Þjóðviljinn - 25.05.1976, Blaðsíða 13

Þriöjudagur 25. mal 1976. ÞJÓÐVILJINN — SÍÐA 13
7.00 Mprgunútvarp. VeÖur-
fregnir kl. 7.00, 8.15og 10.10.
Morgunleikfimi kl. 7.15 og
9.05. Fréttir kl. 7.30,8.15 (og
forustugr. dagbl), 9.00 og
10.00. Morgunbæn kl. 7.55.
Morgunstund barnanna kl.
8.45: Sigrún Siguröardóttir
les guna „Þegar Friöbjörn
Brandsson minnkaöi” eftir
Inger Sandberg (6). Til-
kynningar kl. 9.30. Létt lög
milli atriöa. Hin gömiu
kynni kl. 10.25: Valborg
Bentsdóttir sér um þáttinn.
Morguntónleikar kl. 11.00:
Yuuko Shiokawa «g
Sinfónluhljómsveitin i
Nurnberg leika Fiölukon-
sertop. lOleftir Max Reger,
Erich Kloss stj.
12.00 Dagskráin. Tónleikar.
Tilkynningar.
12.25 Fréttir og veöurfregnir.
Tilkynningar.
13.00 Viö vinnuna: Tónleikar.
14.30 Miödegissagan: „Mynd-
in af Dorian Gray” eftir
Oscar Wilde Siguröur
Einarsson þýddi. Valdimar
Lárusson byrjar lesturinn.
15.00 Miðdegistónleikar St.
Martin-in-the-Fields hljóm-
sveitin leikur Concerto
grosso op. 6 nr. 6 eftir Hand-
el, Neville Marriner stjórn-
ar. Jost Michaels Kammer-
sveitin I Munchen og Ingrid
Heiler leika Konsert fyrir
klarinettu, strengjasveit og
sembal i B-dúr eftir
Stamitz, Carl Grovin stjórn-
ar. Fritz Henker og
Kammersveit útvarpsins i
Saar leika Fagottkonsert i
B-dúr eftir Johann Christian
Bach, Karl Ristenpart
stjórnar.
16.00 Fréttir Tilkynningar.
(16.15 Veöurfregnir). Tón-
leikar.
17.30 „Sagan af Serjoza” eftir
Veru Panovu Geir Krist-
jánsson les þýöingu sina,
sögulok (10).
18.00 Tónleikar. Tilkynningar.
18.45 Veöurfregnir. Dagskrá
kvöldsins.
19.00 Fréttir. Fréttaauki. Til-
kynningar.
19.35 Tní og þekking. Erindi
eftir Aasmund Brynildsen
rithöfund og gagnrýnanda i
Noregi. Þýöandinn,
Matthias Eggertsson
bændaskólakennari, flytur
síöari hluta.
20.00 Lög unga fólksins.Ragn-
heiöur Drifa Steinþórsdóttir
kynnir.
21.00 Aö tafli, Ingvar As-
mun<feson flytur skákþátt.
21.30 Franski tóniistarflokkur-
inn Ars AntiquaGuömundur
Jónsson planóleikari kynn-
ir.
22.00 Fréttir.
22.15 Veöurfregnir. Kvöldsag-
an: „Sá svarti senuþjdfur”,
ævisaga Haraids Kjörns-
sonar.Höfundurinn Njöröur
P. Njarövík les (24).
22.40 Harmonikulög. Veikko
Ahvenainen leikur.
23.00 A hljóðbergi.A þjóöveg-
inum til Kantaraborgar.
Peggy Ashcroft og Stanley
Holloway lesa úr Kantara-
borgarsögum Genffreys
Chaucers.
23.45 Fréttir. Dagskrárlok.
# sjónvarp
20.00 Fréttir og veöur.
20.30 Auglýsingar og dagskrá.
20.40 Þjóöarskútan.Þáttur um
störf alþingis, sem lýsir
annrikinu undir þinglokin.
Umsjónarmenn: Björn
Teitsson og Björn Þor-
steinsson. Stjórn upptöku:
Siguröur Sverrir Pálsson.
21.20 Columbo. Bandariskur
sakam álamyndaf lokkur.
Vinur i raun,Þýðandi Jón
Thor Haraldsson.
22.50 i skugga kjarnorkunnar,
Bandarisk fræðslumynd um
ógnir kjarnorkunnar á
styrjaldartimum og þær
hættur, sem notkun hennar
íylgja, jafnvel á friðartim-
um. Þýðandi og þulur Ellert
Sigurbjörnsson.
