Dagblaðið Vísir - DV - 13.02.2003, Blaðsíða 16

16
ETMMTUDAGUR 13. FEBRÚAR 2003
FIMMTUDAGUR 13. FEBRÚAR 2003
17
Útgáfufélag: Útgáfufélagifi DV ehf.
Framkvæmdastjóri: Örn Valdimarsson
Aðalritstjóri: Óli Björn Kárason
Ritstjórí: Sigmundur Ernir Rúnarsson
Afistoöarritstjóri: Jónas Maraldsson
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiösla, áskrift:
Skaftahlífi 24,105 Rvík, sími: 550 5000
Fax: Auglýsingar: 550 5727 - Ritstjfirn: 550 5020 - Aðrar deildir: 550 5749
Ritstjórn: ritstjorn@dv.is - Auglýsingar: auglysingar@dv.is. - Dreifing: dreifing@dv.is
Akureyri: Kaupvangsstræti 1, sfmi: 462 5000, fax: 462 5001
Setning og umbrot: Útgáfufélagiö DV ehf.
Plötugerð og prentun: Árvakur hf.
DV áskilur sér rétt til aö birta aðsent efni blaösins í stafrænu formi og I gagnabönkum án endurgjalds.
DV greiðir ekki viömælendum fyrir viötöl viö þá eða fyrir myndbirtingar af þeim.
Vík milli vina
Þaö segir sína
sögu um stöðu At-
lantshafsbandalags-
ins í byrjun nýrrar
aldar aö spurt er í
leiðara eins áhrifamesta dagblaðs Bandarikjanna, Wall
Street Journal, hvort Nató þjóni lengur hagsmunum stór-
veldisins í vestri. Þessari spurningu hefur ekki verið velt
upp áður að því er best er vitað; varnarsamvinna þjóð-
anna í vesturhluta Evrópu og Bandarikjanna, gamla og
nýja heimsins, hefur þótt svo sjálfsögð i áratugi að um
heilindi samstarfsins hefur aldrei verið efast.
Það er tekist á um ímynd Nató. Það er tekist á um það
hversu herskátt bandalagið á að vera. Á að fara að vilja
Frakka og fleiri Evrópuþjóða sem segja að hervaldi skuli
aðeins beitt ef fullreynt sé að öll önnur ráð séu þrotin eða
á að hlusta fremur á raddir leiðtoga Bretlands og Banda-
rikjanna sem segja tilgangslaust að bíða lengur með að-
gerðir, margvíslegar heimildir og jafnvel sannanir bendi
til þess að stjórnin i Bagdad hafi vopnaeftirlitssveitir Sam-
einuðu þjóðanna að fifli?
Það er mikill munur á orðum Colins Powells, utanrik-
isráðherra Bandaríkjanna, og Jacques Chiracs Frakk-
landsforseta um íraksdeiluna. Sá fyrrnefndi talaði um
„kerfisbundnar“ tilraunir íraka til að fela vopn sín þegar
hann messaði yfir Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna fyrir
viku. Og þar var augljóst að Powell var búinn með alla
sina þolinmæði gagnvart írökum. „í dag er ekkert sem
réttlætir stríð,“ sagði Chirac á mánudag. Og hann virtist
yfirvegaður og sallarólegur í framan.
Hér munar miklu. Og hér skiptir líka miklu að Frakk-
Skoðun
DV
hart niður á útflutningsatvinnuvegum okkar og krefst
aðgerða af háifu stjómvalda og Seðlabanka," sagði Bogi.
Um gengismál sagði Davíð að ekki væri lengur hægt
að tala til ríkisstjómarinnar um þau eins og hún hafí
þau enn á valdi sínu. Frá því vinnuiagi hefði verið horf-
ið og hann minnti að flestir hefðu fagnað því.
„Nú er hins vegar svo komið að menn veröa að horfa
fremur í eigin barm en til ríkisvaldsins," sagði Davíð,
„því forráðamenn fyrirtækja, að minnsta kosti saman-
lagðir, hafa mun meiri áhrif í þessum efnum en sjáift
rikið og við eigum endOega að líta á þá breytingu sem
öruggt merki framfara, en ekki sem afturfór."
