Dagblaðið - 17.12.1979, Blaðsíða 14

14
BIAÐIÐ
Utgofandi: DagblaðiA hf.
Framkvæmdaotjóri: Svoinn R. Eyjólfsson. RKstjóri: Jónoo Kriatjánaoon.
RhatjómarfuRtníi: Haukur Holgaaon. Fréttaatjóri: ómar Valdknaraaon.
Skrifstofuatjóri ritstjómar. Jóhannos Roykdal.
(þróttir: HaBur Sfmonaraon. Monning: Aðalatoinn IngóHsson. Aðotoðarf róttastjóri: Jónaa Haraldsson.
Handrit: Ásgrimur Pálsson. *
Blaðamonn: Anna Bjamason, Asgeir Tómasson, Adi Rúnar Haldórsson, Adl Stainarsson, Bragi Sig-
urflsson, Dóra Stafánsdóttir, EUh Abertsdóttir, Gissur Sigurðsson, Gunnlaugur A. Jónsson, ólafur
Goirsson, Sigurflur Sverrisson.
Hönnun: Hilm«v Karisson.
Ljósmyndir: Ami PáH Jóhannsson, BjamleHur Bjamleifsson, Hörflur VNhjálmsson, Ragoar Th. Slg-
urflsson, Svoinn Þormóflsson.
Skrifstofustjóri: ólafur Eyjótfsson. Gjaldkori: Þráinn ÞorieHsson. Sökistjóri: Ingvar Sveinsson. Dreifing-
arstjóri: Már E. M. HaNdórsson.
Ritstjóm Slflumúla 12. Afgroiflsla, áskriftadoild, auglýsingar og skrifstofur Þvorhohi 11.
KhomeiniogSavonarola
Khomeini erkiklerkur er ekki fyrsti
strangtrúarmaðurinn, sem rís með
stuðningi fjöldans gegn of hröðum
veraldlegum breytingum og hyggst færa
tímann aftur á bak til einfaldara og
guði þóknanlegra lífs.
Árið 1494 var borgin Flórenz á Ítalíu 555 "
orðin eitt voldugásta ríki heims. Þar höfðu ráðið ríkj-
um furstar af verzlunaraðalsættinni Medici. Þeir
höfðu gert Flórenz að fjármálamiðstöð heimsins, að
miklu efnahags- og menningarveldi.
Gífurlegur auður sogaðist til borgarinnar og með
honum margir helztu listamenn og ævintýramenn
endurreisnartimans. Flórenz Medici-ættarinnar var
einn helzti burðarás breytingarinnar frá miðöldum yfir
í nýöld.
Um leið höfðu myndazt gífurlegar félagslegar and-
stæður í borginni, meiri en í öðrum auðborgum Ítalíu,
Feneyjum og Genúa. Almenningur bjó við sult og
kaþólska trú og horfði agndofa á tiltæki hinna nýríku
kaupmanna.
Þetta ár ógnaði franskur her borginni og olli mikilli
ólgu meðal almennings. Þá reis upp dóminikanski
munkurinn Savonarola og hreif fólkið með sér i
byltingu trúar og lýðræðis. Medici-ættin var hrakin á
brott.
Gagntekið af eldheitum vakningarræðum Savon-
arola og árásum hans á lifnaðarhætti hinna ríku valda-
manna, gekk fólkið berserksgang, brenndi bækur og
listaverk og braut höggmyndir og önnur dæmi um
spillta hugsun þáverandi nútíma.
Meðan hrifinn múgurinn brenndi skart sitt, spariföt
og óþarfan húsbúnað, réðst Savonarola að nútíma-
spillingu, siðleysi og trúleysi víðar en í Flórenz. Hann
beindi spjótum sínum að sjálfum páfanum, Alexander
Borgia.
Þessi páfi var glæpamaður, sem hafði komizt yfir
páfastól þetta sama ár með augljósum og jafnvel opin-
berum mútum. Sonur hans var hinn illræmdi Cesare
Borgia, frægasti stjórnmálahrappur og baktjalda-
makkari allra tíma, tífaldur Nixon.