23.40 Dagskrárlok.
Mikið úrval bóka
Marx, Engels, Lenin, tækni, vísindabæk-
ur, skáldsögur, iistaverkabækur, einnig
nótur 'og hljómplötur frá Sovétrikjunum,
Tékkóslóvakiu, Póliandi og Ungverja-
landi.
ERLEND TÍMARIT
Hverfisgötu 50 v/Vatnsstig, 2. hæð. Simi
28035.
Verslimin hættir
Nú er tækifæriö aö gera góö kaup. Allar vörur seldar meö
miklum afslætti. Allt fallegar og góöar barnavörur
Barnafataverslunin Rauðhetta
Iönaöarhúsinu v/Hallveigarstlg.
^ff^Blómabúðin MÍRA
Suðurveri við Stigahljð 45—47, simi 82430
Miðbæ við Háaleitisbraut simi 83590
Blóm og gjafavörur ! úrvali
Auglýsingasíminn er 17500
Þjóðviljinn
Alit ráðstefnu um kjör láglaunakvenna:
Mikið skortir enn á
framkvæmd lagalegs
jafnræðis við karla
Alit ráöstefnu um kjör láglauna-
kvenna,haldinnar aö Hótel Loft-
leiöum 16 mai 1976.
Ráðstefnan álítur, að konur
hafi lagalegt jafnræði viö karla,
en að mikið skorti á framkvæmd
þess. Aðstöðumunur og hefðbund-
inn hugsunarháttur gerir það að
verkum, að karlmenn hafa haft
meiri möguleika til menntunar og
að þroska félagslega hæfileika
sina. Auk þess fá karlmenn meiri
hvatningu I uppeldi til að afla sér
framhaldsmenntunar. A þetta
einnig við um þátttöku i atvinnu-
llfinu. Orsakannaer m.a. að leita
til tvöfalds vinnuálags kvenna og
úreltrar verkaskiptingar milli
kynjanna i heimilisstörfum og at-
vinnulifi. A heimilunum og I skól-
um er þessari verkaskiptingu við-
haldið — skólinn tekur þátt i að
viðhalda þvi þjóðfélagskerfi, sem
við búum við. Saga verkalýðsins
og saga kvenna er ekki hluti af
námsefni skólanna. Ráðstefnan
ályktar, að þessa sögu beri skól-
unum að kenna og vinna mark-
visst að þvi að uppræta úrelta
hlutverkaskiptingu og misrétti
kynjanna.
Skólinn er ekki aðeins fræðslu-
stofnun, heldur hefur hann einnig
uppeldishlutverki að gegna. Þótt
skólinn hafi að nokkru leyti tekið
við uppeldisþætti heimilanna,
bera þau enn megin ábyrgðina,
sem sést best á þvl, að skólunum
er lokað á sumrin, án þess að
nokkuð athvarf fyrir nemendur
komi í staðinn. Ráðstefnan krefst
þess, að daglegur skólatimi verði
samfelldur og að nemendum sé
ekki misboðið með alltof löngum
vinnudegi, eins og algengt er nú.
Mötuneyti i skóla eru einnig löngu
timabær. Svokölluð „kvennabar-
áttumál”, þ.e. dagvistun barna,
fæðingarorlof, athvarfs- og at-
vinnuleysi unglinga á sumrin og
atvinnuöryggi kvenna eru sam-
eiginleg hagsmunamál allra
vinnandi stétta og hljóta því að
vera baráttumál, sem verkalýðs-
hreyfingin i heild verður að gera
að sinum. Ráðstefnan skorar þvi
á verkalýðshreyfinguna að setja
þessi mikilvægu mál á oddinn.
Auka verður virkni kvenna i
félagsstarfi og til þess að það
megi takast, verður að koma til
betra samstarf milli karla og
kvenna en verið hefur I heimilis-
störfum og uppeldi barnanna.
Auk þess verður rikisvaldið að
gera stórátak i dagvistunarmál-
um og félagslegri þjónustu, til að
skapa konunni aukin tækifæri til
að fara út I atvinnulifið. Ráð-
stefnan telur, að varanleg lausná
uppbyggingu nægilegra margra
dagvistunarstofnana fáist ekki,
nema riki og sveitarfélög stofni
þau og reki eins og skóla þjóð-
félagsins, svo að öll börn geti átt
aðgang að þeim. Ennfremur telur
ráðstefnan æskilegt, að stéttar-
félögin beiti sér fyrir þvi, að tekið
verði inn I kjarasamninga þeirra,
að atvinnurekendur greiði ákveð-
ið gjald I byggingasjóð dagvist-
unarstofnana til þess að flýta
fyrir framkvæmdum. Kynna þarf
starfsemi og verksvið dagvist-
unarstofnana og vinna að þvi að
koma af stað umræðum um
uppeldismál almennt. Dagvist-
unarstofnanir hafa engan aðgang
að sálfræðiþjónustu og hlýtur það
að teljast mjög alvarlegt mál, og
eru þær að þessu leyti mun verr
settar en skólar landsins.
