Þjóðviljinn - 10.01.1988, Qupperneq 6

Heimkoman eftir Harold Pinter er nú á fjölum íslensku óperunnar á vegum P- hvalreka, sem Heimkoman er, ekki framhjá sér fara. Leikendur eru Hákon Waage,
leikhússins. Heimkoman er það leikverk sem Pinter sjálfur var einna ánægðastur Ragheiður Elfa Arnardóttir, Róbert Arnfinnsson, Rúrik Haraldsson og Hjalti Rögnvalds-
með. Sýningar geta aðeins orðið 13, og fólk því eindregið hvatt til þess að láta þann son. Hér á eftir fer spjall við nokkra aðstandendur sýningarinnar.
til að lækka styrkinn um 130 þús.
Pað er kannski ekki aðalmálið að
minn styrkur var lækkaður, en
það að vera að drita peningum
svona niður. Féð nægir ekki fyrir
hluta uppfærslunnar. Það á að
styrkja ríflega 2-3 sýningar og rík-
ið á að sjá sóma sinn í að hækka
þessa upphæð verulega. Upp-
setning á leiksýningu er aldrei
undir 1 eða 2 milljónum króna.
Og við höfum hvergi í neitt hús að
venda og ekki þarf að minna á
húsnæðisvandræði Alþýðuleik-
hússins.
Þetta leikrit krafðist leikhúss,
annars hefði ég sett það upp
heima í stofunni hjá mömmu.
Svo fengum við íslensku óperuna
á leigu, enda stórkostlegt hús og
allir hér hafa verið geysilega
hjálplegir. En t.d. með gamla
Sigtún, sem Alþýðuleikhúsið
hefur lengi sóst eftir; þar fékk óp-
eran að æfa. Núna er þarna boll-
umálaráðuneyti Pósts og síma.
Sverrir Hermannsson reyndi að
gera sitt, en Póstur og sími segir:
Að þarna skuli áfram étnar boll-
url! Pað er mikið búið að reyna
að drepa atvinnuleikhópa, en
það verður aldrei hægt. Ég vil
minna á þá sem nú eru að koma
upp með verk: Egg-leikhúsið,
Gránufélagið, eih-leikhúsið,
Emilía og Asdís Skúladóttir er að
setja upp á Galdraloftinu. Og
þegar ég kem svo að atvinnu-
leikhópunum vil ég líka taka fram
að það er oft innan „okkar“
kreðsa sem fólk ætlast til að það
geti fengið ókeypis inn. En þetta
er vinna og aftur vinna og kostar
peninga. Auðvitað vildi ég geta
boðið öllum á leiksýningu og sent
þá sömu heim með konfektkassa.
Ef ég gæti.“
Eitthvað að lokum?
„Bíttu í franskbrauð.“
Lokaði
mig inni
Ekki alkominn heim
Hjalti Rögnvaldsson leikari
heillaði leikhúsgesti með leik sín-
um í Equus hjá Leikfélagi Reykja-
víkurfyrir nokkrum árum og (fleiri
hlutverkum. Hjalti flutti af landi
brott fyrir þremur árum og starfar
nú við leikhús í Árósum í Dan-
mörku.
Hvernig atvikaðist það að þú
komst heim?
„Ég er ekkert alkominn. Ég fer
út aftur í febrúar; er ráðinn til að
leika í Sarkofag, eftir Vladimir
Gubarev. Leikritið er um
Chernobyl-slysið og verður frum-
sýnt 26. apríl á tveggja ára „af-
mæli“ slyssins. Petta er sama
leikhúsið og Stefán Baldursson
vinnur nú við. En það er gaman
að skreppa heim og leika á tung-
umálinu. Og líka að vinna með
hópi sem er nánast engum háður
nema sjálfum sér.“
Hvernig er að leika í verki eftir
Pinter?
„Ég er hrifinn af Pinter. Ég hef
samt ekki verið að rembast við að
lesa allt eftir hann. Flestir höf-
undar, íslenskir einnig, eru að
reyna sama stefið aftur og aftur í
verkum sínum. Ég þykist komast
að því hvert Pinter er að fara, án
þess að lesa 20 leikrit eftir hann.“
Viltu segja eitthvað um Lenna,
hlutverkið sem þú ferð með?