Örlögin ollu því, að Cesare varð fyrirmynd eins af
embættismönnum Savonarola-stjórnarinnar í Flórenz,
þess er samdi friðinn við franska herinn, sem ógnaði
borginni. Þetta var stjórnvitringurinn Machiavelli,
maki þriggja Kissingera.
Machiavelli ritaði bókina um ,,prinsinn”, hinn full-
komna stjórnmálamann, fullan af krafti og mark-
vissum vilja, takmarkalausu siðleysi og bragðvísi, svik-
um, grimmd og hræsni. Þessi bók þykir enn hin merk-
asta.
í fjögur ár rikti lýðveldi guðs í Flórenz undir hand-
leiðslu Savonarola. Á meðan undirbjó Alexander páfi
samsæri gegn honum og fékk því komið til leiðar, að
hugsjónamunkurinn var brenndur á aðaltorginu í
Flórenz árið 1498.
Kaldhæðni örlaganna var sú, að nokkru síðar
komust Medici-furstarnir til valda á ný í Flórenz og
tóku aftur upp fyrri þráð, tilfærsluna í átt til nútímans.
Og aumingja Machiavelli naut ekki skilnings og var
rekinn í útlegð.
Samanburður á Savonarola og Khomeini er ýmsum
annmörkum háður, svo og á Medici-ætt og hinni
persnesku Pahlevi-ætt. Enn langsóttari er saman-
burður á Cesare Borgia og Nixon annars vegar og
Machiavelli og Kissinger hins vegar.
Samanburðurinn sýnir þó, að ekkert er nýtt undir
sólinni. Öbeit almennings á of örum breytingum er
gamalkunn og sömuleiðis tímabundið hvarf fólks til
trúarofsa og fornra dyggða.
Og hann gefur til kynna, að valdaskeið Khomeinis
kunni fljótt eða að nokkrum árum liðnum að hrynja.
jafn óvænt og það hófst á sínum tíma.
DAGBLAÐIÐ. MÁNUDAGUR 17. DESEMBER 1979.
Vestur-Berlín:
Fimmverdirá
hvem hryðju-
verkamann
— gífurlegur viðbúnaður til að einangra
Við síðustu mánaðamót var tekin í
notkun ný deild við Moabitfangelsið í
Vestur-Berlín. Er það álma með
tuttugu og sjö klefum, sem ætlaðir
eru sérstaklega fyrir hryðjuverka-
menn eða þá sem grunaðir eru um
slíka starfsemi. Þegar eru komnir
„gestir” í nýju klefana og þar búa nú
sautján fangar, sem sumir hverjir
hafa verið i allt að fjögurra ára
einangrun vegna gruns um að hafa
stundað ýmsa hryðjuverkastarfsemi.
Mál þeirra bíða þess enn að vera
tekin fyrir rétt. í framtíðinni er
ætlunin að einnig verði 1 klefunum
aðrir fangar sem talið er að þurfi að
vera í einangrun.
Til að gera hina sérstöku
einangrunarklefa öruggari en ella er
ætlunin að hafa aðeins fanga í öðrum
hverjum þeirra. Þannig á að koma í
veg fyrir að þeir geti haft samband
sín á milli. Fangaverðirnir telja að nú
sé sú hætta fyrir hendi að fangarnir
sem séu í öryggisgæzlunni eigi mögu-
leika á að koma skilaboðum sín á
milli með höggum á veggi eða með
því að kallast á. Ef fangar eru aðeins
í öðrum hverjum klefa er talið að
koma megi í veg fyrir slíkt.
Ekki þykir nóg að gert með þessu
heldur er einnig ákveðið að fangarnir
færist stöðugt á milli klefanna og þá
á þann hátt að ekki sé á neinn hátt
hægt að segja um það fyrirfram hvar
hver fangi verði. Með því að færa
fangana stöðugt á milli klefa telja
fangelsisyfirvöld sig geta komið í veg
fyrir flóttatilraunir sem undirbúnar
væru af kunningjum fanganna utan
múranna. Þeim væri ómögulegt að
gera sér grein fyrir hvar viðkomandi
fangi væri búsettur í fangelsinu á
hverjum tíma.
