Dagblaðið Vísir - DV - 19.12.2003, Page 18

7 8 FÖSTUDAGUR 19. DESEMBER 2003
'Fókus DV
Á öllum tímum
hafa verið til
menn sem hafa
barist fyrir því
sem þeim
fannst rétt,
þvert í óþökk
samfélagsins.
Oft hafa þeir
látið gott af sér
leiða, stundum
slæmt, en oftast
hafa þeir þó lík-
lega breytt mest
litlu, eins og
Don Kíkóti
sjálfur, en síð-
asti riddarinn
deyr af sótt
uppi í rúmi og
sver af sér alla
riddara-
mennsku.
Mögulega fer þó
betur fyrir ridd-
urum nútím-
ans, en hverjir
hérlendis
gætu fyllt
í skarðið?
Don Kíkóti var riddari sem var
uppi á tímum þar sem riddara-
mennskan var dottin úr tísku. Hann
var hugarfóstur höfundarins
Cervantes, og bókin um hann var
svo vinsæl að aðrir höfundar skrif-
uðu framhaldsögur um ævintýri
riddarans, þar til Cervantes fann sig
knúinn til að skrifa framhald sjálfur,
en seinni bókin kom út tíu árum síð-
ar. Ævintýri Don Kíkóta birtust fyrst
árið 1604, og eru nú af mörgum talin
besta skáldsaga allra tíma. Hún er
nú komin út hérlendis í nýrri þýð-
ingu Guðbergs Bergssonar.
Síðasti riddarinn deyr
Riddarar fyrri alda, eins og þeir
sem Don Kfkóti telur sig tilheyra,
vernduðu þá sem minna máttu sín,
tilbáðu konur og ferðuðust á milli
staða og gerðu góðverk. Þessi at-
vinnugrein var í lægð á þeim tímum
sem Cervantes var uppi á, og hafði í
raun lognast útaf nema í hinum
geysivinsælu riddarasögum. Spánn
stóð á hátindi valda sinna sem ný-
lendu- og hernaðarveldi, en hafði
ofmetnast af velgengni sinni og stóð
í raun á leirfótum.
Margir höfðu efnast mjög af við-
skiptum og gripdeildum í Suður-
Ameríku, en heima fyrir héldu aðals-
menn enn í úreltar hugmyndir um
titla og eignir. Alþýðan var mennt-
aðri en nokkru sinni fyrr, en fólk
hafði þó litla möguleika á að bæta
lífsskilyrði sín. Gamlar dyggðir eins
og heiður og riddaramennska áttu
illa upp á pallborðið, og hugsjóna-
maðurinn Don Kíkóti virðist mörg-
um heldur kjánalegur þegar hann
berst við skrýmsli
þar sem aðrir
sjá aðeins
vindmyll-
ur. Oft hlýst meira slæmt en gott af
gerðum hans, en alltaf meinar hann
þó vel, og höfundurinn skýtur föst-
um skotum að samtíma sínum með
að sýna fram á hversu illa hefur farið
íyrir sönnum dyggðum.
Don Kíkóta fyrir forseta!
Don Kíkóti taldi það vera hlut-
verk riddaranna að bjarga heimin-
um, en fyrir hinn islenska hugsjóna-
mann virðist forsetaembættið vera
það starf sem helst er til þess fallið.
Við fáum líklega aldrei að vita hvað
hefði gerst ef Astþór Magnússon
hefði verið kosinn forseti. Eins og
sannur riddari ferðast hann heims-
Don Kíkóti sló sjálfan sig til riddara,
en Snorri hefur slegið sig til heiðurs- -
borgara á Akureyri og Seyðisfirði. En
eins og þeir sem verða á vegi Dons-
ins eru samferðamenn Snorra ekki
endilega vissir um að þeim þurfi að
vera bjargað.
hlutana á milli og reynir að gera
góðverk, en þarf oft á tíðum að þola
háð samtímamanna sinna.
Draumaheimur Ástþórs er ef eitt-
hvað er enn fallegra en heimur
Kíkóta, og enn ólíklegri að verða
að raunveruleika. Árið 2000
kom og fór, en alheimsfrið-
ur virðist fjarlægari en
nokkurn tímann þrátt
fyrir bestu tilraunir
Astþórs.
Skeqq Don
Kíkóta
Þótt Don Kíkót-
ar þekkist best af
hugsjónaeldinum eru
sumir sem bera útlitið
með sér. Geir Waage sókn-
arprestur í Reykholti er með
myndarlegt riddaraskegg, og
heldur einnig fast í fornar dyggðir
sem formaður Svartstakkafélagsins,
sem berst fyrir því að kirkjan haldi
sem mest í fornar hefðir.
Skjöldur úr búðinni Kormákur og
Skjöldur hefur, ef eitthvað er , enn
glæsilegra skegg. Hans helsta
hugsjónarmál er að íslending-
ar gangi um í notuðum föt-
. um, sem er líklega heldur
L vonlaus barátta meðal
tískuþjóðarinnar miklu.
| ' Gunnlaugur Ástgeirs-
[ son hefur einnig riddara-
legan skeggvöxt. Hann
berst þó ekki við vindmyllur
heldur gerði hann innrás,
ásamt fleirum, í íslenska sendiráð-
ið í Stokkhólmi árið 1970 til að mót-
mæla bágu ástandi menntamála á
íslandi, og var það vafalaust engin
ímyndun að illt var í efni. Ári síðar
bauð hánn sig fram á þing með
Framboðsflokknum, sem hafði
skrifstofu sína í pósthólfi og fram-
boðsbókstafmn O. Flokkurinn naut
töluverðs fylgis, og brugðu þá
flokksmenn á það ráð að kjósa aðra
flokka, til að koma í veg fyrir að þeir
sjálfir myndu enda á þingi. Þrátt fyr-
ir skeggið er Gunnlaugur því
kannski aðeins of kaldhæðinn til að
vera Kfkóti, en slíkt fer illa saman við
riddaramennskuna.
Sancho Panza á þingi
Jón Baldvin er mikil glæsimenni,
og riddaralegur í fasi. Aðstoðarmað-
ur hans í hetjuferðinni, Össur Skarp-
héðinsson, er heldur hreint ekki svo
ólíkur Sancho Panza, þéttvaxinn en
kannski eilítið rauðhærðari en
kollegi hans á Spáni. Sá munur ér þó
á Jóni og Doninum að Jóni tókst ætl-
unarverk sitt, að bjarga þakklátum
Eystrarsaltsbúum úr klóm Sovétríkj-
anna, og eins og styttur af Don
Kíkóta prýða Spán í dag segja sumir
að það standi stytta af Jóni Baldvini í
Tallinn í Eistlandi, en aðrir að þar sé
gata skírð í höfuðið á honum. Einnig
vegnaði Jóni betur en Doninum í
ástarmálum, en hann fann og giftist
sinni Dulcimeu, fegurðardrottning-
unni Bryndfsi Schram.
Bróðir Saricho Panza í dæminu
hér að ofan, Magnús Skarphéðins-
son, er þó mun meiri Don Kíkóti í
eðli sínu en Jón Baldvin. Hann
verndar þá sem minna mega sín,
hvort sem um ræðir mýs eða hvali.
Hann sér geimverur þar sem aðrir
sjá hreint ekki neitt, og vill þeim ekk-
ert nema gott. Og hann berst við
vindmyllur nútímans, virkjanirnar,
sem ef til vill eru landinu þó hættu-
legri enn nokkrir risar.
Hannes Hólmsteinn er annar
riddari sem hefur skorað báknið á