Þjóðviljinn - 04.12.1976, Blaðsíða 7

Laugardagur 4. desember 1976 ÞJÓÐVIUINN — SÍÐA 7
ÁÐACSSKRÁ
SJÓMENN
Félagsmál sjómannastéttar-
innar, hafa verið nokkuð i sviðs-
ljósinu að undanförnu, og e.t.v.
ekki að ástæðulausu. Sú um-
ræða hefur fallið nokkuð i einn
og sama farveg, þ.e. að mátt-
leysi stéttarinnar, stafi að
nokkru af innanmeini hjá henni
sjálfri. Sjómenn eru sakaðir um
áhugaleysi á sfnum málum,
vanþroska i félagslegu starfi og
þar fram eftir götunum. Hæst
hefur borið að kippi sjómenn
sinum félagsmálum i lag, þá
muni þeir hljóta sess við hæfi
innan þjóðfélagsins. Þetta er
ósköp einfalt og virðist auðvelt i
framkvæmd, en að þessi ein-
földun fái staðist leyfi ég mér að
draga stórlega i efa. Hvernig er
andrúmsloftið til að vinna upp
sterk samtök, fámennrar stétt-
ar, sem hefur enga aðstöðu til
að sinna félagsmálum? íslenskt
nútimaþjóöfélag er orðið nokk-
uð margþætt að gerð, og menn á
miðjum aldri minnast vart ann-
ars, en aö þar svifi eilifur verð-
bólguandi yfir vötnum. Mengun
af sliku andrúmslofti leiðir af
sér þá sýkingu, að menn gleyma
gjarnan uppruna sinum, og lifa i
sælli sjálfsblekkingu um, að þótt
alls konar óþjóðhollusta blómg-
ist, þá geti velferðarrikið við-
haldið sér með vixlaslætti og
ölmusu. Einnig firöist sú hugsun
rikjandi að tsland og islend-
ingar séu svo mikilvægur hluti
þessa heims, að vegna mikil-
vægis vors, þá komi aldrei að
skuldadögum. En littu maður
þér nær, annað eins hefur nú
skeð og það, að svona smár hóp-
ur hyrfi án þess, að nokkur léti
sig það varða. Það nægir að
minna á, endurtekinn sjóhernað
breta hér við land, sem látinn
var viðgangast, þrátt fyrir veru
okkar i varnarbandalagi vest-
rænna þjóða. Litum aðeins á
kaup sjómanna á fiskiskipum.
Einir allra stétta verða þeir að
taka tillit til verðlags á erlend-
um mörkuðum, þegar rætt er
um kaup og kjör. Af þvi hefur
leitt, að þeim hefur verið
skammtað úr hnefa, og oftast
viröist tekið meira tillit til ann-
arra en sjómanna, við verðlagn-
ingu sjávarafuröa. Einstakar á-
hafnir fiskiskipa hafa þó, með
afburöa atorku, getað náö mikl-
um tekjum, sem svo gjarnan
hafa verið notaðar til viðmiðun-
ar á öðrum vettvangi, enda
slegiö upp með striðsletri i fjöl-
miðlum. Meginþorri sjómanna
hefur hins vegar aðeins kaup-
tryggingu, en hún var i okt. s.l.
kr. 99.709.- (Vestfirðir). Við
hvað sú kauptrygging er miðuð
liggur ekki ljóst fyrir. Ég ætla
að styðjast við kaupgjaldsskrá,
útgefna á Isafirði 1. okt. sl. A
togurum er. 12 st. vinnudagur
þ.e. 84 st. pr. viku. Skiptist: 40
st. dagv., 10 st. eftirv., 34 st.
næturv. Samkvæmt 9. taxta.
þ.e. verkafólk i fagvinnu, yrðu
það 46.138 kr. pr. viku, eða
184.552 kr. pr. 'mán. Taki maður
lægsta taxta. 3., verður tilsvar-
andi útkoma 171.784 kr.
Sé tekið dæmi af bátaflotan-
um, sem hefur samninga upp á
18 st. vinnudag, 108 st. pr. viku,
veröur viðmiðunin enn óljósari,
og launamisréttið enn gifur-
legra, þvi fái verkamaður ekki 8
st. hvild, skal greiða nætur-
vinnukaup næsta dag. Bátasjó-
menn geta þvi samkvæmt
samningum ekki fengið nema 8
st. i dagv. 2 st. i eftirv., hinar 98
stundirnar yrðu næturvinna eft-
ir gildandi verkamannasamn-
ingum. En reiknum 40 st.,
dagv., 10 st. eftirv., 58 st. næst-
urv. Eftir 9. taxta gerir þetta
253.756 kr. pr. mán., 3. taxti,
234,696 kr. pr. mán.
