Þjóðviljinn - 19.06.1976, Blaðsíða 12

Þjóðviljinn - 19.06.1976, Blaðsíða 12
12 SiÐA — ÞJÓÐVILJINN Laugardagur 19. júní 1976 NIELS HAFSTEIN SKRIFAR UM MYNDLIST ÍSLENSK GRAFÍK Konumynd frá 1922 eftir Leif Kaldal, unnin meo laufléttu handbragði og tilfinningu fyrir viðfangsefninu. Þessi trérista Gunnlaugs Schevings er meö mögnuðustu svartlistar- myndum hans: ferð mannsins á hestinum inn að miðju sviðsins er hlaðin dul og skuggum. Skurðtæknin er einföld og aðgreinir vel heildar- formin. Snorri Arinbjarnar: Hafnarstræti á tsafirði. Ein af þeim dúkskurðar- myndum sem prýddu forsiður Alþýðublaðsins á árunum 1934-36. Hér er auðséð hvernig látlaus skurðtækni getur verið áhrifarik ef áherslurnar eru á réttum stöðum. grafíkmenn að viðurkenna ljósrit og offsetþrykk: „Þetta er ekki grafik", fullyrða þíeir, „þetta eru eftirprentanir"! Fer nú að vandast málið, ekki satt? Samfara aukinni tækni- kunnáttu og notkun flóknari að- ferða, þá verður sifellt auð- veldara að skýla klaufaskap i grundavallaratriðum mynd- listarinnar, menn velja sér auð- veldar fyrirmyndir og taka á filmu, siðan fer afgangurinn i gegnum vélarnar. Auðvitað skiptir engu máli hvernig menn bera sig til við verkið ef árangur- inn er góður, en þegar erfiði lista- mannsins og upphitun i hugljómunarvimu er fyrir bi og i staðinn komið staðlað fyrirkomu- lag, þá þarf meiri háttar meistara til að úr verði sæmi- legur hlutur. Hér mætti i löngu máli tíunda misfellur og kraftaverk þau sem skreyta salí myndlistarhússins á Klambratúni, en þar er sýn- endum gert svo mishátt undir höfði að litið yrði á þvi að byggja. Þó er rétt að minnast á það að einhver hreyfing er á mynd- hugsun listafólksins, fagurfræði- legar úrlausnir eru að þoka fyrir rökréttum útfærslum á nær- tækum dæmum úr samtimanum. Verður fróðlegt að skoða næstu sýningu Grafikfélagsins ef svo heldur áfram. Þeir sem annars eiga verk á þeirri sýningu eru : Þorvaldur Skúlason, Jens Kristleifsson, Guðmundur Einarsson frá Miðdal, Þórður Hall, Helgi Þorgils Friðjónsson, Muggur, Nina Tryggvadóttir, Eirikur Smith, Björn Björnsson, Eggert Guðmundsson, Bragi Asgeirs- son, Veturliði Gunnarsson, Richard Valtingojer, Ingunn Eydal, Ólafur H. Gunnarsson, Gunnlaugur Scheving, Leifur Kaldal, Kristinn Pétursson, Anna Sigriður Björnsdóttir, Asta Sigurðardóttir (utan skrár), Arthúr Olafsson, Björg Þor- steinsdóttir, Jón Engilberts, Guð- mundur Á. Sigurjónsson, Erró, Jón Þorleifsson, Reinhild Patzelt, Jón Reykdal, Jóhanna Boga- dóttir, Ragnheiður Jónsdóttir, Snorri Sveinn Friðriksson, Lisa Guðmundsdóttir, Eggert Laxdal, ¦ t&&éi Jóhannes S. Kjarval: Landslag, 1919. Hér hefur listamaðurinn notfært sér hliðarflöt kritarinnar þegar hann teiknaði á litografiusteininn. Agæt myndbygging, ffnlegar Iinur og loftkennd áferð gerir þetta verk sérstakt. Þegar listamenn eru spurðir: „Hvað er grafik?", þá vefst þeim stundum tunga um tönn, vegna þess að eðli graffklistarinnar er slikt og aðferðir hennar svo margar, að jafnvel iðkendur hennar hafa varla haft spurnir af - þeim óllum! „Grafik er ekki eftirprentun", segja menn, „Grafik er þrykk af sérstaklega útbúnum grunni: kopar, zinki, dúk, tréplötu, plasti, silki og steini". Síðan kemur langur listi með sérheitum: Þurrnál, mezzo- tinta, koparstunga, mjúkgrunn- ur, æting, tónæting, flatbytning- ur, dúkskurður, dúkæting, tré- rista, tréplötuþrykk, pappisrelif, upphleyping, litografia, silki- þrykk, ljósrit, offsetprent, vatns- litaþrykk, monografla, o.s.frv. Með