Dagblaðið - 11.02.1976, Qupperneq 11

Dagblaðið. Miðvikudagur 11. febrúar 1976.
Bandarísku vísindamennirnir þrír, sem segir
frá í greininni, vildu ekki liæita á neitt og
sögðu upp störfuin sínum til að styðja’ and-
mælendur.
Hvenær er nægilegs öryggis gætt? Hvenær
geta menn verið vissir um að kjarnorku verði
aðeins beitt í friðsamlegum tilgangi.
viðurkenna að hreyfingin sé andsnú-
in kjarnorku í þeim skilningi, heldur
sé hún meira friðunarhreyfing.
„Rök þeirra
ekki nógu góð”
Nú munu félagar vera orðnir átta
þúsund í 32 fylkjum Bandaríkjanna
og erlendis, t.d. í Bretlandi, Frakk
landi, Sviss og Kína. í Kaliforníu
einni eru þrjátíu borgaranefndir
starfani og níutíu námsmanna-
nefndir.
En þótt frú Wilkerson sé ófús til að
draga hreyfinguna í ákveðinn dilk,
þá eru skoðanir hennar ákveðnar:
,,Hin mikla útbreiðsla kjarnorku
og kjarnorkuvera er ekki lengur mál
aðeins þessa fylkis. Kjarnorkuiðn-
aðurinn getur ekki svarað spurning-
um, sem beint er að kjarna málsins.
Svokallaðir kjarnorkusérfræðingar
hafa reynt að fullvissa mig um að
allar öryggisráðstafanir séu fullnæg-
andi, en rök þeirra eru einfaldlega
ekki nógu góð.”
KOLRASSA
Barnasýning í Iðnó.
Kolrassa
Höf. Ásdís Skúladóttir, Soffía
Jakobsdóttir, Þórunn Sigurðardóttir.
Leikstjórn: Sömu.
Leikmynd: Steindór Sigurðsson í
samvinnu v. börn.
Tónlist og hljóð: Jakob Magnússon.
Barnaleikritið Kolrassa er árangur
hópvinnu þriggja leikara. Hug-
myndiíT á bak við verkið er í senn
einföld og gefur mikla möguleika.
Gunnu litlu, sem er ósköp venjuleg
10 ára stelpa, leiðist vegna þess að
enginn hefur tíma til að tala við
hana. í gamalli bók rekst hún á
ævintýrið um galdrakerlinguna Kol-
rössu, og fyrir einskæra heppni kallar
hún Kolrössu til sín út úr ævin-
týrinu. Kolrassa er göldrótt og
ferðast á kústi. Þar að auki er hún
hin merkilegasta manneskja, því hún
hefur reynt margt á langriævioglært
af því. Gunna litla er aftur á móti
ekki nema 10 ára, og hún virðist vera
ósköp óþroskuð og fákunnandi, sem
eðlilegt er þar sem enginn má vera
að því að tala við hana. Þegar allt
þetta er lagt saman, galdrar og lífs-
reynsla Kolrössu og lciðindi og fá-
kunnátta Gunnu, liggur beint við að
Kolrassa leggi nú eitthvað að mörk-
um til að hressa upp á krakkagreyið.
Galdrarnir gera henni kleyft að
ferðast að vild í tíma og rúmi svo
tækifærin eru ærin.
Boðskapur verksins er skýr. Hann
er í stuttu máli sa að sýna fram á það
eru til fleiri lífsform en þau sem við
búum við hér á Vesturlöndum. Leik-
ritið bregður upp myndum af því.
Fyrsta skrefið í átt til umburðar-
lyndis er að sjá út fyrir sinn vana-
bundna sjóndeildarhring og vera fær
um að setja sig í spor annarra. Þetta
leikrit hefur það fram yfir margt það,
sem verið er að gera fyrir börn hér á
landi, að höfundarnir hafa sett sér
skýr markmið og hafa til að bera
þekkingu á hugsunarhætti barna.
Þær hafa samtímis til að bera hugvit
og tæknilega þekkingu á leikhúsi,
sem er forsenda þess að koma efninu
til skila. Allt sem lýtur að svið-
setningu er gott.
Það er kannski einmitt vegna þess,
að ég er sannfærð um að hér er unnið
að því í fullri alvöru að skapa gott
leikhúsverk fyrir börn að ég er ekki
ánægð. Einkum er ég óánægð með
hinn raunsæa ramma verksins.
Gunnu leiðist, af því enginn má vera
,að því að tala við hana. Og af hverju
má enginn vera að því að tala við
hana? Jú, það er vegna þess að móðir
hennar er svo upptekin af því að
þurrka af ryk og baka fyrir sauma-
klúbb og af því að faðir hennar er
alltaf að vinna, þau eru að byggja.