Davíð sagði að hann teldi líklegt að gengið væri of
hátt skráö. í því sambandi væri óhjákvæmilegt að
nefna að vaxtalækkunarferill Seðlabankans hefði farið
of seint og of hægt af stað. Ríkið hlyti þó einnig að velta
fyrir sér hvort það geti breytt erlendum skuldum sínum
í innlendar til þess að hafa áhrif á gengið.
Burt með skatta
í stefnumótun Verslunarráðs fyrir atvinnulífið til ársins
2010 er meðal annars lögð áhersla á að eignaskattur og
stimpilgjöld verði aflögð með öllu. Sagði Bogi það valda
Verslunarráði vonbrigðúm að það skuli ekki þegar hafa
veriö gert. Þá telur Verslunarráð afar mikilvægt að haldið
verði áfram að lækka tekjuskatt fyrirtækja.
Davíð sagði að þegar síðasta vinstri stjóm hefði farið frá
völdum hefði skattur á fyrirtæki verið 50% en væri nú
18%. „Það er ekki breyting, það er bylting," sagði Davíð og
bætti við: „Ég er sannfærður um að vinstristjórn myndi
gera gagnbyltingu í því efni kæmist hún að.“
Burt með ríkisumsvif
Bogi Pálsson sagði mikilvægt að minnka umsvif hins op-
inbera í hagkerfmu. „Hærri ríkisútgjöld og fjölgun opin-
berra starfsmanna er algjörlega óásættanleg [...] og smám
saman fer allt of stór hluti þjóðfélagsþegna að hafa beinan
hag af því að viðhalda allt of stórri og óhagkvæmri sam-
neyslu til aö tryggja sínar eigin launatekjur. Þetta er þró-
un sem snúa verður við.“ Taldi Bogi meðal annars mikil-
vægt að fela einkaaðilum rekstur sem áður var alfarið á
höndum ríkisins; í menntakerfinu og heilbrigðiskerfínu
gæti einkavæðing
bætt þjónustu og
tryggt að meira
fengist fyrir það fé
sem varið er til
þessara málaflokka.
Davíð sagði að
sterk staða ríkissjóðs
og fyrirsjáanlegur hag-
vöxtur gerði að verk-
um að möguleiki væri á
að lækka skatta ef rétt
væri haldið á spilum. Það
væri möguleiki sem svo
sannarlega ætti að nýta.
í lokaorðum ræðu sinnar
sagði Bogi Pálsson að árangur
atvinnulífsins á komandi árum
byggði meðal annars á því að
stjómvöld héldu áfram á sömu
braut: „Að ekki verði horfið
frá stefnu stööugleika,
frjálsræðis, alþjóða-
væðingar,
minnkandi op-
inberra af-
skipta og auk-
ins svigrúms
atvinnulífsins.
Árangurinn
sem hefur
náðst er við-
kvæmur og
getur glatast á
skömmum
tíma vegna
rangrar
ste&iumótun-
ar af hálfu
stjórnvalda."
-ÓTG
Háir vextir og hátt gengi krónunnar
eru helstu meinsemdir íslensks at-
vinnulífs um þessar mundir, að því
er fram kom í ræðu Boga Pálssonar,
formanns Verslunarráðs íslands, á
Viðskiptaþingi ráðsins í gær.
Davíð Oddsson forsætisráðherra
tók í ræðu sinni á þinginu að nokkru
leyti undir gagnrýni Boga á vaxta-
stefnu Seðlabankans en sagði að umræða
um hana væri áminning um mikilvægi þess að
íslendingar hefðu eigin mynt og sjálfstæði í stjórn
peningamála. Davíð sagði líklegt að gengi krónunnar
væri óþarflega hátt skráð um þessar mundir en
minnti á að genginu væri ekki lengur handstýrt
af ríkisstjórn.
