Alþýðublaðið - 03.07.1971, Blaðsíða 6

Alþýðublaðið - 03.07.1971, Blaðsíða 6
«—"'vJ-'ULS' Sighv. BJðrgvinsson (áfe.) A/Ý B/MU7" BK07/N Endorreisn Menningar- og fræðslusam bands Alþýðu er örugglega einn merki- legasti áfanginn, sem unnizt hefur í félagsmálum verkalýðshreyfingarinnar ,'á síðari árum. Sambandið hefur þegar unnið mikils um vert fræðslustarf í þágu hreyfingarinnar og að því er stefnt að auka enn umsvif þess. Ýmsir verkalýðssinnar hafa óttazt, að verkalýðshreyfingin væri að verða fé ilagslega of veik. Þeir hafa bent á, að fundir verkalýðsfélaga væru illa sóttir af félagsmönnum og dags daglega væri ekki nema tiltölulega lítill hluti félags manna, sem virkir væru í starfi. Þetta áhugaleysi hinna almennu félagsmanna fyrir félagslegum málum verkalýðsfé- laga er forystumönnum þeirra mikið á- hyggjuefni, því þeir gera sér mæta vel grein fyrir því, að félag, sem er félags- lega veikt, getur einnig orðið veikt í baráttunni fyrir bættum hag launastétt^ anna og auknu réttlæti í þjóðfélaginu. En hvað er þá til ráða svo vekja megi aftur áhuga hins almenna félagsmanns á málefnum stéttarfélags síns? Gömlu aðferðirnar duga efcki lengur, og því verður að leita nýrra úrræða. Verkalýðsfélögin í nágrannalöndun^ um hafa átt sams konar erfiðleikum að mæta og íslenzfc verkalýðsfélög. Og þau hafa þar valið ákveðnar leiðir til lausn^ ar. Þessi verkalýðsfélög, t. d. á Norður- töndum, eru mörg hver orðin voldugar stofnanir, sem ná til miklu víðtækara sviðs ,en áður tíðkaðist. Þau láta sér í rauninni fátt mannlegt óviðkomandi og sru miklu meira en baráttusamtök í ifcaup- og kjaramálum. Þau hafa ekki minni afskipti af tómstunda-, þjóðfé- iags^ og áhugamálum félagsmanna sinna og veita þeim mikla þjónustu á mörg- um sviðum. En fræðslustarfið, sem þau reka, telja Eorystumenn þeirra þó einn mikilsverð asta þáttinn í starfsemínni. Samtökin reka siálf bæði námskeið og lengri Skóla og veita þar t. d. væntanlegum leið togum félagslega menntun, sem þeim er lauðsynleg. Þetta fræðslustarf verður aldrei of metið, enda leggur það grund- (föllinn að félagslegum styrk verkalýðs- hreyfingarinnar og þar með framtíð hennar. Hér á Islandi hafa fræðslumálin ver- ið mjög ofarlega í huga flestra verka- lýðssinna og með endurreisn Menning- ar- eg fræðslusambandi alþýðu eru hafn ar aðgerðir á þeim sviðum. Sterk og á- byrg verkalýðshreyfing er svo þýðing- armikill þáttur í nútíma þjóðfélagi, að hið opinbera ætti tvímælalaust að veita henni góðan stuðning við uppbyggingu þessa mikilsverða félagslega starfs og styði'a áform verkarýðshreyfingarinnar í fræðslumálunum með ráðum og dáð. D „Ég taldi mér trú um að þjóðarmorð væri ía:ribands- vinna á tækniöld vorra tíma, bar sem i'jöldi iiinna myrtu ykist um leið og morðingj- um fækkaði, þannig að und- ir slíkum kringumstæðum væri það auðvelt að vita ekki neitt." 