Ég er orðin ansi leið á þessari klisju
um húsmóðurina, sem er upptekin af
því að þurrka ósýnilegt ryk, og á svo
fín húsgögn að börnin mega ekki
hreyfa sig í stofunum. Ég er orðin
leið á henni vegna þess hversu oft
hún er endurtekin, og vegna þess að
ég, sem tel mig þó þekkja margt fólk
og víða að, þekki enga slíka konti né
þekki nokkurn sem þekkir, Nei,
vandamál mæðra og barna í dag eru
önnur og ég held að að væri nær að
grafast fyrir um hvar þau liggja. Mér
Finnst það satt að segja helvíti hart
að þrjár konur á öðru ári kvenna-
aldar skuli láta hafa sig út í að gera
lítið úr húsmóðurstarfmu, eins og
þær hafi ekki hugmynd um að það
getur verið ærinn starfi að sjá um
heimili með tveim börnum, þótt því
miður hafi fáir efni á að helga sig
því sem skyldi, sökum ytri aðstæðna.
Hvað um föðurinn? Þegar vikið var
að vinnuþrælkun hans, var rétt eins
og hann gerði sér til dundurs og
húsbyggingin var eins og hver önnur
dilla. Raunveruleiki flestra Isl.
barna er þessu óra fjarri. Fólk byggir
einfaldlega til að fá þak yfir höfuðið
og að standa straum af byggingu er
ekki tekið út með sitjandi sældinni.
Þeir sem skrifa fyrir börn og taka
verkefnið alvarlega ættu að skyggn-
ast á bak við þá mynd sem haldið er
á lofti fyrir börn og fullorðna um leið
og verið er að telja fólki trú um að
það búi í velferðarþjóðfélagi.
Það er margt sem betur mætti fara
í sambandi við aðbúnað okkar að
börnum. Ég held að mergurinn máls-
ins liggi ekki nema að litlu leyti
innan veggja heimilanna, heldur í
þeim ytri ramma sem heimilin búa
við, menningu, sem gerir ekki ráð
fyrir börnum.
Að lokum: Ég vona að þessi litla
gagnrýni verði ekki til að draga kjark
úr því fólki sem stuðlað hefur að
þessari leiksýningu. Ég dreg þetta
fram vegna þess að ég er þess fullviss
að Iðnó er á réttri leið, en betur má
ef duga skal.
Leiklist
BERGÞÓRA
GÍSLADÓTTIR

Hér sjáið þið hana Kolrössu, en hún vildi ekki sýna okkur kústskaftið sitt. Það
er Þórunn Sigurðardóttir sem leikur hana í nýju barnaleikriti, sem nú ersýnt f
Iðnó. Þórunn er jafnframt ein af höfundum þessa leikrits ásamt Ásdísi
Skúladóttur og Soffiu Jakobsdóttur.
m
hans og alls bankaráðsins, sem svo
hefði, þegar upp komst, — leitt til
þess að bankaráðið hefði séð sig tilneytt,
að taka öll ráð í sínar hendur. og senda
bankastjórana hcim, þar til mál öll
væru upplýst og kynnt bankaráði, og
eðlilegur rékstur gæti hafist að nýju.
Klökkvi hans sem sjá mátti á „skján-
um’’ bar þess glöggt merki að sárindi
voru mikil vfir öílum þessum mistökum
sem „vondir menn” hefðu valdið hon-
um og bankaráðinu og öðrum þeim sem
hlut eiga að máli.
En hvcrnig allt þetta gat gerst án
vitundar bankaráðsins er önnur saga og
harla ótrúlcg ef horft cr á reglur bank-
ans og skyldur bankaráðsmanna.
mun ræða hér í blaðinu síðar
innviði þessa samtryggingakerfis, þ.e.
bankaráð Alþvðubankans h/f, stjórn
ASÍ og þessara fáu og stóru. skuldara
bankans.
Mál þessa „fjármálahrings” er vissu-
lega mjög forvitnilegt fyrir launafólk, —
félaganna innan ASÍ og hluthafa bank-
ans sfálfs.
Þó er helst-að sjá að hlekkur hafi
brostið í kerfinu, sem þá varð til þcss að
upplýsa, að talið hefur verið (innan
hringsins) meiri þörf á að lána fáum en
stórum. hvað scm bankareglum liði,
— en að lána hinum almenna manni.
fólkinu í verkalýðsfélögunum og fólkinu
innan ASÍ —láglaunafólkinu í landinu.
Ég vil geta þess hér að staða banka-
ráðs Alþýðubankans h/f er önnur en
bankaráða ríkisbankanna, sem kosin
eru af alþingi. Hann er hlutafélag og
bankaráðið er stjórn hans, — og banka-
ráðið hefuræðstu stjórn bankans.
Bankaráðið hlýtur að bera fulla
ábyrgð á stjórn bankans.
