Þjóðviljinn - 22.07.1984, Side 16

LEÐARAOPNA
Náttúruvernd var um langt
skeið í margra augum það sama
og grafa eftir sig ruslið þegar
tjaldið var fellt eftir helgarútilegu
fjölskyldunnar á Þingvöllum.
Þetta viðhorf hefur smám sam-
an verið að breytast. Barátta al-
þjóðlegra samtaka á borð við
Grænfirðunga og Vini Jarðarinn-
ar (Friends of the Earth) opnaði
augu alþýðu í mörgum löngum
veraldar fyrir því að fjölmargar
tegundir lífvera standa á barmi
glötunar, og í áranna rás hafa
raunar margar gengið fyrir ætt-
ernisstapa, geirfuglinn frægast ís-
lenskra dæma. Aróður náttúru-
vemdarsamtaka á borð við þau
ofannefndu hefur því opnað
mörg augu fyrir nauðsyn þess að
verja náttúruna gegn ágangi
mannsins. Hvalastofnar og fjöl-
margar tegundir sjaldgjæfra dýra
myndu vafalaust vilja sæma þessi
samtök Fálkaorðum fyrir fræki-
lega frammistöðu, sem án efa
hefur borgið mörgum þeirra á ell-
eftu stund.
En á þessu er líka önnur hlið.
Óðum fjölgar í hópum þeirra sem
telja að þau hervirki sem rimmu-
gýgar forsjárlausrar en kapps-
fullrar tækni hafa unnið á jarð-
kringlunni séu slík að vistkerfi
jarðar séu hreinlega komin að
fótum fram, í hiifi sé ekki lengur
tilvist einstakra sjaldgjæfra dýr-
ategunda heldur lífheimsins alls
og þarmeð sjálfrar hinnar upp-
réttu hugsandi vem, mannsins
sjálfs.
Þessir hópar gagnrýna Græn-
friðunga og álíka samtök fyrir að
beina allri athygli almennings
ásamt tiltækum fjársjóðum að
baráttunni fyrir einstökum teg-
undum í staðinn fyrir að slá kastl-
jósinu að hinum raunverulegu og
tröllauknu vandamálum. Þar eru
nefnd til mál á borð við eyðingu
regnskóganna í Suður Ameríku
sem eru uppspretta mikils hluta
af því súrefni sem gefur okkur
lífsanda, einnig geislamengun
lagar og láðs sem einfaldlega
verður erfitt að ráð bót á innan
fárra áratuga. Kjarninn í mál-
flutningi þeirra er sá
að það sé til lítils að vera að berj-
ast fyrir tilvist einstakra dýrateg-
unda á borð við indversk ljón eða
íslenska hvali þegar við liggur að
lífheimurinn allur sé á þröm helj-
ar, og því spursmál um líf eða
dauða að fá almenning þjóðanna
til að berjast á þeim velli sem máli
skiptir.
Æ fleiri gera sér grein fyrir
þessu og heilar stjórnmálahreyf-
ingar, einsog Græningjarnir á
meginlandi Evrópu, hafa tekið
upp stríða baráttu geng mengun
frá stóriðjuverum sem víða hafa
lagt heil vatnasvæði í auðn auk
annarra skemmda, gegn kjarn-
orkuverum sem gætu valdið
ómældum hörmungum ef illa
tekst til - þar má minna á lítt
þekkt kjarnorkuslys sem varð í
Sovétríkjunum um 1958 og
hversu nærri lá slysi á Tree Mile
Island í Bandaríkjunum - gegn
kjarnorkuvopnum sem hanga
einsog sverð Damókleasar yfir
höfðum mannskepnunnar, og
síðast en ekki síst gegn rányrkju á
auðlindum náttúrunnar.
Náttúruvernd af þessu tagi á æ
ríkari hljómgrunn meðal íslend-
inga. Ásókn erlendra stóriðju-
hölda í ódýra orku íslenskra
fallvatna eykst og hvort sem við
erum með eða móti framleiðslu-
tækni af þeim toga þá er nauðsyn-
legt að skjóta skildi fyrir landið
og freista að koma í veg fyrir þá
mengun og vistkerfisspjöll sem
virðast munu sigla í kjölfarið. ís-
lendingar eru flestir á móti kjarn-
orku en gera sér þó enn ekki
næga grein fyrir að gjöfult haf
umhverfis landið verður hægt og
sígandi æ mengaðra fyrir áhrif
strauma sem bera geislavirkan
úrgang norður fyrir landið. Með-
al þjóðanna stöndum við einna
fremst í verndun fiskstofnanna
enda gullegg okkar og framtíð
fólgin í þeim.