„Ég er ekki manna æstastur í
að kryfja það í dagblöðum, sem
ég hef verið að gera í hljóði með
sjálfum mér. Ég lokaði mig inni í
tvær vikur og reyndi að nálgast
persónuna. En það er þessi and-
styggilegi tónn í leikritinu og
óhugnaður sem er fólginn í því,
hvað hann er lítt undirbúinn.
Feðgarnir ná fyrst saman þegar
þeir geta sameinast í algjörum
skepnuskap.
Með heimkomu Tedda breytist
ástandið ekki til batnaðar, en
hefur hinsvegar möguleika á þvf
að versna. Svo er þetta sannsögu-
legt verk. (Hér hlær Hjalti.)
Petta er saga þjóðanna. Saga ein-
staklinganna. Samt er Pinter ekki
tormeltur höfundur. En hann er
sérstakur að því leyti að hann gef-
ur engar uppíýsingar fyrir
leikara. Hann notar þagnir þar
sem aðrir höfundar nota fyrir-
mæli. Svo verður maður bara að
spá í þessa óuppgefnu þræði.
Einu upplýsingar sem ég hef um
Lenna, fyrir utan texta er, að á
einum stað stendur að hann sé
klæddur dökkum jakkafötum og
öðru sinni er hann klæddur nátt-
slopp.“
ckj.
harða skel. Þar skiptir líka máli
hvaða starfa þeir veljast til. Pint-
er bendir okkur á í þessu leikriti
að vinna skiptir máli, í sambandi
við það hvernig persóna verður
til. Og þá væntanlega líka á það
við að ákveðnar manngerðir velj-
ast til ákveðinna starfa."
ekj.
Þannig er ekki hægt að leika
Pinter nema með leikurum sem
hafa mikla reynslu. Einsog til-
dæmis Róbert og Rúrik; þetta
eru sannir listamenn, sem eru
fyrst og fremst að þjóna leiklist-
inni. Engu öðru. Það hefur verið
ómetanlegt fyrir mig að fá að
vinna með þeim. Hópurinn í
heild alveg frábær og ég er mjög
þakklátur Hjalta fyrir að koma
heim. En talandi um leiklegar
fyrirskipanir, þá er þetta seið-
magnað verk. Það tekur mann.
Ég reyndi að brjóta það upp á
allan hátt. En það er ekki hægt.
Þögnin sem Pinter notar; þögnin
þrengir sér á þann stað sem hún á
að vera. Það er mikill lífsháski í
Heimkomunni. Og lífshættulegt
fyrir persónurnar að opna kjaft-
inn. Þær eru einsog útspekúle-
raðir hershöfðingjar, sem
stöðugt reyna nýjar sóknar- og
varnaraðferðir. Það sorglega við
þennan gráa húmor er hvað þær
nærast á þessu ást/hatur-sam-
bandi. Ást/hatur-samband er í
raun svo flókið. Maður getur til
dæmis reynt að spyrja sjálfan sig:
Afhverju koma þau sér ekki í
burtu?En þetta er þeirra næring.
Það er hægt að fílósófera og di-
skútera þetta leikrit endalaust.
Það lætur mann ekki í friði. En ég
læt áhorfendum eftir að spá í
hverju heimkoman breytir."
En hvernig stendur svo á P-
leikhúsinu?
„Mig langaði til að láta þýða
þetta verk og setja það upp. Fá
góða leikara, sem er frumskil-
yrði. Sjálfur var ég ekki tilbúinn
til að setja upp Pinter fyrren
núna. Ég vona allavega að það
hafi tekist. Ég sótti um styrk frá
leiklistarráði, sem hefur með
sjóð að gera, þe. gerir tillögur til
menntamálaráðuneytis hverjir
skuli hljóta styrk. Leiklistarráð
gerði tillögu um að ég fengi 630
þús. kr. en ráðuneytið sá ástæðu
Ekkert logn-
molluhlutverk
Starfiö skiptir máli hvernig
persóna verður til
Róbert Arnfinnsson er hægt að
kynna í löngu máli en þarf samt
ekki. Róbert hefur leikið um 40
ára skeið og hjá Þjóðleikhúsinu
frá upphafi. Hann leikur Max,
heimilisföðurinn, ÍHeimkomunni.