Ráðstefnan fordæmir stétta-
skiptingu á dagvistunarstofnun-
um, t.d. á barnaheimilum við
sjúkrahúsin, þar sem börn
Sóknarstúlkna fá alls ekki aðgang
og aðeins á einstaka sjúkrahúsi
börn sjúkraliða. Telja verður
eðlilegra að jafnaði, að börn séu á
dagvistunarstofnunum nærri
heimilum, fremur en i tengslum
við vinnustað foreldra. Starfs-
höpur var stofnaður til þess að
vinna þessu máli fylgi I stéttar-
félögunum ogá öðrum vettvangi.
Ekki er talið rétt að greiða
fæðingarorlof kvenna I verka-
lýðshreyfingunni úr Atvinnu-
leysistryggingarsjóði. Eins og nú
er hafa ekki allar konur innan.
verkalýðshreyfingarinnar rétt til
fæðingarorlofs, heldur aðeins
þær, sem vinna hálfan eða allan
daginn. Konur, sem vinna skem-
ur en hálfan dag að jafnaði, fá
ekki greitt neitt fæðingarorlof.
Leggja ber áherslu á, að
fæðingarorlof verði hluti af hinu
almenna tryggingarkerfi, svo að
allir njóti sömu réttinda.
Iðngreinar eru flestar taldar til
karlastarfa og hindrar gildandi
meistarakerfi iðngreinanna þátt-
töku kvenna I flestum þessum
störfum.
Konur þurfa að gera sér grein
fyrir þvi, að hjúskapur veitir ekki
alltaf ævarandi fjárhagslegt
öryggi. Missir maka og önnur
áföll ýta konum einnig oft út á
vinnumarkaðinn aftur. Einnig
má leggja áherslu á, að móður-
hlutverkið nær aðeins yfir stuttan
tima af starfsævi kvenna. Giftar
konur sækja i vaxandi mæli út á
vinnumarkaðinn, ekki eingöngu
af f járhagslegri þörf, heldur til að
njóta þeirrar menntunar, sem
þær hafa aflað sér og til meiri
lifsfyllingar. Þvi er nauðsyn á
skipulegri endurmenntun og að
hún tengist fræðslukerfinu.
Algengt er, að karlmenn vilji
siður fá konur til ábyrgðarstarfa,
bæði I atvinnulifinu og á félags-
málasviðinu og liti á sumar
stöður sem hefðbundinn rétt karl-
mannsins. Einnig er það of al-
gengt, að konur hafi minnimátt-
arkennd og vantreysti sjálfum
sér meira en ástæða er til. Þetta
leiðir af sér afskiptaleysi þeirra á
þessu sviði.
Markvisst þarf að vinna að þvi
að breyta almenningsálitinu og
þá helst hugarfari kvennanna
sjálfra og hefðbundnum hugs-
unarhætti um verkaskiptingu
kynjanna, og marka þannig
stefnu til eðlilegs jafnræðis og
hagræðis fyrir þjóðlifið. Byrja
verður á breyttu uppeldi
barnanna, ala þau upp sem sjálf-
stæða einstaklinga og hvetja þau
jafnt til að afla sér menntunar og
verða sem virkastir þátttakendur
i þjóðfélaginu. Þetta er áratuga
þróun, sem þó má stytta með
ýmsu móti. Áhugi kvenna er að
vakna fyrir félagsmálum og auk-
inni starfsþjálfun — þann neista
verður að glæða með markviss-
um a^gerðum.
Brýna nauðsyn ber til að
byggja verkalýðsfélögin betur
innan frá. Félögin stuðli að auk-
inni virkni og stéttarvitund félaga
sinna með fræðslu- og kynningar-
starfsemi og sjái um, að nauðsyn-
legum upplýsingum sé dreift til
allra félagsmanna, og auki þann-
ig skilning þeirra á að standa
betur vörð um réttindi sin. Einnig
verði trúnaðarmannakerfið tekið
fastari tökum, og átak gert til að
trúnaðarmennséu á öllum vinnu-
stöðum og haldin fyrir þá nám-
skeið, þannig aðþeir verði virkari
tengiliðir milli félagsmanna og
stéttarfélaganna. Leggja ber
áherslu á, að slik námskeið séu
haldin i vinnutima og full laun
verði greidd meðan á þeim
stendur. Álit ráðstefnunnar er, að
verkalýðsfélögin ættu að hafa
samstarf við M.F.A. um slíka
fræðslustarfsemi. Einnig skuli
stefnt að því að fræðslusjóður sé i
hverju verkalýðsfélagi.