Það má nú segja að hinar
99.709 kr. standi fyrir sinu, sam-
anborið við framangreindar
upphæðir. Þaö er ekki úr vegi að
geta þess að i þeirri baráttu,
sem sjómenn hafa að undan-
förnu háð um kjör sin, þá hefur
eftir Gest
Kristinsson,
skipstjóra
Súgandafirði
glitt i þá skoðun að sjómenn á
minni skuttogurum, hefðu af-
bragðskjör, ef framangreint er
skoöað og borið saman við með-
altekjur háseta á áðurgreindum
skipum, hvað kemur þá I ljós?
Jú, þeir fá greitt i samræmi við
samningsbundinn vinnutima
sinn, þó varla að fullu sé mikið
um unnar frivaktir, eins og oft
ber við i góðum afla. Það er allt
afbragðiö. A vinnustöðum i
landi, sem einna sambærileg-
astir eru við sjóinn hvað erfiða
vinnuaðstöðu snertir, s.s. uppi I
Sigöldu, er greitt samkvæmt
töxtum og langur vi»-nutimi
skapar miklar tekjur, það eru
engin ný sannindi. En sá sann-
leikur hefur alltaf verið snið-
genginn, þegar um sjómenn er
að ræða.
Það þarf ekki að fara mörgum
orðum um, hvað starfsvett-
vangur sjómannsins er, hann er
hafið við strendur landsins og
viðar. Sá vettvangur býður ekki
upp á neina aðstöðu til félags-
legra starfa, enda ekki viður-
kenndur sem slíkur. A s.l.
hausti, var stofnað til félags-
legra aðgerða á hafi úti, sem
leiddu af sér heimsiglingu flot-
ans. Hver urðu þá viðbrögðin á
hinum viöurkennda félagslega
vettvangi? Sjómann voru al-
gjörlega hundsaðir.bæði af eigin
forystuliði i landi og stjórnvöld-
um, er leita þurfti til. En um
siðir rann það upp fyrir stjórn-
völdum, að á Islandi var engu
að stjórna, nyti stjómanna ekki
við. Einnig, að sjómenn hafa
þann þroska, sem til þarf, að
leysa mál á félagslegum vett-
vangi, sé viö þá rætt af skilningi
og skynsemi, og þeim sköpuö
aðstaða til slikra viðræðna.
Suöureyri, i nóv. ’76.
Gestur Kristinsson.
Aöeyöafordómum
I afahúsi
eftir Guðrúnu Helgadóttur
myndir: Mikael V. Karlsson
Iðunn, 1976, verð kr. 1860,-
Það má búast viö þvi aö margt
barnið kætist i hjarta sinu þessa
dagana, þvi nú flýgur fiskisagan
um nýja bók eftir,,konuna sem bjó
til Jón Odd og Jón Bjarna” eins
ogkrakkarnir segja. Ekki held ég
að aðdáendur Guörúnar verði
fyrir vonbrigðum með söguna af
Tótu, nema ef til vill þeir allra
yngstu, þvi þessi saga er ivið
þyngri að efni til en fyrri
bækurnar.
Söguhetjan 1 afahúsi er átta ára
ogheitir tóta. Sjónarhornið er hjá
henni alla söguna, þótt hún segi
ekki sjálf frá. Það segja allir að
hún sé „ofboðslega skýr” og Tóta
finnur að sumum er ekkert vel við
hana, kannski af þeim sökum.
Hún á erfitt með að eignast vini á
sinum aldri og hallar sér að afa
sinum I staðinn. Úr þessu rætist
þegar Asdis kemur i bekkinn, þvi
hún er lika öðruvisi en aðrir, og
þær stöllur berjast hetjulegri
baráttu viö fordóma og heimsku
skólasystkinanna.
A heimavigstöðvunum er
einnig þörf fyrir viðsýni og þolin-
mæði Tótu, þvi þar er' margt
öðruvisi en fólk á aö venjast.
Móöirin vinnur ein fyrir lifi-
brauðinu þvi pabbi er hættur á
sjónum og farinn að yrkja, en
allir vita aö það gefur ekkert i
aðra hönd fyrr en maöur er
dauöur. Pabba hættir lika til að fá
sér einum of oft neðan I þvi, og
ekki bætir það orðstir hans með
tengdafjölskyldunni. Afi kann þó
að meta pabba, og þaö er ekki
sist hann sem kennir litlu stúlk-
unni umburðarlyndi gagnvart
öðrum.
