Þjóðviljinn - 02.11.1988, Blaðsíða 8

Þjóðviljinn - 02.11.1988, Blaðsíða 8
MINNING Ragnar Kjartansson Fœddur 17.8. 1923 - Dáinn 26.10. 1988 Það er vormorgunn á Staðast- að á Snæfellsnesi, ungur drengur stendur í dyragættinni á verk- stæði föður síns, séra Kjartans Kjartanssonar sem er annálaður yölundur og þúsundþjalasmiður. Hann er að horfa á viðgerð á fín- legu úrverki. Sólin skín skáhallt inn um gluggann, brotnar á borðbrúninni og breikkar geisla sinn út á gisið trégólfið. Allt í einu andvarpar maðurinn og skimar eftir örlitlu stykki sem hefur fallið í rykið. Drengurinn hörfar úr dyrunum og hallar hurðinni hljóðlega á eftir sér, hann veit að nú mun hefjast leit sem mun jafnvel standa fram á kvöld. Velkominn í ríki mitt, sagði Ragnar Kjartansson og sveiflaði vinstri hendi út um opinn glugg- ann þegar hann sveigði bílinn af norðurleið vestur á Nesið, og hægði ferðina svo vörubíllinn sem flutti minnismerki um drukknaða sjómenn á Helliss- andi hvarf fyrir næsta leiti. Og síðan upphófst mikil veisla með kjarnyrtum sögum af mannlífi undir Jökli, og þar stigu fram ljóslifandi séra Árni Þórarinsson, Bárður Snæfellsás, Þórður refa- bani á Dagverðará, séra Rögnvaldur Finnbogason, forn- kappar, draugar og álfar út úr hól. Og með fylgdi hafsjór af lausavísum og örnefnum, og ætt- rakning langt aftur í aldir, gott ef ekki inn í goðafræðina. Sögu- maðurinn ljómaði í framan, djúp tilfinning í röddinni, augun skær, og dillandi hlátur ómaði út um gluggann svo kindur og hross hrukku í kút og litu skelkuð upp úr grængresinu við veginn. Suður af Eldborg ókum við snögglega úr sól inn í fossandi regn. Þegar við renndum upp að hliðinu á lystigarðinum á Hellis- sandi var ekki hundi út sigandi, vörubíllinn stóð upp við stöpul- inn, én móttökunefndin og kvenfélagið skýldi sér undir stór- um báti, sem var skorðaður á hliðinni, og reyndi að verja tert- urnar og smurða brauðið, þessar frægu Hnallþórur úr Kristnihaldi undir Jökli. En allir voru reifir og glaðir, og hamingjusamir að hafa loksins fengið listaverk í plássið, en ekki síður að fá meistarann sjálfan á vettvang og leyfa honum að knúsa sig og kreista. Síðan fengum við gott út í kaffið. Ragnar Kjartansson var líkt og stiginn fram úr sögu landsins, þjóðsögunni, hetjusögunni: Mikið voru þetta nú stórkostlegir kallar, sagði hann oft, dimm- raddaðir, djarfir, úfnir og skeg- gjaðir, stoltir og óbugandi. Al- þýðan var hans fólk, erfiðis- maðurinn til sjávar og sveita, og sjálfur var hann eins og runninn inn í landið, alls staðar velkom- inn aufúsugestur sem náði sam- bandi við fyrsta tillit. En Ragnar Kjartansson var einnig heims- borgari og hafði fingur á púlsi samtíðar sinnar, menntaður maður og víðsýnn með fjólbreytt áhugasvið, - og bar rafmagnaða persónu. Tvær sögur af sannfæringar- krafti: Myndhöggvarafélagið í Reykjavík var blankt og naut reyndar engra styrkja. Stjórn þess hafði árangurslaust reynt að koma því inn á föst fjárlög, og stóð þetta peningaleysi öllum framkvæmdum fyrir þrifum, svo- sem á Korpúlfsstöðum. Það var því ákveðið að sækja fast á menntamálaráðherra. Nú er að taka upp budduna, sagði Ragnar og hreiðraði um sig í hægindastól í ráðuneytinu. Ráðherrann sló á léttari strengi og góð er blessuð tíðin, tún kallaus undan vetri, búfé vel haldið og manneskjan við sæmilega heilsu, - en