Tíminn - 06.03.1966, Blaðsíða 5

5
SUNNUDAGUR 6. marz 1966
Útgefandi: FRAMSÓKNARFLOKKURINN
Framkvæmdastjóri: Kristián Benediktsson. Ritstjórar: Þórarinn
Þórarinsson (áb). Andrés Kristjánsson. Jón Helgason og Indriði
G. Þorsteinsson. Fulltrúi ritstjómar: Tómas Karlsson. Aug-
iýsingastj.: Steingrimur Gíslason. Ritstj.skrifstofur 1 Eddu-
húsinu, simar 18300—18305. Skrifstofur, Bankastræti 7. Af-
greiðslusfmi 12323. Auglýsingasími 19523. Aðrar skrifstofur,
simi 18300. Áskriftargjald kr. 95.00 á mán. lnnanlands — f
lausasölu kr. 5.00 eint. — Prentsmiðjan EDDA hX
Stjórnleysið á Islandi
Hér í blaðinu hefur veriS bent á þá staðreynd, að
ísland er það land Evrópu, þar sem dýrtíð og verðbólga
hefur vaxið langmest síðari árin. Eigi að finna einhver
hliðstæð dæmi til samanburðar verður að fara alla leið
til Afríku eða Suður-Ameríku.
Á þá staðreynd hefur jafnframt verið bent, — og
var m. a. rækilega gert á Alþingi á síðastl. hausti — að
aldrei hefur verðbólga vaxið hraðar en eftir seinustu
þingkosningar, enda þótt það væri aðalloforð stjórnar-
flokkanna þá að vinna að stöðvun hennar.
Til réttlætingar á þessu afrfkanska ástandi á íslandi
hafa stjórnarblöðin yfirleitt ekki nema eina afsökun.
Þetta er allt Framsóknarmönnum og kommúnistum að
kenna, þeir hafa æst upp bændur og verkalýð og stjórn
in hefur ekki ráðið við neitt.
Þessu er ósköp auðvelt að hnekkja. Fylgismenn
stjórnarflokkanna innan verkalýðssamtakanna og bænda
samtakanna hafa sízt verið kröfulinari en stjórnarand-
stæðingar. Það eru einmitt þau verkalýðsfélög, sem eru
undir forustu stjórnarsinna, sem gert hafa flest og
lengst verkföll. Nú seinast eru það samtök verzlunar-
manna. Enginn sanngjarn maður mun he'idur telja það
óeðlilegt, þótt þessar kröfur hafi verið bornar fram,
þar sem það er staðreynd, að kaupmáttur venjulegra
daglauna hefur farið minnkandi, þrátt fyrir stóraukn-
ar þjóðartekjur. Hvernig eiga launþegar og bændur að
una slíkri öfugþróun?
Þótt það sé þannig rangt að kenna stjórnarandstæð-
ingum um dýrtíðina og verðbólguna, fellst eigi að síður
athyglisverð játning í þessum fullyrðingum stjórnar-
blaðanna. Þessi játning er sú, að stjórnin ráði ekki við
efnahagsmálin. Þrátt fyrir sjö ráðherra, nýjan dýran
seðlabanka og nýja dýra efnahagsstofnun, hefur aldrei
ríkt þvílíkt stjórnleysi í íslenzkum efnahagsmálum sem
nú. Þar blasir við upplausn og glundroði hvert sem litið
er Þau afskipti, sem stjórnin reynir að hafa af þessum
málum, gera aðeins illt verra, eins og sparifjárfrysting-
in og vaxtaokrið.
Það er þetta, sem gerir gæfumun íslendinga og ann-
arra Evrópuþjóða varðandi efnahagsmálin. Ríkisstjórn-
ir í öðrum löndum Evrópu stjóma og hafa allsæmileg
tök á efnahagsþróuninni. Hér ríkir hins vegar stjórn-
leysi. Ráðherrarnir hanga í stólunum og hafa náðuga
daga meðan stjórnleysið magnast, dýrtíðin og verðbólg-
an halda áfram að aukast og aðstaða jafnt launþega sem
atvinnurekenda fer versnandi.
Það er þetta ástand, sem minnir miklu meira á Afriku
og Suður-Ameríku en Evrópu.