vaxandi tækni og visinda- ' framförum þá er nú kleift að njóta aðstoðar tölvu við fram- leiðsluna. Rafmagn, sýrur, geisl- ar og logsuöutæki eru sjálfsögö hjálpartæki, einnig ljósmynda- vélin og hennar möguleikar. Til þess að rugla skoðendur enn meir þa blanda sumir listamenn sam- an aðferðum og verður þá að leita úrskurðar sérfræðinga ef deilur risa! Einföldustu grafikstimplar eru gólfdúkur og kartöflur, og eru myndirnar þá skornar i sléttan' flötinn, liturinn borinn á (með rúllu) og siðan þrykkt á tilfall- andi efni: tau, pappir o.fl. Aðrar aðferðireru mun flóknari, eins og t.d. litografia og silkiþrykk, tón- æting og offsetprent, og ekki hægt i stuttu skrifi að lýsa þeim. Nu ætti öllum að vera ljóst hvi- lik freisting er búin þeim manni sem leggur stund á grafik og hef- ur góða aðstöðu: möguleikarnir eru nánast ótæmandi. Hvernig bregst hann við þegar á hólminn ' er komið, notar hann tæknibrögð- in til að undirstfika myndhugsun sina, eða verður handverkið það sem skærast skin? A sýningunni Islensk Graffk á Klambratúni eru verk sem spanna 60 ára timabil, hin elstu þeirra voru unnin við erfið skil- yrði og titinn skilning. Þegar þessi verk eru skoðuð og borin saman við yngri myndir þá er það undrunarefni hvilikum árangri mennirnir náðu. Það er eins og aðstöðuleysið hafi lyft undir list- ina, það virðist sem tilfinningin gagnvart viðfangsefninu hafi ver- ið meira virði en en yfirborðs- legar kúnstir. Tónlistarmenn ræða stundum vandamál listgreinar sinnar, hvernig flutningur tónverka hljómar i misjöfrium salar- kynnum, hvernig þau verði best geymd á böndum, o.s.frv. Þeir hafa bent á sivaxandi tækni- mivm Jón Engilberts: Blóm. Þessi örlitla trérista lætur Iftið yfir sér við fyrstu sýn, en látleysi hennar er fætt af alúð listamanns- ins og færni hans að skipa aðalatriðunum á sinn stað. væðingu við upptökur, þar sem kannski einleikur á fiðlu er spilaður i fjögurra- rása sterio- tækjum, allt mannlegt er afmáð, tónverkið e'r næstum þvf geril- sneytt. Og þeir hugsa með söknuði til fyrri ára þegar smá- hnökrar eins og iskur og marr var óleystur vandi. Myndlistinni er svipað farið, tæknivæðingin er smám saman að útrýma hinu frjálsa og lifræna i grafikinni. Menn hafa að visu reynt að Guðmundur Thorsteinsson: trérista frá 1915. Þessi ágæta mynd er dæmigert sýnishorn af flnlegum og mjúkum vinnubrögðum snillingsins, þar sem lfnur, form og litir eru f fullkomnu sam- ræmi. sporna á móti þróuninni, en gefist upp. Þegar hinn viðkunni popplistar- maður, Richard Hamilton, hafði leitað á náöir sérfræðings I silki- þrykki, Christophers Prater i Kelpra Studio, og notið aðstoðar hans við framleiðslu sína, þá bauð hann Marlborough Fine Art safninu að kaupa af sér myndir. Tilboðinu var hafnað á þeirri for- sendu að þetta væri ekki grafik, hér væri um að ræða venjulegt prentverk handverksmanna. Af svipuðum ástæðum neita margir Snorri Arinbjarnar, Jdhann Briem, Valgerður Bergsdóttir, Skúli Ólafsson, Jóhannes Kjar- val, Barbara Arnason og Halldór Pétursson. A sýningunni vantar marga listamenn sem unnið hafa i grafík, m.a. Einar Hákonarson, Magnús Pálsson, Þorbjörgu Höskuldsdóttur, Arnar Herberts- son, Höskuld Björnsson og Magnús Kjartansson. Getur þessi sýning af þeim sökurn ekki talist gefa nógu gott yfirlit á grafiklist islendinga.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.