því mið- ur eru engir peningar til sem stendur. Ragnar hvessti augun á ráðherrann og sagði ískalt: Ef við fáum ekki þessa hungurlús til að byggja upp menninguna í landinu, þá erum við öll farin, farin burt fyrir fullt og fast og menningin með, - barði svo bylmingshögg í borðið svo papp- írar flugu í allar áttir. En þar með var Myndhöggvarafélagið líka komið inn á fjárlög ríkisins! Nokkrum árum seinna var kassinn tómur, ekki króna til að greiða reikninga. Nú förum við og tökum lán, sagði Ragnar. Er við komum í Landsbankann var okkur tjáð af móttökustjóranum að í dag tækju aðstoðarbanka- stjórarnir á móti bónbjargar- mönnum. Ragnar sagðist ekki ræða við undirtyllur um stórvægi- leg málefni, og var okkur þá vísað til stofu. Eftir örskotsbið birtist bankastjórinn, dálítið móður eins og líf lægi við, og spurði: Hvað heitið þið herrar mínir og hvað er hægt að liðsinna ykkur? Ég sagði honum eins og var og nefndi upphæðina: Hvað þá, smápeningar, sagði bankastjór- inn móðgaður, ég ætla bara að láta ykkur vita að ég tala ekki við hvern sem er. Þá reis Ragnar Kjartansson upp í öllu sínu veldi, kafrjóður af reiði, og gnæfði yfir manninn: Og við (með þunga áherslu á við) við tölum heldur ekki við hvern sem er! Andskoti eruð þið skemmtilegir strákar, sagði bankastjórinn og brosti með öllum kjaftinum, - og sendi eftir kaffinu. Svona streyma minningarnar fram hver af annarri og trúlega hefur eitthvað skolast til, því líf mannsins er ekki eins og skjala- bunki sem hægt er að fletta upp í til að tryggja sannleiksgildið. En tilfinningin fyrir persónunni situr eftir þegar allt annað er horfið, og hún er skýr og klár eins og logandi kyndill, eða tónn úr hljómkviðu sem var leikin ýmist strítt með sveiflum upp og niður, en þó oftar mjúkt og blítt frá hjartanu. Að lokum þessi endahnútur: Fyrir langa Iöngu sat ég á tali við aldna heiðurskonu sem var vel ern en nokkuð farin að tapa heyrn. Hún sagðist ekki líta til baka: Æskan var erfið og ung- lingsárin litlu skárri, en þegar ég fór að búa, ung kona, þá birti ofurlítið til í baslinu og ég gat Iátið eftir mér að syngja með fugl- unum. En nú er eins og öll músík renni í einn farveg og ég heyri innra með mér aðeins einn hljóm, og hann er djúpur og dá- lítið klökkur eins og ég sjálf. Hvaða hljómur er þetta? var spurt. Æ, það er bara niðurinn í skilvindunni, sagði blessaða gamla konan, og sá fyrir sér bun- urnar tvær úr pípunum, aðra breiða og glæra, hina mjóa og gullna, undanrennuna og rjóm- ann. Og megi sá gullni mjói strengur sem aðskilur líf og dauða hljóma hið innra, - nú þegar höfðingi er fallinn frá. Níels Hafstein í dag fer fram frá Dómkirkj- unni í Reykjavík útfför Ragnars Kjartanssonar, myndhöggvara og heiðursfélaga Myndhöggvara- félagsins í Reykjavík. Ragnar var löngu þjóðkiinnur listamaður. Hann hóf listnám sitt hér heima undir handleiðslu Guðmundar Einarssonar frá Miðdal og síðar Ásmundar Sveinssonar, myndhöggvara. Hann stundaði einnig listnám við Valand listaskólann í Gautaborg og hafði vinnustofu í Uppsölum um tveggja ára skeið. Listferil sinn hóf Ragnar sem leirkerasmiður, var einn stofn- enda Funa Keramik og síðar Glits hf. árið 1958, þar sem hann var forstöðumaður til ársins 1967. Frá þeim tíma helgaði hann sig höggmyndalistinni og var stórvirkur á því sviði. Hann hélt fjölda