Þvi er til að svara, að um það bil
fjórðungur af verði tilbúins
áburðar sem kominn er til
Norðurlands eða öllu fremur til
Norðausturlands liggur i
flutningskostnaði. 1 öðru lagi er
þvi til að svara, að það er eðlilegt
að við dreifum áburðarverk-
smiðjum, sem viö reisum af
þíngsjá
Stefán Jónsson
þessari stærð, um landið. Sú
þriðja kann að bætast við, við
skulum vona það seinna, að við
sýnum það framtak við jarðrækt
á íslandi, að við þurfum þriðju
áburðarverksmiðjuna álika að
stærð og það er þjóðarnauðsyn,
að við dreifum þessum verk-
smiðjum um landið. Ekki bara
Framhald á 15. siðu.