Þjóðviljinn - 04.12.1976, Blaðsíða 9

Laugardagur 4. desember 1976 ÞJÓÐVILJINN — SIÐA 9
Skýrsla Ásmundar Stefánssonar hagfræöings á Alþýöusambandsþingi
Kaup og kjör yfir lengra tímabil
A þessari öld hafa orðið algjör
umskipti i kjörum islensks verka-
fólks.Þeirri breytingu verður ekk
reynt að lýsa hér, en þar sem
upplýsingar liggja fyrir um verð
vöru og þjónustu frá 1914, er hér
sett meö mynd 7 sem sýnir kaup-
mátt timakauptaxta i almennri
hafnarvinnu i Reykjavik frá
þeim tima til þessa árs.
A myndinni sést ekki að verðlag
hefur meira en þjrúhundruðfald-
ast á timabilinu og kauptaxtinn er
árið 1976 um ellefuhundruðsinn-
um það, sem var árið 1914.
Lokaniðurstaðan, sem sést á
mynd 7, er sú aö kaupmáttur
timakauptaxta hafnarverka-
manns i almennri hafnarvinnu i
Ryekjavik er um 3 1/2 sinnum
það, sem var árið 1914.
Mynd 7 sýnir ljóslega, að kaup-
máttur hefur sveiflast mikið frá
ári til árs. Sveiflurnar gera að
verkum, að ef afmarkað timabil
er skoðað, er það mjög háð
byrjunar- og lokaári, hvort kaup-
máttur reynist hafa hækkað eða
ekki. Þá er rétt að vara viðjivi að
nota einn timakaupstaxta sem al-
gildan mælikvarða á kjaraþróun-
ina og minna jafnframt á þau
ótalmörgu atriði önnur en kaupiö,
sem ákvarða raunveruleg kjör.
Frá árinu 1963 og fram á mitt
þetta ár eru fyrir hendi upplýs-
ingar um greitt timakaup verka-
manna og iðnaðarmanna i
Reykjavik. Tölur um greitt tima-
kaup verkakvenna ná aftur til
ársins 1966. Upplýsingum þessum
hefur kjararannsóknarnefnd
safnað og birt i fréttabréfi sinu.
Kaupmáttur þessara hópa er
sýndur á mynd 8 fyrir árin 1963 -
1976.
A mynd 8 kemur fram, að kaup-
máttur greidds timakaups i dag-
vinnu er töluvert hærri árið 1975
en hann varð hæstur á 7. áratugn-
um. Það er rétt að benda á, að
vinnutimi hefur styst á timabil-
inu. Arið 1963 var dagvinnutimi 48
stundir, i dag 40. Auk styttingar
dagvinnutimans hefur yfirvinna
fremur dregist saman á timabil-
inu. Kaupmáttur þess vikukaups,
sem borið er heim, endurspeglar
bæði kaupmátt timakaupsins og
fjölda tima. Skoðað I þvi ljósi,
fellur árið 1975 nokkuð i saman-
buröinum, vegna þess hve vinnu-
timi var almennt stuttur það
árið. Ef við skoöum greitt viku-
kaup verkamanna i Reykjavik,
reynist kaupmátturinn hafa orðið
hæstur á 7. áratugnum, árið 1966
einungis 2% undir kaupmætti
vikukaupsins 1975. Arið 1966 var
dagvinnutimi 44 stundir á viku og
við bættust rúmlega 15 yfirvinnu-
stundir. Þó kaupmáttur tima-
kaupsins sé hærri árið 1967 en ár-
ið 1966, reynist kaupmáttur viku-
kaupsins lægri, þvi yfirvinnutim-
ar voru 2 færri, þ.e. rúmlega 13.
Arið 1975 voru dagvinnutimar
Mynd 7
eins og áður sagði 40 og yfirvinnu-
timar 12. Vikulegur vinnutimi var
þannig 52 timar árið 1975, sem
var 7 timum minna en 1966. Viku-
legur vinnutimi hefur þvi á þessu
timabili styst um 12%, þ.e. einn
áttunda hluta.
A undanförnum árum hefur at-
vinnuþátttaka aukist verulega.