sýninga hér heima og er- lendis. Hann var framkvæmda- stjóri og þátttakandi í útisýning- unum á Skólavörðuholti á árun- um 1967-72, sem v'oru mikilvægt framlag í þróun höggmyndalistar á íslandi. Ragnar vann ötullega að því að efla samstöðu myndlistarmanna og var einn aðalhvatamaður að stofnun Myndhöggvarafélagsins í Reykjavík 1972 og átti stærstan þátt í því að félagið fékk vinnuað- stöðu á Korpúlfsstöðum. Ragnar sýndi þar mikinn stórhug og framsýni og með ómældu sjálf- boðastarfi hans og annarra hefur þar skapast góð starfsaðstaða sem hefur og mun reynast mynd- höggvurum ómetanleg. í virðing- ar og þakklætisskyni fyrir ósérh- lífin störf í þágu myndlistar og Myndhöggvarafélagsins var hann gerður að fyrsta heiðursfélaga þess í apríl sl. Ragnar var stór maður, stór- brotin persóna og eftir hann liggja mörg stærstu listaverk landsins. s. s. „Auðhumla" á Ak- ureyri, „Bárður Snæfellsás" á Snæfellsnesi og „Björgun" á Siglufirði sem er minnisvarði um drukknaða sjómenn, en líf í sjávarþorpum var honum alla tíð hugleikið yrkisefni, enda leituðu margir slíkir staðir til hans um gerð útiverka. Sökum þess hve verk hans eru umfangsmikil og dreifð, verður þeim seint safnað saman undir annað þak en himin- hvolfið. Ragnar kenndi um langt árabil við Myndlistaskólann í Reykja- vík, þar sem hann var lengi skóla- stjóri og einnig við Myndlista- og handíðaskóla Islands. Kynni mín af Ragnari hófust er ég var svo lánsöm að gerast nemandi hans. í kennslunni var Ragnar einstak- ur, gaf mikið af sjálfum sér og var óspar á hvatningu og stuðning við nemendur sfna og reyndist hann mörgum ungum myndlistar- manninum ómetanleg stoð og stytta eftir að skólanum sleppti. Heilsan varð honum fjötur um fót seinustu árin en hugurinn var alltaf frár eins og „stóðið" hans sem var sett upp á ný við Miklu- braut rúmri viku fyrir andlát hans. Myndhöggvarafélagið vottar Katrínu konu hans og börnum þeirra innilega samúð. Góður vinur og félagi er kvaddur með virðingu og þökk. F. h. Myndhöggvara- félagsins í Reykjavík, Ragnhildur Stefánsdóttir Leirmungerðin Glit var eitt sinn einn af föstum viðkomustöð- um mínum í miðborg Reykjavík- ur. Þar unnu listamenn sem ég þekkti, og þar réði ríkjum lista- maðurinn og höfðinginn Ragnar Kjartansson. Þarna var gott að koma, drekka kaffi og ræða mál- in. Við brottför Ragnars héðan úr ótryggum heimi vil ég þakka fyrir mig. Vonandi er rétt hjá Þórbergi og fleirum að við hittumst aftur hinum megin. Þá verður ekki í kot vísað hjá Ragnari. Hér held- ur hann áfram að lifa í verkum sínum, a.m.k. svo lengi sem við lifum hér sem íslensk þjóð og vilj- um viðhalda því sem við kóllum einu nafni íslenska menningu. Þökk fyrir, Ragnar. Jón frá Pálmholti Kveðja frá Myndlistaskólanum í Reykjavík. í dag er til moldar borinn vinur okkar og samstarfsmaður Ragnar Kjartansson. Ragnar hóf feril sinn við Myndlistaskólann í Reykjavík árið 1948. Ragnar var þá nýkominn frá námi í Svíþjóð og hóf frekara nám í höggmyndalist hjá Ás- mundi Sveinssyni. Ragnar átti sæti í skólafélaginu frá stofnun þess 1950. Hann varð formaður félagsins frá árinu 1952 og sat síðan lengst af í stjórn, síð- ustu árin sem varaformaður. Ragnar gegndí einnig skólastjórn um árabil. Áhrifa Ragnars gætti víða í skólanum. Hann kenndi fyrst módelteikningu og kom þar inn með nýjar aðferðir og