1 þessu er þema bókarinnar
einmitt falið: maður á að þola
fólki að haga sinu lifi eins og þvi
hentar best og sýna sérvisku þess
skilning og samúð. Þessum
boðskap kemur sagan vel á fram-
færi og bókin er holl lesning og
þroskandi. Það eina sem finna
mætti að er sá vottur af for-
dómum sem Tóta hefur gagnvart
fólki eins og Hallberu móður-
systur sinni, sem hefur ekki skiln-
ing á lifnaðarháttum fjölskyldu
Tótu. Anne-Cath. Vestly er allra
barnabókahöfunda fordóma-
lausust eftir minni reynslu. I
sögunni eftir hana sem nýverið
var lesin i morgunstund barn-
anna, Aróru og pabba, kemur
fyrir persónan mamma Lisu, sem
dýrkar hluti og tekur þá framyfir
fólk á stundum. Mamma Aróru
tekur sig til og útskýrir fyrir
dóttur sinni hvers vegna mamma
Lisu er svona, og eftir þá út-
skýringu getur Aróra bæði skilið
og fyrirgefið konunni. Dæmið
ekki og þér verðið ekki dæmdir.
Sagan af Tótu er frábærlega vel
skrifuð i léttum dúr eins og
Guðrúnu Helgadóttur er lagið. Oft
skellir lesandi upp úr, hvort sem
hann er á eða af barnsaldri. Til
dæmis getur Tóta þess á einum
stað að mamma hennar sé þr játiu
og eins: „Jafngömul og hita-
veitan. Hún var lika tekin i
notkun árið 1945.” Það má veru-
lega virða Guðrúnu fyrir að
standast þá freistingu að fram-
leiða brandarabækur sem enda-
laust mætti þéna á — og sem hún
hefði vafalaust litið fyrir að
skrifa. Þess i stað er hér saga
sem tekur fyrir alvarleg málefni
en skrifuð á þann veg að bæði
gagn og gaman er að.
Útgáfa bókarinnar er afar
vönduð. Letrið er ekki svart eins
og venja er til heldur brúnt, og
það eru myndirnar lika. Þetta
gefur bókinni sérkennilea áferð
sem mér þykir viðkunnanleg.
Myndirnar finnast mér skiptast
nokkuð i tvennt. Húsa- og
umhverfismyndir eru vel gerðar,
sumar ágætar eins og myndin af
Austurbæjarskólanum, en á
mannamyndum er viðvanings-
bragur sem er ekki aölaöandi.
Silja Aöalsteinsdóttir skrifar um barnabækur:
Ein af myndum Mikaels Karlssonar.
Plúpp fer
til íslands
saga og myndir: Inga Borg
þýðing: Jón Jóhannesson
Almenna bókafélagið 1976, verö
kr. 960,-
Plúpp er litill sænskur huldu-
sveinn sem gerir viöreist um ver-
öldina i máli og myndum skapara
sins, sænska rithöfundarins Ingu
Borg. Þetta er fyrsta bókin sem
kemur út um hann á islensku og
fer vel á að byrja þar sem hann
kemur i heimsókn til okkar. Það
er eiginlega fyrir tilviljun og
óhapp að Plúpp fer hingað
norðureftir, og sjálfum list
honum ekki meira en svo á það
ferðalag eftir að það er hafið.
Hann langar ekki mikið til að fara
til lands úr eintómum is. En
landið með kuldalega nafnið
kemur Plúpp þægilega á óvart
um margt. Hann hittir mörg vin-
gjarnleg dýr og sér mjög
merkileg náttúrufyrirbæri, sum
hver heitari en skyldi! Fólki
kynnist hann hins vegar ekki,
enda er hann ósýnilegur þvi.
Þótt landsmenn eigi ekki full-
trúa I sögunni verður bókin um
Plúpp að teljast merkt land-
kynningarrit, sem visast er að
eyði margskonar misskilningi
erlendra barna varðandi Island.
Textinn er fróðlegur og
nákvæmur um margt, en þó eru
það myndirnar sem bera bókina
uppi. Plúpp kemur fyrst á land i
Surtsey, fer þaðan til lands á sels-
höfði, gengur og riður um sand-
ana sunnan jökla, dvelst um hrið i
öræfunum, skoðar jökullón undir
Vatnajökli, flýgurá baki krumma
yfir jökulinn norður á jarðhita-
svæði »em gæti verið Námaskarð
eða Krafla, og heimsækir endur á
Mývatni. Af öllum þessum
stöðum eru myndir sem eru lista-
vel gerðar: ég nefni sem dæmi
myndina af kindunum úti á
auðninni (ekkert blaösiðutal i
bókinni) og myndirnar af jökul-
lóninu og Mývatni. Það er alveg
furðulegt að sjá hvað Inga Borg
nær islensku dýrunum vel, til
dæmis sýnist mér ærnar hennar
hafa alveg réttan svip. Textinn er
ivið tyrfinn á köflum fyrir nýlæs
börn, einkum mættu samtöl vera
liprari.
KLÆÐUM
HÚSGÖGN
Úrval af áklæöum og kögri
Notiö ykkur þjónustu okkar
Borgarhúsgögn
Hreyfilshusinu viö
Grensásveg.
Simi: 85944 og 86070