Lesbók Morgunblaðsins - 05.11.1933, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 05.11.1933, Blaðsíða 4
34Ö LESBÓK M0RQUNBLAÖ8ÍIÍS binda, hýða, Íjúga, ljá, lynda, skríða, hrökkvá. Einna verst viðureignar er þa^ afbrigði sljettubanda, sern „af- dráttur" nefnist. Verðnr þá vísan n?> vera kveðin sem aldýr sljettu- bund, en síðari hluti hennar skai vera gerður af fyrri hlutanum. með því að taka fyrsta samhljófta framan af hvoriu <>rði. Afdráttur, sljettubönd. B-renna sárin, kvíða kvein, kveívvr drotna hjörðu. renna árin, víða vein veður rotna jörðu. Afdráttur, hringhendur, þráhendur. (Sagnir). Geltir, skrækir, svíkur, sver, sveltir, hrœkir, flýgur, eltir, krækir, víkur, ver, veltir, rœkir, lýgitr. Ef sögnunum í þessari b'. vísu er breytt í nafnhátt, verður vísan afdráttur í þeirri bragætt rímna, sem sjera Helgi kallar „hrynj- andi". Hrynjandi afdráttur. Þungur, s\rikinn, grisinn, gróinn. greiður, smáður, fljótur, ungur, vikinn, risinn, róinn, reiður, máður, ljótur. 8. Þráhendur áttþættingur. Rímnaþáttu rekja mátt, rímur lá.ttu heyrast brátt, rímnaliáttu reyndu þrátt, rímnm áttu betra fátt- Alt er þetta leikui' að rími. L>að æfir menn I hagmælsku og £*¦ lensku máli yfirleitt, orðaforða, að fást við dýrt rím, en þeir mega ekki kippa sjer upp við það, þótt lítið vit sje í vísunum. Bestu hagyrðingum rímnaaldar- innar skrikar fótur á því svelU eius og hverjum öðrum. Þannig er dæmið um afdrátt sljettubanda í bragfræði sjera Helga, 587. vísa í 5. bragætt, bls. 124: — Sprettur blygða grasið gramt, greinir hlýða falda, prettur lygða, rasið ramt, reynir lýða alda. Og sjálfsagt hefir hann notað bestu vísuna, sem liann þekti með þrssari kvefíandi, fyn'r sýnishorn. Hjer er eitt dæmi sljettubanda, sem sjera Helgi segir um, að þar sje meira hugsað um hinn dýra braghátt en vit í efninu, ,sj.e og hið í'yrra oftast aðaltilgangur háttalykla- Þessi sljettubönd kall- ar hann, al- og eins-sneidd, nema í 1. og •'>¦. rímlið. samhend, aldýr o. fl. : — Unglið svinglar þönglum þá. ]ienglar töngla' á rangli, tunglið dinglar iinglum á, englar söngla ' á .stan»-li. JÓ, ekki vantar þftfi, að dýrt sje kveðifi, en að öðru leyti minnir það helst á þjí'Asöguna um kölska, sem orti þennan fyrri holniing: Horfðu' í þessa egg, egg, Etpp í þetta tungl, tungl. Atti kölski að fá sál prestsins, cf hann gæti ekki botnað þetta. En þaS var klerkur, sem botnaði: Hæri jeg þig með legg, legg, lýð, sem hrærir, ungl. ungl. „Þetta er nú enginn skáldskap- ur, Sæmundur minn", sagði kölski — og fór. Strax og losað er um hiind hins dýrasta ríms, er hægara að koma einhverju efni að, einhverri mein- iugu. í). Hagkveðlingaháttur. Drýpur blóö úr dagsins und, dofna hljóð nm sæ og grund, nóttin góða, gull í mund, gefur ljóðasmið um stund. Hverful sýnast gleðigjöld, gæfa mín var þúsundföld. Minnast þín jeg mun í kvöld, meðan skína loftsins tjöld. Þjer jeg unni, þín jeg naut, þá viS runnum eina braut, út er brunnið alt, sem hlaUt, ást við kunnugleika þraut. 10. Hringhenda. Fer sem vill, en hlekk um háls hvergi stilla kunni, breytt' 'eg illa, brýst nú frjáls burt úr spillingunni. Lítill vandi' að vinna lönd, verri fjandi' og stærri, að stýra gandi sterkri hönd, stefna sandi fjærri. Aukist hregg má auka gát óldu veggja .safni, aldrei legg jeg ár í bát, ísinn hegg frá stafni. Geymd skal ylgja iðrunar, allar fylgjur slíkar, uns þá bylgja æskunnar ellidylgjum flíkar. Loks, iiki' þinur æfi er út úr skiui dreginn, englavinur orna mjer eflaust — hinumegin. 11. Hálfdýrt stuðlafall. Leysti festar, leiði besta gerði, sigldi fleyi' um saltan mar suður um eyjar. — Lenti þar. Hitti gamlan, hákarls svamli van- an, fornan víking vers og lands, vel mjer líka sögur hans. Hann mjer segir, hvernig vegir Mgu, yfir bláan öldugeim, er ,,þann gráa" sóttu heim. Þá var löngum leiö í ströngu brot- in, röggsemd hert og róið djarft, i ommið sterkt og skapið hart. 12. Svo sem háttur var rímnaskálda, skal að lokum kveðja með einni vísu, ljóðstöfun fljettubanda, o- s. frv.: Fór í ljóði forna slóð fræða, veikum mætti. Kveð jeg góða kvæða þjóð, kvæða leikum hætti.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.