Verulegt vandamál
„Vextir eru hér enn alltof háir, þrátt fyr-
ir vaxtalækkanir Seðlabanka á undanfóm-
um mánuðum," sagði Bogi Pálsson í ræðu
sinni og bætti við: „Sá munur sem er á
vaxtastigi hér á landi og í helstu sam-
keppnislöndum skerðir samkeppnis-
stöðu íslenskra fyrirtækja verulega.“
Davíð sagði að sér virtist stundum
að vextir væru ekki alltaf ákveðnir
til þess að hafa áhrif á verðbólgu
heldur væru þeir sendir til þess
að elta hana. „Þannig á ekki að
nota vexti,“ sagði Davíð.
„Vaxtaákvarðanir veróa að
vita að framtíðinni vegna
þess hve hægt vaxtabreyt-
ingar virka sem efnahags-
tæki.“ En hann bætti við
að umræðan um hvort
Seðlabankinn hefði
fundiö réttan takt í að-
gerðum sínum væri
til vitnis um ótvírætt
mikilvægi sjálf-
stæðrar peningamálastefnu. „Allt tal um hvert vaxtastig
eigi að vera eða hvort gengið henti okkur eður ei yrði full-
komlega marklaust ef allar ákvaröanir þar að lútandi yrðu
teknar í fjarlægum Seðlabanka, sem hefði engan áhuga á,
og ætti ekki að hafa neinn áhuga á því sem væri að gerast
í örsmáum hluta sameiginlegs myntsvæðis."
Horfið í eigin barm!
Bogi Pálsson sagði að sveiflur í gengi krónunnar á
undanfómum misserum hefðu valdið atvinnulífmu
verulegum vandkvæðum sem ekki sæi fyrir endann á.
„Hin sterka staða krónunnar um þessar mundir kemur
Tekiö vel eftir
Viöskiptaþing Verslunarráös var fjölsótt og voru þar flestir
af helstu forkólfum íslensks viðskiptalífs. Ingibjörg Sólrún
Gísladóttir, forsætisráöherraefni Samfylkingarinnar, og Ari
Skúlason voru þar einnig og hlustuöu á ræöu Davíös
Oddssonar forsætisráöherra.
Vextir og gengi
til vandræða
ar hafa neitunarvald í Öryggisráðinu. Staðan í íraksdeil-
unni er þvi harla flókin og skekur ekki aðeins stoðir At:
lantshafsbandalagsins heldur einnig sjálfs Öryggisráðsins
og stjórnkerfis Sameinuðu þjóðanna. Þar við bætist klofn-
ingur Evrópuþjóða í málinu sem er alvarlegur og á marg-
an hátt sögulegur. í því efni er rétt að minna á að jafnvel
Þjóðverjar með alla sina þrúgandi sögu standa nú í vegi
fyrir vörnum Tyrkja á ögurstundu.
í fréttaljósi um íraksdeiluna sem birtist hér á síðum
blaðsins í dag segir að undarlegt bandalag hafi myndast í
Evrópu. Og víst er það sögulegt. Þjóðverjar, Frakkar og
Rússar hafa tekið höndum saman í andstöðunni við árás
á írak. Bretar, Spánverjar og ítalir standa fast að baki
bandarísku striðsvélinni og nú hafa öll gömlu leppriki
Sovétríkjanna í austanverðri Evrópu lýst yfir fuflum
stuðningi við Hvíta húsið og ætlanir sem þar eru gerðar
um að fella Saddam.
Þetta er með ólikindum. En á vissulega sinar skýring-
ar. Frakkar og Rússar hafa lengi haft mikil viðskipti við
íraka og náin samskipti á mörgum sviðum. Það er því
eðlilegt að þeir vilji ekki að landið sé rústað, stjómkerfi
þess umturnað og við taki nagandi óvissan. Afstaða Þjóð-
verja mótast ekki síst af setu Græningja í ríkisstjóm Ger-
hards Schröders en þeir hafa lengi talið það óhugsandi að
taka þátt í innrás i Asíuríki. Það er því margs að gæta og
liklega að meiru en margur þolir.