Ráðstefnan telur, að sé ákveð-
inn sjúkdómur algengari I einni
atvinnustétt en annarri, teljist
hann atvinnusjúkdómur. Aðbún-
aður á vinnustað og heilbrigðis-
þjónusta við starfsfólk er helsta
vörn gegn atvinnusjúkdómum.
Akvæðisvinna veldur mikilli
streitu, svo að heilsu starfsfólks
er stefnt i voða. Heilbrigðis- og
öryggiseftirlitið hafa ekki nógu
mikil völd til að fylgja eftir þeim
verkefnum, sem þeim eru fengin.
Athuga þarf mjög vel alls konar
mengun, bæðii sambandi við ryk,
hávaða o.fl., en ekki er nægilega
tekið tillit til þessara hluta. Brýn
nauðsyn er til þess, að konur
starfi með hagræðingum við
starfsmat i þeim störfum, sem
eingöngu konur vinna. Meta þarf
beturgjaldeyrissparandistörf, en
þau eru oft i lægstu launaflokkun-
um.
t raun er ákvæðisvinna ekki
nógu vel uppbyggð til þess að
verða eftirsóknarverð. Meðan
ekki er hægt að lifa af umsömdu
kaupi, verður að afla sér tekna,
annað hvort með yfirvinnu eða
auknu álagi á dagvinnu.
Helstu kostir ákvæðisvinnu auk
launanna eru, að hún styttir
vinnutimann og eykur áhuga á
starfinu. Fræðslu um ákvæðis-
vinnu er mjög ábótavant.
Fræðslan skal fara fram á vinnu-
stöðunum og á námskeiðum og
komaTyrst og fremst frá atvinnu-
rekendum, en i fullu samráði við
verkalýðsfélögin.
Brýna nauðsyn ber til að endur-
skoða sta’rfsmatið. Nauðsynlegt
er að ekki sé gerður greinarmun-
ur á kyni starfsfólks i sambandi
við starfsmat, og að þeir sem
framkvæma starfsmatið séu
kunnugir viðkomandi starfi og
séu starfi sinu vaxnir. Breyta
þarf þvi hugarfari, að störf
kvenna eigi að vera lægra metin
en störf karla.
Var það einróma ályktun að
taka ætti af öll tvimæli um stétta-
skiptingu i frumvarpinu um jafn-
stöðu kvenna og karla.
Ráðstefnan vitir fyrirhugaða
atvinnusviptingu kvenna i mjólk-
urbúðum, sem sumar hverjar
hafa að baki áratuga þjónustu og
á það sér varla fordæmi. Það er
algjörlega óverjandi að þær skuli
með lithun fyrirvara sviptar at-
vinnuöryggi og ýmsum sjálfsögð-
um félagslegum réttindum, eins
og lifeyris- sjúkra- og orlofssjóði,
sem þær hafa áunnið sér með
áratuga starfi. Einnig myndu
breytingar á mjólkurdreifingunni
hafa I för með sér minni þjónustu
við neytendur, þar sem dreifingin
myndi skiptast á færri staði.
Láglaunahóparnir hafa stækk-
að, þar sem kaupmáttur launa
hjá heilum starfsgreinum hefur
hrapað langt niður fyrir
framfærslukostnað. Þetta stafar
af þvi, að atvinnurekendur reyna
að velta kreppunni yfir á herðar
launafólks til að halda óskertum
gróða. Markmiðið er, að til komi
fullar visitölubætur sem jöfn
krónutala á öll laun.
Tölur sýna, að á lægri launa-
töxtunum eru konur i yfirgnæf-
andi meirihluta, en karlar i efri
flokkunum, auk þess sem karl-
menn eru mun meira yfirborgað-
ir. Alger forsenda fyrir breytingu
er aukið lýðræði i starfsaðferðum
verkalýðshreyfingarinnar.
Alkunna er, að ófaglært verka-
fólk sé notað sem ódýrt vinnuafl,
enda er starfsreynsla litils metin,
t.d. vinna Sóknarkonur viða sömu
störf og sérmenntað fólk, ená
mun lægri launum. Tryggja
verður að þessu fólki sé ekki eftir
margra ára starf ýtt út af vinnu-
stað, án þess að eiga kost á
hæfnisprófum eða námskeiðum.
Ráðstefnan skorar þvi á verka-
lýðsfélögin og viðkomandi ráðu-
neyti, að þau tryggi að starfs-
Framhald á bls. 14.