Hvernig er að starfa með frjáls-
um leikhóp?
„Ég hef reyndar gert það áður
og svo eru leikferðir Þjóðleik-
hússins, sem ég hef tekið þátt í,
ekki ósvipað þessu starfi að sumu
leyti. Leikhús er leikhús. Þó
maður sé búinn að vera við Þjóð-
leikhúsið frá upphafi þá er ég
ekki rótfastur. Ég er alveg færan-
legur. Og það var fyrir góðvilja
Þjóðleikhússtjóra að við sem
erum frá Þjóðleikhúsinu í þessari
sýningu, fengum leyfi. Hvað
þennan ieikhóp snertir er ekki
nema gott eitt að segja. Samvinn-
an hefur gengið afskaplega vel.“
Hefurðu leikið í verki eftir Pint-
er áður?
„Nei. Pinter er mjög sérstakur
höfundur og viss tilbreyting í því
að glíma við hann einsog alla
merka höfunda. Hann notar
mjög sérstakan stíl, sem hann
heldur til streitu."
Hvað viltu segja um Max, sem
þú leikur?
„Þetta er ekkert lognmollu-
hlutverk. Mikil átök í því og
spenna alltaf til staðar, milli allra
persónanna.“
Hefurðu leikið svona kall áður?
„Kannski ekki alveg þessa
manngerð sem Max er. En þeir
eru alls staðar til. Það eru viss
grófheit við þá. Ruddamennska
sem allt í einu skiptir yfir í blíð-
lyndi og viðkvæmni á köflum. En
í upphafi hafa þeir sett sig inní
Lífsháski í
Heimkomunni
og enginn
sleppur
Andrés Sigurvinsson í spjalli
um Pinter og Heimkomuna -
bollur, borð, franskbrauð og
frjálsa leikhópa
Andrés Sigurvinsson er leik-
stjóri Heimkomunnar eftir Harold
Pinter, sem P-leikhúsið setur upp
í Gamla bíói, eða fslensku ópe-
runni, einsog það ágæta hús er
oft kallað í seinni tíð.
Viltu segja mér eUthvað um
Heimkomuna, Andrés.
„Heimkoman er magnað
Ieikrit, sem ég á erfitt með að
skilgreina í stuttu máli. Leikritið
er of gott til þess. Það er fullt af
mótsögnum og vont að henda
reiður á því. Það kemur í hlut
leikaranna að brúa mótsagnirn-
ar. Spekingar og fræðimenn segja
að Heimkoman fjalli um valda-
baráttu. Ekki aðeins milli feðga,
en líka á milli kynslóða og á milli
kynja. Þetta er allt til staðar í
leikritinu, en verður þó aldrei af-
greitt með þessslags skilgreining-
um. Leikritið kallar á að áhorf-
andinn leggi sína tilfinningu í
upplifunina og þori að taka af-
stöðu til þess, sem hann upplifir.
Niðurstaða verður svo eftir því.
Og það sleppur enginn frá þessu
leikriti. Það er göldrótt. Svo hef-
ur verið sagt að verkið fjalli um
grimmd og að það sé absúrd. Og
það er vissulega absúrd. Rétt
einsog lífið er absúrd, ef við
leyfum okkur á annað borð að
nota þessi orð: absúrd og raun-
sæi. Hver fann annars upp þetta
orð: Raunsæi?
Við sátum ekki lengi við borð
og reyndum að skilgreina verkið.
Við reyndum einfaldlega að
vinna. Éinsog Illugi sagði ekki:
Það þýðir ekkert að setja borðið
uppá svið og láta borðið leika.
Það er búið að kjafta alltof marga
góða hluti í hel. Svo er Pinter erf-
iður höfundur. Hann tekur allar
forsendur í burtu. Það er enginn
„harmi sleginn" eða „fellur í yfir-
Iið“ í leikritum hans.
6 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 10. janúar 1988