15 HEIÐARLE Þetta viðtal viö vígbúiiaöarmála- ráöherra Hitiers, Albert Speer er samtímasöguleg heimild, játning manns, sem tekiS hefur á sig þungar sakir. Spurning: Sagnfræðingurinn Hugh Trevor-Roper, sem yfir- 'heyrði yður í Nurnberg kvað yður vera fágaðan, viðkvæman og greindan mann, en þrátt fyr- ir það væri honum óskiijanleigt,- hvernig þár gáfcuð svo lengi og dyggilega þjónað slíku einræði. Hver er yðar skyrmg á þessu? Speer: Þessi spuming hef- ur verið efst í huga mér í 25 ár, og ég hef fundið margar á- stæðUr, &n efcfcert Viðeígandi svar. Að sjálfsögðu reyndi ég lengi að róa samviziku mína með ýmsum blekkinguim^ sem áttu að styrkja sjálfstraust mitt. Eg reyndi að telja mér trú um, að í einræðisríki eins og Þýzka- iandi nazismans væri maður- inn því einamgraðri^ því ha?ri"a sem hann kæmist í metorða- stiganum og vissi þar af leið- andi því minna um aftorot, sem einhiverjir undirmenn fremdu. Eg taldi mér trú um, að þjóðar míorð væri feeribandisvinna á tæikniöld vorra tíma, þar sem fjöldi hinna myrtu ykist um leið og morðingjíunum fæktoaðj, þannig 'að undir slítoum kring- uimstæðum væri það auðVelt að vita ekki neitt. í hverju þess- "ara rafca er töluiverður sann- leikur. Samt sem áður eru þetta í víðtækari siðíerðilegum skiln- ingi allt lygar og flótti frá á- byrgð minni sem maður. Þegar ég var einangiraður, þá var mér einangrun mín í sjálfsvald sett. Þegar ég vissi efeki neitt þá sá ég svo uim, að ég vissi eikkiert. Þegar ég sá ekki neitt, þá var þaS vegna þess, að ég vildi ekk ert sjá. Frægð mín og valda- aðstaða viiltu mér sýn. Stolt mitt og metoaður hafa gert mig nneð O Speer ásamt konu sinni (t. v.) éftir að hann.var laus. Á hægri myndinni er hann að skrifa ævisögu sína enn svolítið af mannlegum til- . finningum. Eg minnist þess, er hann kom frá pólsku vígstöðmi- um og vestur vígstöðunum, með hve mikiUi hluttekningu og um hyggju hann talaði um hina látnu, særðu og liimlestu tí&r- mienn beggja stríðsaðilla. Við þetta tækifæri, þegar hann kom á skrifstofuna og hlassaði sér niður í græna leðurstólinn minn sagði hann ektert í fyrstu. Það yorui einkemnileg svipbrigði i andliti hans. Þegar hann lokjg- ins fékk málið, sagði hann mér, að hann hefði skoðað fangabúð- ir í Efri Slésíu. Hann grát- bændi mig með skjáifandi röddu um að þiggja aldrei boS um að kanna slíkar fangabúðir. Þar hafði hann séð hræðilega Muti, sem liann mætti ekki talla um, og sem hann gæti ekki talað um. í slífcu ásigkoinuilagi hafði eg aldrei séð Hanke. Spurn.: Hver urðu yðar við- brögð? Speer: Viðbrögð mín urðu eng in. Þarna sat hann fyrir fram- an mig í skrifstofu minni og gaf ýmsa hluti í skyn, sem ég hefði átt að hafa afskipti af. Það hefði verið s'kylda mín sem ráðlhleirra svo ekki væri talað um skylidoi mína sem maður. En ég geikk ekíki á hann með spurn ingar, sömuleiðis spurði ég Himimier heldur ekki neins, ekki neitt. Hanke átti að sjálf- sögðu við Auscihwitz fangabúð- irnar. Upp frá þessu augmabliki hafði ég endanUega dæmt siálf- an mig, siðgæðfcleg smitun mín var fullkomin. Þetta augnablik varefst í huiga mér, þegar ég svaraði til saka við Nurnberg réttarhöldin fyrir gtepi þriðiia ríkisins. Spurn.: Hvenær skýirði Hitler yður frá stríðsáformuim sínum? Speer: Nú, hann sagði ekki btejniínis j.Speer ég ætla að fara í heimsstyrjöld". En mér var ljóst hvað hann ætlaðist fyrir með Bei-lín, þegar ég kynntist hinum brjálæðislegu byggingar áformum hans, og hann reyndi aldr'ei að leyna landvinninga- áformuim, "meðal nánustu trún- aðarmanna sinna. En ég trúi því eikíkij að Hitler hafi nokkru sinni