Miklu veldur Saddam Hussein. Og er líklega skemmt,
þeim ljóta fanti. í sínum villtustu draumum hefur honum
örugglega aldrei dottið til hugar að geta splundrað vest-
rænum lýðræðisríkjum. Ekki svo að skilja að honum sé að
takast þetta verk, en óneitanlega er hann nálægt þvi að
valda varanlegum skaða á meira en hálfrar aldar varnar-
samstarfi þjóða við norðanvert Atlantshaf. Það er ærið
verk og ekki nema von að spurt sé: Getur einn maður
eyðilagt Nató?
Sigmundur Ernir
Ummæli
Hótað með forsíðu!
I„Ég er þeirrar
skoðunar að Séð og
w heyrt sé á engan
hátt undanskilið
t ■ þeim siðareglum
sem við blaðamenn
, M höfum sett okkur.
Það virðast margir
vera hræddir við að gera athuga-
semdir við umfjöllun blaðsins,
kannski af ótta við að verða gerðir
að nýju forsíðuefni. En getur
ástandið versnað mikið úr þessu?
Mér sýnist að blaðið hafl löngu
náð sögulegum botni [...].“
Þorsteinn J. Vilhjálmsson í grein á
vef Blaöamannafélags islands,
Press.is.
Er ekki fall fararheill?
„Af orðum Þór-
ólfs í fyrstu orða-
skiptum okkar í
borgarstjóm ræð
ég, að honum sé
ekki ofarlega í
huga að efna til
samstarfs við okk-
ur sjálfstæðismenn."
Björn Bjarnason á vef sínum.
Heitur ofsi
„Þannig fullyrti [Ingibjörg Sól-
rún] blákalt að það hindraði fag-
lega og hlutlausa umræðu um fyr-
irtæki ef það væri „útbreidd skoð-
un“ að fyrirtækið nyti „dálætis hjá
forsætisráðherranum"! [...] Hún er
einfaldlega að staðfesta það, sem
margir hafa lengi talið sig sjá, að
hatur hennar og nánustu sam-
starfsmanna hennar á þessum til-
tekna forsætisráðherra er slíkt að
þau líta ekkert réttu auga sem þau
aðeins ímynda sér að hann sé
ánægður með. Bara að sú skoðun
heyrist að þessi ráðherra sé hrifinn
af tilteknu fyrirtæki veldur því að
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir getur
ekki tekið málefnalega afstööu til
fyrirtækisins! Hversu heitur má sá
ofsi vera sem leiðir fólk til slíks?
Og hversu ofsafengið má hatrið
vera til að finnast þessi hugsunar-
háttur sinn svo sjálfstæður að
greina frá honum í opinberri ræðu
eins og vandamáli sem hái fleiram
en ræðumanninum einum?“
Vefþjóöviljinn á Andríki.is.
Upp úr súpunni
,,[Á] meðan al-
menningur er ekki
upplýstur um hvem-
ig staðið er að mál-
um í fyrirtæki sem
hann á 95% hlut í
[Landssímanum] þá
magnast óánægjan,
reiðin og heiftin. [...] Framsóknar-
menn eiga ekki og mega ekki láta
bendla sig við þetta mál, sem fyrst
og fremst lyktar af klúðri sjálfstæð-
ismanna [...]. í þeim skollaleik eiga
framsóknarmenn ekki að taka þátt.
Þingmenn flokksins hljóta þvi að
beita sér fyrir því að umræddur
starfslokasamningur verði gerður
opinber hið fyrsta. Látum sjálf-
stæðismenn sitja í þeirra sukk-
súpu.“
Guöjón Ólafur Jónsson á Hriflu.is.
Ríkið á
Ásmundarkúrinn
„Óþörf fita er engum til gagns,
eins og Ásmundur hefur bent á.“
Davíö Oddsson á Viðskiptaþingi
Verslunarráös, um aö ástæöulaust
væri aö láta ríkissjóö fitna um of.