Niðurstaða úrtakskannana Þjóð-
hagsstofnunar er sú, að atvinnu-
þátttaka giftra kvenna hafi tvö-
faldast frá þvi 1963 og séu nú
nærri 60% giftra kvenna virkar i
atvinnulifinu. (Virk þátttaka
miðast við að aflað sé tekna, sem
svara til 2-3 mánaða vinnu skv.
verkakvennatöxtum). Hlutur
eiginkvenna i launatekjum heim-
ilanna hefur meira en tvöfaldast
á þessu timabili. Sé launatekjum
heild skipt á giftar konur, ógiftar
og karla, kemur i ljós aö giftar
konur hafa aukið hlutfall sitt af
heildarlaunatekjum úr 5.6% árið
1963 i um 12% á siðasta ári. örust
virðist aukningin hafa verið á
timabilinu 1967 - 1970. Aukin at-
vinnuþátttaka giftra kvenna hef-
ur þannig greinilega aukið
heildarlaunatekjur um 5-7% og
fjölskyldutekjur töluvert meira.
Ýmsir aðrir þættir en kaupið
eru ákvarðandi um kjörin. Án
þess að gera tilraun til tæmandi
yfirlits, er rétt að minna hér á
nokkrar breytingar, sem orðið
hafa.
Séu samningar Dagsbrúnar
skoðaðir, kemur fram, að frá
byrjun 7. áratugsins hefur orlof
lengst úr 18 i 24 virka daga og
orlofsgreiðsla hækkað úr 6% i 8
1/3%. Raunar er hækkunin méiri
þvi fram á mitt ár 1961 voru 6%
einungis greidd af dagvinnu, en
siðan af öllu kaupi. Þá hafa
atvinnurekendur frá 1966 greitt
0.25% i orlofssjóð félagsins, fyrst
af dagvinnukaupi, en frá þvi i ár
af öllu kaupi.
Þá hefur veikindadögum fjölg-
að, réttindi i slysatilfellum aukist
og komið verið á 1% greiðslu at-
vinnurekenda i sjúkrasjóö, fyrst
af dagvinnukaupi en frá þvi i
mars i ár af öllu kaupi.
Mikilvæg réttindi fengust fram,
þegar samningur var gerður við
atvinnurekendur um lifeyrissjóði
árið 1969. Atvinnurekandi greiðir
6% af launum til lifeyrissjóðsins
og starfsmaður 4%. I siðustu
samningum var gert samkomu-
lag um endurskoöun lifeyris-
sjóðakerfisins meö úrbætur fyrir
augum.
A siðastliðnum 10 árum hafa
greiðslur atvinnurekenda til
nefndra sjóða þannig aukist sem
svarar liðlega 10% kauphækkun.
Eins og sagt var hér að framan,
er þessi upptalning hvorki full-
komin né nær til allra. þátta. En
hún er tekin hér með til þess að
minna á mikilvægi hinna ýmsu
atriöa annarra en kaupsins sjálfs,
sem ákvarða raunveruleg kjör.
Sveinbjörn Baldvinsson.
Magnea Matthiasdóttir
Þrjár nýjar
Ijóðabækur
Almenna bókafélagið hefur
sent frá sér þrjár ljóðabækur.
ELFARNIÐ eftir Þórunni Elfu,
og tvær fyrstu bækur kornungra
höfunda, KOPAR Magneu
Matthiasdóttur og i SKUGGA
MANNSINS eftir Sveinbjörn
Baldvinsson.
Elfarniður er að visu fyrsta
ljóðabók ÞórunnarElfu, en mun
vera tuttugasta og önnur bókin
sem hún sendir frá sér, hinar
bækurnar eru eins og kunnugt
erskáldsögur og tvö smásagna-
söfn. Auk þess hefur hún samið
leikrit fyrir útvarp og ritað
fjölda greina, sem birst hafa
viðsvegar.
Ljóðini Elfarnið eru frá nokk-
uð löngum tima og i margskon-
ar formi, rimuð og órimuð og
mjög persónuleg.
Alls eru 32 ljóö i bókinni, sem
er 76 bls. að stærð.
Kopareftir Magnú Matthias-
dóttur. Höfundurinn hefur verið
við sálfræðinám i Kaupmanna-
höfn, en er nú kennari i Grund-
arfirði. Magnea hefur áður birt
eftir sig nokkur ljóð, m.a. i Nýj-
um Gretti, Samvinnunni og Les-
bók Morgunblaðsins. Hún skipt-
ir bókinni i tvo hluta, Ný lif og
gömul, alls 29 ljóð og ljóðaflokk-
inn Til mannanna minna.
Bókin er kilja, 62 bls. að
stærð.