ætlað sér að fara í heims- styrjöid. Hann var sannfærður uto það, að Evrópa væri svo úrkyinjuð að landvinningaáform hians myndu smátt og smátt verða að veruleika, þar sem að hann myndi taka bvert landið á fætur öðru án þess að mæta veruiegri mótspyrnu, þangað til að hann réði að lokurn yfir allri Evrópu. Spum.: Voru yfirmienn Hiti- ers ekki aðeins metnaðargjaru- ir höidur lífca spiiitir? Speer: Bandaríski bófafor- Hitler ráðfærði sig við Speer, sem hann gerði að „arkitekt þriðja ríkisins" uðu þeir að troða í vasana. Þög- fyrir hönd ríkisins, þágu þeir stórkostlegt mútufé og byggð'u sér stórkostlegar hallir og sveit- arsetur með skattpeningi. Þeir héldu sig mjög ríkmanniega. Spurn.: Hver nazistaleiðtog- anna var spilltastur? Speer: Þessi vafasömu með- mæli verð ég að gefa Göring. Hann var stórþjófur, hann ravndi safnhús og listaverkasöfn Evrópu og krafðist ríkisfiár til þeiss að byggja iburðarmikil hús þanniig þjónustuliiði sínu laun, seun ta'idi hundruð marka. Spurn.: Koim yður og Göring vel saman? Speer: Já okkur kom vel sam- an. Hafnn bauð mér oft til Karinhall á veiðigarð sinn, sem var fyrir norðan Berlín. Göring naut hina illafiengnu auðæfa sinna, og það var næirri því eins og hielgiathöfn fyrir hann að sýna gestunum kjallara hvelf ingarinnar, þar sem mestu dýr- gripir heimsins voru geyimdir. efcki held-ur Hitler. Eg tatóði ingin Al Oapone var í saman- cg hann eignaði sér rífcisjarðir En það var ekki fegurð safns- NSKEYTTUM SPURNING sefcan í tortímjingu milljóna manna. Sporn.: Þér höfðust ekkert að til þess að hindra þessa tor- tímingu, þvert á móti hjálpuðu þér ti'l, Þar sem þér dróguð stríðið á ianginn sem vígbún- aðarmáilaráðherra. Speer: Ég gat efcfci hindrað þetta, ekki n«ma því aðeins, að ég hefði myrt Hitler áður én lofcatortímingin byrjaði, en til þess skorti mig kjark og við sýni. Þrátt fyrir það hefði ég átt að geta séð frá upphafi til hvers gyðingahatur Hitlers myndi leiða. En í stað þess að- lagaðist ég brjálsemi hans, í fyrstu smátt og smátt án þess að ég tæki eftir því. Þegar ég gekk í flofckinn leit ég á gyð- ingahatur Hitlers með viðbjóði, en ég hiugsaði, að þetta væri að- eins 'ódýrt áróðursvopn, sem hann myndi ekfci notfæra sér, þegar hann væiri koroinn tii valda. Þegar Hitler var koiminn tia< valda, beindi hann öllu valdi rikisins gegn gyðingunum, sós- íalistum, kommúnistum, frímúr urum og vottum Jehova. Eg iét það mig engu skipta, en hugs aði aðeins mleð mér, að svo Iengi, sem ég tæki efcki þátt í því, varðaði mig ^kkert uin það. Spunn.: Þór hafið einu sinni sagt, að þér hafið ekki verið gyðingahatari, þegar þér geng u'ð í filofckinn, og í bók yðar skrifið þér, að þér hafið átt marga vini, sem voru gyðingar, þegs/r þér voruð í skóla. Hvern ig gátuð þér horft upp á, að þeir voru hundeltir, Speer.: Þannig, ,að ég- leit efcki lengur á þá sem mannleg .. ar ve-rur. Það að fólkið, sem var rekið burt af vimnustöðum. sínum og eiigur þess gerð'ar uí>ptæfcar og að lokum sent i fangabúðir varð sm'átt og smátt sjálfsagður hauitur fyrir mig í augum mínum, það var ekki lenguf mannlieg'ar verur semi að áttu fjölsfcyldur, þrár, sorgir og þarfir eins og við hin. Mér til mikillar skamimar verð ég að viðurkenna, að