Ifáum orðum sagt, íslendingar
standa sig víða vel í náttúruvernd
en betur má ef duga skal. Það er
að sjálfsögðu rétt og skylt að
huga að sem bestri umgengni við
náttúruna, ítreka hreinlæti f sam-
skiptum við móður jörð, hindra
óhófleg jarðspjöll ökuþóra og
kappakstursmanna, koma í veg
fyrir rask náttúruminja og rán-
yrkju fiskstofna - en við megum
heldur ekki gleyma hinum stóru
málum, sem koma við sjón-
deildarhring.
Gleymum því ekki að mengun
annarra þjóða kann að brugga
okkur fjörráð. Þessvegna verð-
um við sem þjóð að láta til okkar
taka á vettvangi þjóðanna, hafa
forgöngu um aukna verndun
jarðarinnar og styðja hvarvetna
viðleitni til hennar.
-ÖS
LEIÐARI
Náttúruvernd forsenda
áframhaldandl lífs
Fyrsta löggjöf um náttúruvernd sem sett var á
íslandi öölaðist gildi áriö 1956, en nú er starfað
eftir lögum um náttúruvernd nr. 47/1971. Þar
segir:
„Tilgangur þessara laga er aö stuðla að
samskiptum manns og náttúru, þannig að ekki
spillist að óþörfu líf eða land, né mengist sjór,
vatn eða andrúmsloft. Lögin eiga að tryggja
eftirföngum þróun íslenskrar náttúru eftireigin
lögmálum, en verndun þess, sem þar er sér-
stætt eða sögulegt.
Lögin eiga að auðvelda þjóðinni umgengni
við náttúru landsins og auka kynni af henni.“
(1-gr.)
Löngu áður en þessi lög öðluðust gildi var
náttúruvernd viðurkennt hugtak í umræðum
landsmanna um framfarir, - iðnvæðingu og
orkunýtingu. Þegar fyrstu fallvötnin voru vir-
kjuð var talað um baráttu skynsemi og tilfinn-
inga, skynsemismennirnir vildu virkja auðlind-
irnar til arðsemi fyrir þjóðina tendra Ijós í hverj-
um kofa úr orku fallvatnanna en þeir sem til-
finningasamari töldust, sáu ekkert Ijós fegurra
en bjarmann í úðanum af íslenskum fossi, þar
sem hann steyptist með allri sinni orku fram af
berri klettasnös.
Enn í dag heyrir maðurtalað um tilfinninga-
semi náttúruverndarmanna, en æ fleiri hafa þó
vaknað upp við vondan draum. Stundum er
mest skynsemi í tilfinningunum, - og nú segir
j skynsemin hingað og ekki lengra. Höfuðstóll
okkar er á þrotum, auðlindir tæmast og arður-
i inn er næsta lítill ef dæma má ástandið í henni
veröld, - hungur og ánauð meiri hluta
mannkyns. í nafni framþróunar, arðsemi og
skynsemi göngum við æ harðar að sameign
okkar allra, móður jörð.
Og mengunin er ekki aðeins sýnileg í formi
landspjalla, loftmengunar, og útdauðra dýrat-
egunda. Mengunin er líka ósýnileg, mengun
hugarfarsins, sem ekkert sér nema arð og
auð: Allt skal þannig metið og þau auðæfi sem
mölur og ryð fá ekki grandað, andleg verð-
mæti jafnt sem fegurð fjallanna og kyrrð öræ-
fanna, eru lítils metin á þeim vogarskálum.
Ofan á allt þetta bætist nýjasta tómstunda-
iðjan, framleiðsla gereyðingarvopna. Þar er
ekki að sjá efnahagskreppu eða örbirgð, þar
skortir hvorki fé ne fyrirhyggju. Nú skal loks
takast að finna upp örugga aðferð gegn
mannkyninu og hvorki sjáanleg skynsemi né
tilfinningar í þeim fyrirætlunum. Og fyrir hvern
skyldi þá náttúruvernd eiginlega vera? Er hún
þá kannski eftir allt fyrir náttúruna sjálfa - vern-
dun móður náttúru gegn varginum mesta -
manninum sjálfum?
16 SÍÐA - ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 22. júlí 1984