Nýju fangaklefarnir eru allir
tengóir við sjónvarpskerfi svo
stöðugt er hægt að fylgjast með hvað
þar gerist innan veggja. Hver klefi er
níu fermetrar. Ekki er hægt að gera
sér grein fyrir úr klefunum hvort
sjónvarpskerfið er í sambandi eða
ekki. Fanganum er ætlað að fá á
tilfinninguna að ávallt sé fylgzt
með honum.
Hver klefi er hljóðeinangraður.
Gluggarnir eru svo hátt á veggjunum
að ekki er möguleiki að sjá út. i þeim
er sérstök tegund af plasti í stað hins
hefðbundna glers og rimla. Ekki er
hægt að opna þá. Veggirnir eru
einangraðir svo að ekki á að vera
hægt að nema nein hljóð i klefanum
utan frá.
Að sögn geðlæknis, sem skoðað
hefur hina nýju fangelsisdeild og
aðbúnað þar, er víst að andlegu
ástandi fanganna muni vafalaust
hraka mjög við dvöl þar. Fangar í
vestur-þýzkum fangelsum hafa nú
mjög litla möguleika á að umgangast
aðra. Aðeins þrisvar í viku hafa þeir
leyfi til að leika borðtennnis sín á
milli. Þar eru verðir stöðugt yfir
þeim.
í grein i danska blaðinu Inform-
ation kemur fram að fangar i þessu
sérstaka einangrunarfangelsi hafi
mjög fá og lítil tækifæri til að taka á
móti gestum. Samtals er slíkt aðeins
heimilað í þrettán klukkustundir á
ári. Allt samband fanganna við gesti
verður að fara fram í gegnum gler-
rúðu. Meira að segja lögmennirnir
sem tekið hafa að sér vörn þeirra
verða að hlíta þessu. Kvarta þeir
Ifr
Moabitfangelsið í Vestur-Berlín, þar
sem hin sérslaka öryggisdeild fyrir
hryðjuverkamenn er.
mjög og telja að á þennan hátt sé
ekki nokkur möguleiki á að koma á
nauðsynlegu trúnaðarsambandi við
fangann.
Greinilegt er að hin sérstaka
öryggisdeild í Moabitfangelsinu i
Vestur-Berlín á að vera algjörlega
mannheld og suma grunar jafnvel
sterklega að ýmsar aðgerðir beinist
einnig að því að brjóta niður andlegl
þrek fanganna. Heimildir eru fyrir
því að vaða inn i klefana hvenær
sem er og gera þar nákvæma leit. Ef
vaðið er á þennan hátt inn i klefana
/<PN
vtJ37
hvað eftir annað á sama deginum
getur fangavistin og starf varðanna
breytzt í hreinan hrylling fvrir fang-
ana.
Á fjölda varða í sérdcildinni sést
þá í nýju fangelsi
einnig að ekki er ætlunin að spara
neitt til að gera hana sem mannheld-
asta. Þrátt fyrir almennan skort á
fangavörðum í vestur-þýzkum fang-
elsum eru fimm verðir um hvern
fanga í nýju deildinni.
Veruleg gagnrýni hefur beinzt að
byggingu þessa nýja fangelsis eða
réttara sagt þessarar nýju deildar i
Moabitfangelsinu. Áður hefur verið
nefnt að meðferð fanganna þar þyki í
hæpnara lagi en auk þess er bent á að
hryðjuverkamönnum hafi fækkað og
ekkert bendi til þess að þeim muni
fjölga aftur á næstunni.
Ef svo fari þá óttast margir að
annaðhvort sé ætlunin að nota
fangelsisplássið fyrir aðra tegund
glæpamanna og þá minna hættulega.
Sé það þá bæði óheppilegt fyrir
vestur-þýzka skattborgara að greiða
óeðlilega hátt verð fyrir þá gæzlu og
einnig geti verið hætta á að klefamir
verði misnotaðir og fari þá notkun
þeirra algjörlega í bága við réttarhug-
myndir nútímans.
Þannig er auðvitað hægt að velta
vöngum yfir fyrirætlunum vestur-
þýzkra fangelsisyfirvalda. Og vist er
um það að þar í landi er mjög fylgzt
með þessum málum eins og fram-
kvæmd réttarkerfisins alls því sporin
hræða og menn minnast hvernig
hægt var að misnota réttarkerfið
óprúttnu valdakerfi í hag á tímum
nasista í Þýzkalandi.
I