Sérviska og sefjun
De Gaulle generáll og forseti óvidjafnanlegur um margt. -
„Medan forsetinn hafði völd gerði hann flest til að gera
hlut Breta sem minnstan og vildi treysta bönd Frakka og
Þjóðverja sem mest; sumir telja að hann hafi viljað
byggja upp Evrópubandalag án Breta.“
„Öll eru við sjálfum okk-
ur lik, jafnvel Frakkar
einnig. Höfundi þessa
pistils er enn minnistætt
hversu þvers Frakkar
hafa verið í flestum mál-
um allar götur frá miðri
síðustu öld; gilti þá einu
hvort um var að rœða
pólitík eða almennt spjall
um menningarmál eða
blaðamennsku, alltaf
Auðvitað á aldrei aö alhæfa um
neinar þjóðir; nema um Frakka,
má bæta við ef áheyrendur eru
þýskir. Sögur gengu um að Þjóð-
verjar væru svona og hinsegin í
öllum löndunum í kring um þá,
mest af því virtist byggt á afbrýði-
semi vegna dugnaðar þeirra og
velgengni í efnislegum málum og í
ölium hinum líka, tónlistinni, bók-
menntum og vísindum.
Allir vissu aö de Gaulle generáll
og forseti var óviðjafnanlegur um
margt; í fyrsta lagi var hann höfö-
inu hærri en flestir í kringum
hann. í öðru lagi var hann oft dóna-
legur varðandi BNA og Breta. í
þriðja lagi kunni hann sig ekki; en
einu sinni sagði hann í ræðu
frammi fyrir hljóðnemum fjölmiðla
og fjölda manns í Quebec í Kanada:
„Vive la Quebec libre“, lifi frjálst
Quebec, en sú krafa var mikið
vandamál í áratugi; þaö eru tæpast
góðir siðir af gesti að ýfa upp
helstu sár gestgjafa. Meðan forset-
inn hafði völd gerði hann flest til
að gera hlut Breta sem minnstan og
vildi treysta bönd Frakka og Þjóð-
verja sem mest; sumir telja að
hann hafi vilja byggja upp Evrópu-
bandalag án Breta.
Evrópa hin gamla
Schröder kanslari var fullfljótur
á sér þegar hann lýsti því yfir að
Þjóðverjar tækju ekki þátt í hem-
aði gegn írak; áöur en hann hafði
nokkur gögn um framferði Sadd-
ams á síðustu árum. Auðvitað vita
flestir aö Þjóöverjar eru í óðaönn
að treysta sína hagsmuni í löndum
Austur-Evrópu og Kína og hafa
komið sér vel fyrir; það var því
ekki ýkja dýrt að senda BNA tón-
inn, ekki síst vegna þess að þeir
eru með flokk græningja innan-
borðs í stjóm, hreysikettina sem
hafa verið á móti öllu bandarísku
og öUu öðru einnig, riðu, áburði,
kjúklingabúrum, koltvísýringi og
bensíni líka.
Það er stutt frá brauöinu tU
munnsins. D. Rumsfeld vamar-
málaráðherra var fljótur að senda
Þjóðverjum og Frökkum, sem tóku
undir yfirlýsingu Schröders, tón-
inn. Já, gamla Evrópa, tíminn er
farinn frá ykkur og þið eruð sem
steingervingar frá fortíðinni. Sitt-
hvað mátti lesa síðan í fréttum.
Þið súrkálshausar og rauðvíns-
smjattarar getið svo sem rottað
ykkur saman og sleikt sár fortíðar-
innar. „Riðu ekki þýskar hersveit-
ir sigurreifar um Champs Elysée
bæði 1871 og 1940 og snýttu sér í
franska fánann?" M. Steyn ritaði í
Jewish World Review: „Á lista
þeirra pólitísku afstyrma, sem út-
valin eru tU aö verða skolað burt
um þvagrásir sögunnar, verða
bæði EU og Fimmta lýðveldið;
spurningin er bara hversu
hressandi og endumærandi upp-
lausn þeirra verður.“ Já, þau
tíðkast orðið hin breiðu spjótin.