þetta fólk hvarf úr lífi mínu og huga eins og það hefði aMrei verið tjl. Hefði ég litið á það sem mannlegar vierur, þá hiefði ég ekki getað verið nazilsti. Eg hataði það ekki mér var sama um það. Því alv- arlegri var giæpur minn vegna þess að ég var efcki gyðinga- hatari. Spurn.: Hvenær Var áfcvörð- unin tekin um að tortíma gyð- ingum? Speer: Eg er sannfærður um^ að Hitler huigsaði um það síð- an á Kristallsnóttinni. En í sónnunargögnuim Nurnberg- réttarhaldanna fcomst ég að því, að hinn eiginlega áfcvörðun var tekin á Wannsee ráðstefnunni árið 1942 eftir að Hitler hafði viðurkennt, að stríðið væri alls herjar stríð, semi aðeins ynnist m'eð aSgjörum sigri eða myndi enda mieð algjörum ósigri. Eg held, að þessi viðurkenning hafi losað hann við síðustu stjórn- má'Megu bimdranirnar og gaf grimimustu,; eðlishvötum hans um, leið Jausan tauminn. Þetta : var ekkiráðuneytísáfcvörðun. — Mfeiri hluti ráðh.erra Hitlérs, að mér, miaðtöMum, vissu ekkert ,um, þetta fyrr .eh. í stríðslok. Himimler var falin stjórn tor- tímingai-áætlunarinnar og böðl- ar hans Eichmann, Kaltenbrunn er og Heydrich skipulögðu hana og framkvæmdu. Meira að sagja meðaQ) SS manna voru tiitölu- lega fáir, sem tóífcui Þátt í þessu, það voru aðeins æðstu embætt jsmennkinir, stjórnendur fanga- búðanna og fangaverðirnir og þeir, sem sáu um flutningana.; Mér er kunnugt um, að margir utan Þýzkaiands eru á þeirri skoðun, að allir landsmenn hafi vitað um þessa tortímingu, en það er ekki reyndin eins og sagnfræðingar munu staðifesta. Spurn.: Sem vígbúnaðarmála- ráðherra ferðuðust þér um allt Þýzkaland og hernumdu svæð- m og höfðuð eftirlit með iðn- aðar- og hernaðairmannvirfcjum. Þér ætlið þó ekki að segja, að þér hafið aldrei séð fangabúð-' ir? ' Speer: Að sjálfsögðu vissl ég að það voru fangabúðir, það vissu aMir, en við vissum efcfci, hvað átti sér þar stað. Við viss- um, hvað Gestapo mjennirnir gátu gert, við vissum að þeir börðu og pyntuðu fólik. En fcerf isbuindin f jöldamorð — nei, það gátum við ekki ímyndað okkur. Spurn.: Þér hittuð Himimler og samstarfsmenn hans regta- lega. Gáfu þeir aldnei neitt í, skyn. Og reynduð þér aldrei að: spyrja þá? Speer: Nei. Sumarið 1944 hafði ég tæfcifæri til þess að komast að raun um, hvað Var að gerasf þegar Karl Hanke heimísótti mig, einn minna gömíu vina sem var fylkisstjóri í Neðiri Slésíu. Hanfce var of- stækisfuilur nazistii Þó átti hann ekki um þetta við neinn vina minna eða fcunningja, hvorki £ rikisstjórninni eða flokknum, sem vissu eitthvað um þetta. Eg skipti mér ekki af þessu og gerði burði við flesta samstarfsmenn Hitlexs velgjörðarmaður. Um. leið og þeir komu til valda og komiust í rífciisf jár^hirzlumar byrj ar útboðssamnmgar voru gerðir till þess að hafa veiðilönd. Þá kúgaðí hann stórkostlegt mútu- fé út úr Iðnjöfrum og greiddi þannig fyrir eigur sínar og hall- ir, og söanuleiðis greiddi hann ins sem hreif hann heidur hin áþreifanlegu verðmæti og völd sem að þau gáfu til kynna. Með sömu gleði sýndi hann gestum sínum stórkostlegar birgðir af /> \. Túnis 1 síðsumarleyfinu j^.^ K LÚFTLEIBSR FERDAÞJÓNUSTA s 6 Laugardagur 3. júlí 1971 Laugafdagur 3. iúlí 1971 I

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.