Lesbók Morgunblaðsins - 15.04.1945, Qupperneq 5

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
213
hverfi úr sænskum bókasöfnum, úi'
því aÖ þau voru fengin þangað á
fullkomlega heiðarlegan hátt og1
geymd þar umhyggjusamlega öld-
um saman. En það er sanngjarnt,
að tilfinningar og siðferðilegur
rjettur íslensku þjóðarinnar ráðis
gcrðum okkar.
I síðasta júníhefti tímaritsins
Fróns, sem íslenskir stúdentar í
Kaupmannahöfn gefa út, er m. a.
bil'tur kafli i'ir brjefi frá ís-
lendingi í Stokkhólmi. Því lýkur
mcð þessum orðum: „Hin marg-
umtalaða „norræna samvinna" virð-
ist hjer annars mest koma frain í
fyrirsögnum blaða. Þekking og, á-
hugi á íslenskum málum auðsjáan-
lega í minnsta lagi“. Það má til-
greina síðustu opinberu ummæli af
hálfu íslendinga um Norðurlanda
samvinnu til að jafna metin við
þetta álit. í stefnuskrá hinnar nýju
samsteypustjórnar (2 sjálfstæðis-
menn, 2 jafnaðarmenn, 2 sósíalist-
ar) segii-, að hún vilji „vinna að’
því, að tryggja sjálfstæði og ör-
yggi islands", m.a. með því að „hafa
náið samband í menningar- og fje-
lagsmálum við hin Norðurlandarík-
in“, Þessi vrfirlýsing er annars
einungis staðfesting þeirrar afstöðu
sem jafnan hefir verið tekin opin-
berlega í einangrun þeirri frá nor-
rænu frændþjóðunum, sent stríðið
hefip haft t för með sjer. En hinn
beiski hæðnistónn í Stokkhólms-
brjefinu, sem tilgreint var, gefur
bendirtgu í þá átt, að íslendingar
þykist stundum hitta fyrir í landí
okkar skilningsskort á málefnum
sínum. að þessu sinrti á gremja
brjefritarans sennilega rætur sínar
að rekja til áfellisdómsins, sem
sum sænsk blöð kváðu upp um
kröfu íslands til endanlegra sam-
bandsslita og lýðveldisstofnunar á.
þessu ári.
íslcndingar telja Svíþjóð itáborg
norræns anda, eins og aðrir frænd-
ur okkar á Norðurlöndum — von-
andi ekki að ástæðulausu. Við eigumj
ekki að hafna því hlutskipti, sem
okkur er valið með þessu. Við eig-
um að fagnajþví. En um leið verð-
unr við að gera okkur ljóst, að það
drcgur að okkur eftirtekt iog gagn-
rýni. I* hinni hryggilegu sundrung
og árekstrum síðustu ára hafa grann
ai; okkar fylgst sjerstaklega vand-
lega með breytni okkaf, og beiskja
þeirra í garð sænsku hlutleysis-
stefnunnar er, eins og kunnugt er,
í f.vllsta samræmi við tilfinningar
fjölda manna í okkar eigin landi.
En Syíar hafa varla neina ástæðu
til að klafðast iðrunarbúningi með-
al frænda sinna á Norðurlöndum
eftir stríðið. Við höfum sýnt, að
við erum reiðubúnir til að h.jálpa
Hönum, Finnum og Norðmönnum
ekki aðeins í orði, heldur í iverki.
Nú eigum við þess kost að sýna
íslendingum veglyndi. Vitaskuld!
er allur sómi, setn hinu unga
lýðveldi er sýndur, sjerstak-
lega kærkominn, og hins vegar er
þjóðin harla viðkvæm fyrir óvin-
samlegum, erlendum dómum. Það
ier eins mikið undir okkur komið
eins og íslendingum sjálfum, hvort
Island leitar til engilsaxnesku þjóð-
anna um verslunar- og menningar-
stimbönd í framtíðinni, einkum U.
S A., eins og óhjákvæmHegt hefur
verið á stríðsárunum, eða það-reyn-
ir að auka samvinnuna við norrænu
frændþjóðirnar. Gerurn nú, Svíar,
þaðj sem við megum, til að treysta
vináttuna milli Norðurlandarík.j-
anna!
Það væri ekki einungis höfðmgs-
bragð, ef við skiluðum islensku þjóð
inni handritum þeim, sem hún á
með fullum rjetti að varðveita.
Slíka gjöf mundu íslendingar meta
sem stærri virðingarvott en nokk-
uð annað.
Einhver kann að spyrja, hvers
vegna einmitt Svíþjóð eigi að ríða
á vaðið í handritamálinu. Er það
ekki aðeins vottur um afskiptasemi
eða jafnvel óhóflega fórnarlund?
IIví ekki að bíða og s.já, hvaða af-
staða verður tekiu oþinberlega í
Danmörku, sem mállð er þó enn!
skyldara en okkar landi? En í þessu
máli verður hver að svara fyrir
sig. Danir og Islendmgar hafa ný-
lega gert skilnað sinn. Þrátt fyrir
allar> fullyrðingar, svíður éf 'til vill
enn undan honum í mörgu dönsku
h.jarta. Því kann að vera, að umræð-
upþessai’a þjóða um handritamálið
verði blandnar metingi, sem kemur
því ekki við. Við Svíar eigiini hins
vegar að getaimótað afstöðu okkar
með jafnaðargeði. Staða okkar á
síðustu árum leggur okkur þá
skyldu á herðar að T'ejma eftir
megni að uppræta þá tortryggni
milli Norðurlandaþjóðanna, sem
stríðið hefur valdið. Við höfum eng-
in efni á að látn neitt tirkifæri til
kni'teislegrar málamiðlunar ónotað.
Ef við verðum fyrstií' til að skila
aftur íslensku hándritúnum í hend-
ur rjettra eigenda. gæti það ef tiL
vill hreinsað andrúmstoft.ið og Ijett
Dönum að fará eins að.
. Að lokum: Ef' við eigum>að hefj-
ast handa um þettá — og það eig-
um við að gera — verður það að
gerast skjótt. Við megum ekki láta
Islendinga verða fyrri tiL og bíða,
þangað til þeir hafa gert ki'öfur,
sínar opinberlega. Það mundi svipta
ákvörðun okkar öllum blæ frjáls-
ivndis og göfugmennsku.
Peter Hallberg.
— Það er maðuf í símanum, sem
vill fá að tala við pröfessöfinn.
— Það er ágætt. segið hohum að
fá sjer sæti jeg komi eftfr áugnáblik
★
— Jeg œtla bara nð láta vðtir
vita það. frú Kristjana. að jeg get.
verið kurteis, en jeg get líka verið
eðlileg.