Öxull sefjunar
Richard Perle, formaður vam-
armálanefndar og helsti sérfræð-
ingur Bush-stjórnarinnar, kvart-
aði yfir því að Evrópumenn hefðu
týnt sínum „móralska kompás;
þeir eru bleyður, veikgeðja, þras-
gjamir, hræsnisfuUir, sundurlynd-
ir og á stundum gyðingahatarar. í
stað þess að efla varnir sínar verja
þeir evranni í vín, skemmtiferðir
og í útblásin velferðarmál." MikiU
munur er þó á „andamerikanisma
og andevrópuisma".
Þann fyrri er að finna meðal
vinstrimanna í Evrópu en þann
seinni meðal hægrisinnaðra í
BNA, nýkapitalistanna. And-
amerikanisminn einkennist af öf-
und og urgi, en algengasta afstaða
í BNA gagnvart Evrópu er góðlát-
legt áhugaleysi. Eftir að átakalín-
urnar í heimsmálum færðust frá
Vestru’-Evrópu til Miðausturlanda
og Asíu, hefur afbrýðisemi gagn-
vart BNA vaxið; naEli Evrópu er
ekki einu sinni í henni vestan-
verðri.
Fyrir skemmstu ræddi BBC
þáttastjórinn þekkti J. Simpson
við franskan þingmann (X. de
Croix) um heimsmálin og írak. Sá
franski var fastur fyrir og yfirlæt-
islegur og var ekki reiðubúinn til
að faUast á rök BNA; eiginlega dró
hann aUt í efa og svo virtist sem
hann vildi að Öryggisráð SÞ yrði
einhvers konar dómstóU, sem
Bandaríkjaménn gætu flutt mál
sitt fyrir; auðvitað hefði Frakk-
land svo neitunarvald. Þegar
Simpson spurði hvort BNA hefðu
ekki gengið á undan í Kosovo-mál-
inu, sem leitt hefði verið tU lykta,
svaraði Croix því til að loftárásim-
ar á Belgrad hefðu verið hreinasta
vitleysa. Já, það er einfalt að hafa
svörin til reiðu þegar átök eru yf-
irstaðin; ekki sagði hann þó
hvemig hefði átt að fara að því að
svæla Milosevic út úr greni sínu.
Einmitt svona yfirlæti og sjálfum-
gleði virðist algeng hjá mörgum
Frökkum.
Elliheimilið Evrópa
Eftir orð Rumsfelds um Evrópu
feUur kastljósið á ástandið þar;
stéttastríð er að mestu gleymt eða
yfirstaðið, einmitt í álfunni sem
fóstraði stjórnmálaheimspeki 19du
aldar og framhald frönsku bylting-
arhugsjónanna. Nú er hún Snorra-
búð stekkur. Hugsjónir snúast nú
um svínakjöt og flugfargjöld. í stað
stéttastriðs er komið kynslóðastríð,
sem einkennist af eftirlaunavanda-
málum og fjárlagahaUa, skiptingu
kökunnar á miUi kynslóða ásamt
fólksfækkun vegna lítils barnaá-
huga, atvinnuleysi og innflyjenda-
vandamálum og nýfasisma.
í Þýskalandi rúmaðist stétta-
stríð aíltaf Ula; landlæg undirgefni
gagnvart yfirvaldi og reglum
leiddi tU skyndiútrásar með
hryðjuverkaöldu í kjölfar 68 kyn-
slóðarinnar, menn gripu annað-
hvort til reglugerða eða sprengi-
efnis. Frakkar lifa enn á vissan
hátt í minningu BastiUe-blóðsins
og bændur heUa niður ítölsku
víni; verkalýðsfélög eru þeim erf-
iðari viðureignar en Þjóðverjanir
forðum. Franskir bændur fram-
leiða dýrustu ostana og eru hreint
ekkert að láta samevrópskan
markað setja sig út af laginu og
hella niöur ítölsku víni.
Vandamál dagsins eru gömul og
ekkert er nýtt undir sólinni. Lýs-
ingar á gömlu Evrópu er að finna í
óteljandi skáldsögum, sem sumar
hverjar eru líkari staðreyndinni en
fyrirmyndirnar sjálfar, heiti þær
Góði dátinn Sveijk, Wilhelm Voigt
(Höfuðsmaðurinn frá Köpernick)
eða Ebenezer Scrooge.