viðhorf. Áherslurnar voru aðrar en verið hafði. Hann kom sem ferskur andblær inn í kennsluna. Seinna tók hann við kennslu í högg- myndadeild af Ásmundi Sveins- syni og var aðalkennari þar í fjöldamörg ár. Á seinni árum kenndi hann þar af og til, þar til fyrir fjórum árum. Ragnar kenndi einnig leir- mótun í barnadeildum, sem þá var nýlunda hérlendis. Undir handleiðslu hans unnu börn stór- ar leir- og mósaíkmyndir fyrir Reykjavíkurborg, m.a. í Álfta- mýrarskóla og upptökuheimilið við Dalbraut. Ragnar var afar jákvæður gagnvart ungu fólki, sem vildi leggja út á listabrautina. Hann var ávallt tilbúinn að miðla öðr- um af þekkingu sinni og opna augu nemenda sinna fyrir mynd- list almennt. Ragnar var mikill hvatamaður að útisýningum á Skólavörðuholti. Fyrsta sýningin var sett upp á vegum skólans 1967. Seinna voru sýningarnar settar upp í tengslum við Listahátíð þar til Myndhöggvarafélagið tók við framkvæmd þeirra eftir 1972. Ragnar var virkur myndlistar- maður og eru verk hans á opin- berum vettvangi víða um land. Nú er Ragnar fallinn frá löngu fyrir aldur fram og ér skarð fyrir skildi, þegar hans nýtur ekki lengur við. Við minnumst hans með hlýju og'þökk fyrir samstarfið. Stjórn' Myndlistarskólans í Reykjavík sendir eftirlifandi eiginkonu hans, Katrínu Guð- mundsdóttur og fjölskyldu sam- úðarkveðjur. Stjórn Myndlistaskólans í Reykjavík Ragnar Kjartansson lést aðfar- anótt 26. október s.l. eftir lang- vinn veikindi. Hann hafði dvalið á sjúkrahúsum mest allt s.l. ár og var okkur sem vorum honum nákomin orðið ljóst, að hverju stefndi. Með Ragnari er horfinn af sjónarsviðinu svipmikill samtíð- armaður. Hann var einn þeirra, sem var mikilvirkur þátttakandi í listsköpun okkai lslendinga á undanförnum árum. Verk hans má sjá á mörgum listasöfnum og víða um land eru lágmyndir og styttur, sem hann gerði. Mörg þessara listaverka eru í opinberri eigu. Eins og þeir sjá sem ferðast um landið var Ragnar mjög eftir- sóttur myndhöggvari. - Listaverk hans má víða um landið sjá t.d. í Reykjavík, Njarðvík, Grindavík, Laugarvatni, Gunnarsholti, Stokkseyri, Staðastað, Stóru- Giljá, Sauðárkróki, Akureyri, Eiðum, Hellissandi, ísafirði og víðar. Ekki efast ég um að þessi verk muni um langan tíma eiga eftir að verða verðugir minnis- varðar um Ragnar Kjartansson. Ragnar var fæddur á Staðastað á Snæfellsnesi 17. ágúst 1923. Hann var sonur séra Kjartans Kjartanssonar sóknarprests og síðari konu hans Ingyeldar Ólafs- dóttur frá Sogni í Ölfusi. Hann ólst upp á hinum fræga sögustað Staðastað og átti mjög ánægju- legar endurminningar um æskuár sín í Staðarsveitinni. Mér sagði kona sem dvaldi á Staðastað, að oft þegar gestur var nýfarinn úr hlaði, hefði Ragnar verið búinn að teikna mynd af honum. Þegar á þeim árum var farið að veita eftirtekt listhæfileikum þessa unga drengs. Ragnar fór fermingarárið sitt á Laugarvatnsskóla og dvaidi þar tvo námsvetur. Að því loknu hóf hann nám í leirkerasmíði hjá þeim kunna listamanni Guð- mundi Einarssyni frá Miðdal. Hann var einnig við nám í Hand- íðaskólanum og hjá Ásmundi Sveinssyni myndhöggvara í Myndlistarskólanum. A árunum 1951-52 dvaldi hann við listanám og störf í Uppsala í Svíþjóð. Ragnar stofnaði Funa Keram- 8 SÍÐA - ÞJÓÐVIUINN Miftvikudagur 2. nóvember 1988

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.