Það var höfuðloforð stjórnarflokkanna í kosningun-
um 1963 að bæta úr þessu. Aðalforingi þeirra sagði þá
róttilega, að allt væri unnið fýrir gíg, ef ekki tækist
að ráða við verðbólguna. Síðan hefur hún magnazt
hraðara en nokkru sinni fyrr. Þriggja ára reynsla er
nú fyrir því, að núv. stjórn er ófær um að standa við
loforðin frá 1963.
Hver heiðarleg stjórn, sem ekki getur staðið við lof-
orð sín, segir af sér. Ekkert er ódrengilegra og ókarl-
mannlegra en að hanga 1 valdastóli upp á þau býti að
svíkja loforð sín. Hafi ríkisstjórnin ekki siðferðiskennd
til að gera sér þetta ljóst, verður þjóðin að hjálpa henni
til þess.
TÍMINN
Walter Lippmann ritar um alþjóðamál:
Á kjörtímabil þingmanna aö
vera tvö ár eða fjögur ár?
Tillaga Johnsons forseta um lengingu kjörrímabils
Lyndon B. Johnson, forseti
FORSETINN hefur mælt
með stjórnarskrárbreytingu,
sem kveði á um lengingu kjör-
tímabils þingmanna fulltrúa-
deildar úr tveimur árum í fjög-
ur ár. Þessi breyting kæmi þó
ekki til framkvæmda fyrir kosn
ingar árið 1972, eða ekki fyrri
en Johnson forseti er örugg-
lega hættur að gegna forseta-
embætti. Johnson forseti legg-
ur til, að þingkosningar til full-
trúadeildar fari fram sama ár
og forsetakostningar og vill
hann með því afnema almenn-
ar kosningar á miðju kjörtíma
bili forsetans.
Aðalrök forsetans fyrir
breytingunni voru, eins og
hann komst sjálfur að orði, að
þingmenn fulltrúadeildarinnar
væru með því móti „lausir við
kosningabaráttu nægilega lengi
til þess að þeim gæfist tóm
til að ná fullum tökum á störf-
um þingsins." Hann bætti því
ennfremur við, að fjögurra ára
kjörtímabil „dragi úr kostnaði
við þinghaldið, bæði fjárhags-
lega og pólitískt," og vonir
stæðu til, að breytingin yrði
til þess, að þingstörfin yrðu
meira aðlaðandi en áður í aug
um „hinna beztu manna, bæði
í einkarekstri og opinberri
þjónustu."
Tilgangur Johnsons forseta
með breytingunni er góður. En
að minni hyggju hefur breyting
in í för með sér ókosti, sem
eru að minnsta kosti eins al-
varlegir og vandkvæðin, sem
henni er ætlað að leysa.
SAMKVÆMT tillögu forset-
ans yrðu þingmenn fulltrúa-
deildar ekki kjörnir nema það
ár, sem forsetakosningar fara
fram, og kjörtímabil hvers þing
fulltrúa um sig yrði því hið
sama og kjörtímabil forsetans.
Af þessu leiddi, að ekki yrði
leitað álits kjósenda á fjög-
urra ára kjörtímabili forsetans
nema í þeim þriðjungi fylkj-
anna, þar sem kostningar til
öldungadeildar færu fram mitt
á milli forsetakosninga.
Að mínu áliti hlyti þetta að
draga stórlega úr áhrifum full-
trúadeildarinnar sem þeirrar
stjórnarstofnunar, er næst
stendur kjósendum, ef það
eyddi þeim ekki með öllu.
Þingmönnum fulltrúadeildar-
innar, sem væru flokksbræður
forsetans, hætti að sjálfsögðu
mjög til að vera hans menn.
Tíðast er forsetinn tilnefnd-
ur sem forsetaefni annað kjör-
tímabil og af því leiddi að mjög
fast yrði eftir því gengið, að
fulltrúadeildarþingmaður, sem
kjörinn væri um leið og for
setinn væri honum fylgispakur
og auðsveipur. Stjórnarskráin
ætlaðist til, að fulltrúadeildin
stæði næst kjósendum allra
stjórnarstofnana, en með breyt
ingunni kemst forsetinn þar
upp á milli. Með þessu móti
yrði sá þriðjungur öldunga
deildar, sem kjörinn væri á
miðju kjörtímabili forseta, að
gegna því hlutverki, sem full-
trúadeildinni var ætlað sam-
kvæmt stjórnarskránni.