í skugga mannsins eftir
Sveinbjörn Baldvinsson. Höf-
undurinn er aðeins 19 ára að
aldri, reykvikingur, nemandi i
siðasta bekk menntaskóla.
Hann hefur birt áður ljóð i Les-
bók Morgunblaðsins og skóla-
blöðum. Ljóðin i bókinni eru alls
,33 að tölu. Bókin er kilja, 64 bls.
að stærð.
Mynd 8
Kaupmáttur
greitt tímakaup í dagv.
Iðnaðarmenn<
Verkamenn
/
Verkakonur
'63 '64 '65 '66 '67 '68 '69 '70 '71 '72 '73 '74 '75
Starfsfólk Kópavogshælis uggandi vegna fjárskorts:
Hælið einungis geymslustofnun
ef aukin fjárveiting ríkisvaldsins kemur ekki til
Starfsfólk Kópavogshælis, sem
á sæti i miðstjórn þess, hefur sent
frá sér ályktun, þar sem kemur
fram ótti um versnandi hag
hælisins og um leið enn minni
getu til að sinna lágmarks
þjónustu og umönnun til handa
vistmönnum. Segir i ályktuninni
að mikið vanti upp á að
Kópavogshæli geti sinnt þvi
meðferðarhlutverki sem þvi sé
ætlað og þrátt fyrir góða viðleitni
starfsfólks dökkni útlitið nú,
þegar gert er ráð fyrir verulegum
niðurskurði á fjárveitingum til
hælisins.
Alyktun starfsfólksins hljóðar
bannig:
Miðstjórnarteymi
Kópavogshælis þ.e. fundur
fulltrúa allra deilda og starfs-
hópa, forstöðufólk og sér-
fræöingar, ályktar að þrátt fyrir
góð áform er enn langt frá þvi að
Kópavogshæli sé nægilega vel
búin stofnun til að gegna þvi
meðferðarhlutverki sem stofn-
uninni er ætlað.
A undanförnum mánuðum
hefur verið hafist handa um að
gera breytingar á starfseminni,
sem miða að virkari meðferð en
áður. Það er vilji starfsfólks að
Kópavogshæli sé meðferðar-
stofnun, en ekki geymslustofnun,
en það krefst aukins mannafla og
tækja og fækkunar á sjúklingum á
þeim deildum er búa viö mest
þrengsli. Brýnast er fleira starfs-
fólk til að annast og þjálfa sjúkl-
ingana.
Allt þetta hefur i för með sér
aukna þörf á fjármagni. Mið-
stjórnarteymi vill vekja athygli á
þvi að skv. gjárlagafrumvarpi f.
næsta ár er gert ráð fyrir niður-
skurði á fjárveitingum til Kópa-
vogshælis. Með skertum hlut i
fjárveitingum hlýtur að siga á
ógæfuhlið i starfsemi hælisins og
hætt við að þaö verði einungis
geymslustofnun.
Skorar miöstjórnarteymið á
fjárveitingavaldið, aö taka þetta
til greina og tryggja stofnuninni
nægilegt fjármagn til að rækja
megi það meöferðarhlutverk sem
stofnuninni er ætlað.
Miðstjórnarteymið vill að
lokum vekja athygli allra aðila á
þeirri staðreynd að vilji stjórn-
valda kemur betur fram i fjár-
veitingum en fögrum fyrir-
heitum.
Eyjólfur Melsted, aðstoðar-
forstöðumaður.
Agnes Jensdóttir, þroskaþjálfi.
Anna Kristin Gunnlaugsdóttir,
þroskaþjálfi.
Auður Hannesdóttir, þroska-
þjálfi.
Björg Karlsdóttir, félags-
ráðgjafi.
Björn Gestsson, forstöðu-
maður.
Erna Þórðardóttir, starfs-
stúlka.
Halldór Kr. Júliusson,
aðstoðarm.sálfræðings. Hrefna
Olafsdóttir, yfirhjúkrunarkona
Jón. Sig. Karlsson, sál-
fræðingur.'
Kolbrún Gestsdóttir, þroska-
þjálfi.
Kolbrún Þ. Guðmundsdóttir,
þroskaþjálfi.
Ragnhildur Ingibergsdóttir,
yfirlæknir.
Sigurveig Hafsteinsdóttir,
þroskaþjálfi.
Sævar Halldórsson, læknir.
dudb
AUGLÝSINCA-OC
IÐNAÐARLJÓSMYNDUIM
Simi
12821
Skúlagata 32 Reykiavik