Annaðhvort hefur bankaráðið
brugðist stjórnskyldu og eftirlitsskyldu
sinni gagnvart bankanum og banka-
stjórum hans, — eða þa, að það hefur
vitað um gerðir og útlán bankastjór-
anna og samþvkkt þær, en þvkist svo nú
hvergi hafa nærri komið, þegar Seðla-
bankacftirlitið^ upplýsir að í óefni er
komið.
Er ekki hér eins og oft áður verið að
hengja smið fvrir prest? Bankaráðið
segir í sinni tilkynningu til blaða og
fjölmiðla, — að fyrst um sinn muni
bankinn verða undir beinni stjórn
bankaráðsins. En stjórn Seðlabankans
tilkvnnir jafnframt að Seðlabankinn
muni hafa sérstakan fulltrúa til eftirlits
með öllum rekstri Alþýðubankans h/f á
mcðan grcitt er úr þcim vandamálum
sem upp hafa komið.
Svo sjáanlegt er að bankaráðið er
ekki 'eitt um umsjá bankans, þótt til-
kynning þess 8. dcs. sl. geti þcss ekki.
Það skín í gegnum allar gerðir banka-
ráðsins og tilkynningar að því hefur
tckist allt seint að uppgötva skyldur
sínar og starfsreglur, — en vill þó nú
reyna að leika hann „Sterka Jón” í
þessum harmleik og ganga fram fyrir
fólk með gN'Iltan staf í hendi og fram
Kjallarinn
Garðar Viborg
fyrir hluthafa bankans m/hvíta hanska
a •lomlUII). og KLlllUl vHJJUili uíi
mistökin, hvcrsu stórmannlegt sem
það nú annars er. Það er vonandi að
hér cigi ekki eftir að gerast það. að
bankastjórarnir komi aftur í bankann
mcð hreinni skjöld en nú er talið, — en
bankaráðið sjálft snúi heim í stað
bankastj. Það hlýtur að vera höf-
uðvcrkur næsta hluthafafundar Al-
þýðubankans h/f að taka afstöðu
allra aðgerða núverandi bankaráðs-
manna, — hvon fundurinn telji ráðlegt
að hafa vfirstjórn bankans í höndum
manna sem ekki þekkja reglur bankans
cða skvldur bankaráðsmanna. Hér er
mál sem gctur varðað framtíð Alþýðu-
bankans h/f og he'r vcrður að stöðva á
að ósi.
Nú er, eins og menn vita, að eitt af
félagslcgum áhugamálum fory’stu-
manna ASÍ og margra flciri, er að
berjast fyrir því sem kallast atvinnulýð-
ræði, þ.e. að fulltrúar vcrkafólksins fái
hlutdcild í stjórnun atvinnutækjanna
og hafi áhrif á rekstur þeirra, og gæti
hagsmuna fólksins innan stjórnunar
þcirra.
Er ekki vcrið að torvelda og jafnvel
drepa þessa hugsjón, — og fyrir því
stcndur verkalýðsforustan sjálf, með að-
gcrðum sínum og ráðleysj? Er ekki
vcrkalýðsforystan sjálf í meirihluta í
stjórn eða bankaráði Alþýðubankans
h/f, og stjórnar útlánum hans? En samt
er útlánastefnan ekki í samræmi við
viðhorf verkalýðshreyfingarinnar, — að
lána ekki fáum og stórum stærstan
hluta útlánafjárins og sniðganga fólkið,
verkalýðinn og aðrar láglaunastéttir
eins og nú hefur gerst í Alþýðubankan-
um h/f undir forystu núverandi banka-
ráðs.
Ég vil að lokum undirstrika og benda
formanni bankaráðsins Hermanni Guð-
mundssyni og forseta ASÍ, Birni Jóns-
syni, á að það er ekki rétt scm þeir
segja eða halda fram, að útlánastefn-
unni hafi verið breytt á árinu 1975 eða
nánar tiltekið frá í apríl — til nóvember
sl.
Ef þið kynnið ykkur eða lesið reikn-
inga Alþýðubankans h/f frá árinu 1971,
— þá kemur í Ijós, að sú útlánaskipting
sem þið talið um og býsnist yfir hefst þá
og heldur áfram að þróast gegnum árin
eða síðan, — andstætt reglum bankans
og andstætt vilja og vonum vcrkafólks
og launafólks innan ASÍ íþað senmú er
orðið, og þið talið um í blöðum og
fjölmiðlum að hafi að öllu gcrst frá
aprílmánuði til nóvembermánaðar
1975.
Ef þið finnið ekki þessa skiptingu í
reikningum bankans síðustu ára, er
sjálfsagt að birta þá hér í blaðinu vkkur
til hugarhægðar og fróðleiks.
GARÐAR VÍBÖRG,
fulltrúi hjá
Verðlagsstjóra.