Vísbending


Vísbending - 19.02.1999, Blaðsíða 1

Vísbending - 19.02.1999, Blaðsíða 1
ISBENDING rit um viðskipti og efnahagsmál 19. febrúarl999 7. tölublað 17.árgangur Vaxandi orkunotkun Framþróun í heiminum á þessari öld hefur verið ótrúleg. Sennilega er sama hvaða annað tímabil í sög- unni er valið til samanburðar. Til þessa hefur þróunin ekki verið jafn ör á jafn stuttum tíma. Eðlilegt er að rekja uppruna þessarar þróunar til þeirrar byltingar sem varð er mönnum tókst að nýta afi gufunnartilaðknýjavélarfyrir230árum. Þótt ýmiss konar tilbúin orka hafí verið þekkt fyrir þann tíma, t.d. vind- og vatns- myllur, urðu straumhvörfin á ofanverðri átjándu öld og síðan hefur þróunin verið stórstíg. Til að byrja með voru kol mikil- vægasti orkugjafinn en á síðustu öld hófst einnig notkun olíu og gass til að knýja vélar. Þegar þekking á rafmagni jókst komu til vatnsaflsvirkjanir sem þó urðu ekki verulega stór orkugjafi í sam- anburði við kol og olíu. Á þessari öld er kjarnorkan sennilegaþekktasti nýi orku- gjafinn en einnig hafa augu manna beinst að sólarorku, vindorku og jafnvel afli sjávarfalla. Helmings aukning Frá 1973 til 1996 jókst orkunotkun í heiminum um 50% og sýnir það hversu mikil þróun er enn í gangi. Ólía er mikilvægasti orkugjafínn og kol eru í öðru sæti. Mynd 1 sýnir samanburð á helstu orkugjöfum 1973 og 1996. At- hyglisvert er hversu notkun gass og kjarnorku hefur aukist og má það að Tafla 1. Helstu framleiðendur, utflytjendur og innflytj- endur olíu íheiminum (1997 og 1996 millj. tonn) 16000 14000 12000 10000 LJoiía Framleiðslula íd m t Útflytjendur (1996) m t Innflytjendur (1996) mt Sádí-Arabía 439 Sádí-Arabia 327 Bandaríkin 432 Bandaríkin 383 Noregur 142 Japan 225 Rússland 303 Rússland 1 26 Þýskaland 104 Iran 182 lran 125 Kórea 100 Vcnesúela 175 S.A.f.' 1 00 Frakkland 84 Mexíkó 1 68 Venesúela 96 Italía 82 Kína 1 60 Nígería 85 Holland 62 Noregur 156 Brctland 8 1 Singapúr 55 Bretland 128 Mexíkó 79 Spánn 55 S.A.f.1 120 Kúvæt 64 Bretland 51 Önnur lönd 1227 Onnur lönd 498 Önnur lönd 538 Alls 3442 Alls min 1722 Alls 1788 .' S.A.f. erSameinuðu Arabísku furstadæ miklu leyti rekja til oliukreppanna sem gengu yfir á áltunda og níunda áratugn- um. Spáð er að orku- notkun eigi eftir að vaxa enn og er gert ráð fyrir að orkunotk- un verði rúmlega tvisvar sinnum meiri (2,26) árið 2020 enárið 1973. Olía er aðalorkugjafrnn Þótt mikilvægi oliu sem aðalorku- gjafa heimsins hafi minnkað um tæplega 10%áárunuml973til 1996, óx hráolíufram- leiðsla samt um 20% á þessu tímabili. Tafla 1 sýnir helstu framleiðslulönd, útflyljendur, og inn- flytjendur hráolíu árið 1997. Það sem vekur sérstaka athygli er að Bandaríkin sem eru annar stærsti olíuframleiðandi heimsins er jafnframt stærsti innflytj- andi olíu. Það er einnig athyglisvert að Bretland sem er í níunda sæti yfir fram- leiðendur og í áttunda sæti yfir útflytj- endur er einnig á listanum yfir stærstu innflytjendur olíu. Þetta er sérstaklega athyglisvert þar sem aðeins er átt við h r á o 1 í u . Helst er olía notuð í tengslum við flutn- ingastarf- semi og jókst hlut- fall olíu sem orkugjafa í þeirri starf- semi úr 42,1% árið 1973155,1% árið 1996. Hlutfall olíunotkun- ar í iðnaði Myndl. Ráðstöfun orku ogspá umframtíðar- ráðstöfun (mtoe; 1 mtoe = 11630 gvst) dróst saman úr 26,3% áriðl973 í 19,7% áriðl996. Gas hefur rokið upp Framleiðslagasshefuraukistverulega á síðustu árum. Árið 1973 var gas- framleiðsla talin vera 1.233 milljarðar rúmmetra en tuttugu og fjórum árum síðar var gasframleiðslan talin 2.296 milljarðarrúmmetra. Árið 1973varhlut- deild OECD-landa af gasframleiðslu heimsins 71% en árið 1997 var hún að- eins 46,5%. A sama tíma jókst hlutdeild fyrrum Sovétrikja úr 19,6% i 28,7% og landa í Asíu (utan OECD) úr 1,3% í 9,2%. lllutdeild landa í Afríku og Suður- Ameríku jókst úr 2,9% í 8,2% á þessum tíma. Rússland eitt og sér framleiðir tæp- lega fjórðung alls gass í heiminum og svipaða sögu er að segja af Bandaríkj- unum. Þrátt fyrirmiklaframleiðsluflytja Bandaríkjamenn inn gas sem nemur 3,6% af ársframleiðslunni í heiminum. Gas er helst notað í iðnaði en hlut- fallsnotkun þess af heildarorkugjöfum í þeim geira dróst saman úr 57% i 43,8% á árunum 1973 til 1996. Önnur notkun, Framhald á siðu 2 1 Orkunotkun í heiminum hefur aukist verulega síð- ustu áratugi og útlit er fyrir að notkunin muni enn 2 vaxa á næstu árum. Olía kol og gas eruhelstu orku- gjafar heimsins með um 90% hlutdeild af heild. 3 Þorvaldur Gylfason telur brýnt að næsta ríkisstjórn laki á Evrópu-, banka- og útvegsmálum. 4 Eramliald ágrein Þorvaldar Gylfasonar um þrjú brýn verk næstu ríkisstjórnar og fr.h. á grein um orkumál.

x

Vísbending

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísbending
https://timarit.is/publication/281

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.