ÉG ER sjálfur ákafur fylgis-
maður sterkrar forsetastjórnar
og eindregið þeirrar skoðunar,
að Woodrow Wilson hafi haft
lög að mæla, þegar hann and-
mælti þingstjórn. En breyting-
in, sem lagt er til að gerð
verði nemur burtu helzta að-
hald þjóðarinnar á forseta-
stjórn. Nú á tækniöid
hlyti af þessu að leiða, að for-
setinn sem heita má að hafi
einokunaraðstöðu til notkunar
sjónvarps, öðlaðist ótilhlýði-
lega og óhófslega mikið vald.
Bent befur verið á, að laga
mætti þenna galla á fyrirkomu
laginu, sem forsetinn stingur
upp á, með því að kjósa að-
eins helming fulltrúadeildar-
þingmanna í senn, enda þótt
kjörtímablið væri fjögur ár
Yrði þá helmingur þingmanna
fulltrúadeildar kjörinn sama ár
og forsetinn, en hinn helming-
urinn á miðju kjörtímabili
hans.
Þetta er að vísu miklum mun
álitlegra en fyrirkomulagið,
sem forsetinn stingur upp á,
en hefur eigi að síður í för
með sér allmikil vandkvæði.
Skipta yrði þingmönnum full-
trúadeildar í tvær fylkingar og
yrði önnur að ganga til kosn-
inga sama ár og forsetakosn
ingar færu fram, en hin á
miðju kjörtímabili hans. Þegar
þannig væri farið að, yrði ekki
með neinni vissu fullyrt um,
hvort fulltrúadeildin gæfi í
raun og veru rétta mynd af
skoðunum og vilja kjósenda á
miðju kjörtímabili forsetans.
ÞEGAR verið var að ræða
stjórnarskrána árið 1787 var
ákaft deilt um, 'hvort kjörtíma-
bil þingmanna fulltrúadeildar-
innar ætti aS vera eitt, tvö eða
þrjú ár. Árlegum kosningum
var hafnað á þeim forsendum,
að með því móti yrði kjörtíma-
bilið of stutt með hliðsjón af
því, hve ferðalög frá kjördæm-
unum til höfuðborgarinnar
tóku langan tíma á þeirri tíð.
Madison fylgdi þriggja ára
kjörtímabili, en því var einnig
hafnað. Ég geri ráð fyrir. að
því hafi verið hafnað af þeirri
ástæðu, að með því móti yrði
að kjósa þriðjung þingmanna
hvert ár og það fyrirkomulag
kæmi í veg fyrir eða torveld-
aði mjög að minnsta kosti, að
kosnir væru þingfulltrúar, sem
styddu forseta, sem kjöri næði.
Vilji kjósendur gera þennan
eða hinn að forseta, ættu þeir
einnig að eiga þess kost að
veita honum meirihluta í full-
trúadeild þingsins. Hafi kjós-
endur aftur á móti orðið al-
varlega andstæðir ákvörðunum
forsetans og stjórnarfram-
kvæmd hans, á að veita þeim
tækifæri til að sýna andúð sína
með þvi að svipta hann meiri-
hluta í fulltrúadeild þingsins.
Samkomulag varð því um
tveggja ára kjörtímabil árið
1787. Ég get ekki komið auga
á, að færð hafi verið nægi-
lega sterk rök gegn því fyrir-
komulagi til þess að ástæða sé
til að breyta því.
GILDUSTU rökin með fjög
urra ára kjörtímabili eru í því
fólgin. að þingfulltrúar kjör-
dæma, þar sem sérlega mjóu
munar í fylgi, hafi ekki tíma
til „að ná fullum tökum á
störfum þingsins" vegna „þess
áleitna þrýstings, er stafarfrá
baráttu fyrir endurkjöri ann-
að hvert ár.“
Þessa röksemd þarf þó að at-
huga af stakri gaumgæfni og
vandvirkni til þess að fá úr
því skorið, hvort aðalvandikvæð
in stafi af því, hve stutt kjör-
tímabilið er. Vera má, að þau
stafi af hinu, eins og Joseph
W. Sullivan benti á í The Wall
Street Journal, að þingmenn
verði að eyða allt of miklum
tima í annarleg verkefni, til
dæmis viðræður við umsækjend
ur um herskólann í West Point
og erindrekstur fyrir kjósend-
ur sína.
Þessa annmarka væri auðvelt
að laga með því að láta þing-
mönnum í té fleiri og færari
aðstoðarmenn en nú er gert.
Þarna er komið inn á svið,
sem rétt er að byrja á að at-
huga vendilega þegar við för-
um að reyna að bæta mannval-
ið í fulltrúadeilc' þinssins