Lesbók Morgunblaðsins - 15.04.1945, Page 13

LESEÓK MORGUNBLAÐSINS
221
dæmi á þeim tímum, um þá útlendu
embættismenn, sem tekist hafði að
raka saman auð fjár hjer á landi„
að þeir flyttu ekki af landi brott,
þangað sem auðurinn gat veitt þeim.
meiri lífsþægindi, en hjer var völ á.
L. Gottrup llögm. varð hinn niesti
áuðsafnari, bæði í lausafje og jarð-
eignum. Þannig keypti hann allar
liinar miklu jarðeignir Hinriks
Bjelka höfuðsmanns og varð meðl
því einhver mesti jarðeigandi, bú-
settra manna hjer á landi. f Sýslu-
m.æfum, segir að Gottrup „hafi
með sölu útokrað tóbaki og brenni-
víni, verið harður og glöggur í
tekjum, og notað flest tækifæri til
fjárafla“.
Ovild mikil var milli Gottrups og
Miillers amtmanns, og varð hún
þess valdandi að Jens Jörgensson
var látinn gjalda tengdanna við
Gottrup, ogþsviftui' „umboðsnrennsk
unni“ árið 1702. Bjó Jens, eftir
það embættislaus, og ekki verður
þess vart að hann hafi leytað sjer
neins embættrsframa eftir það. —<
Enda virðist hann hafa verið maður
lræglátur og lairs við allan rrppskafni
ingshátt. — Þrjú börn áttu þau
lrjón, og urðu afkomendur þeirra
bændafólk á Kjalarnesi og þar í
grend.
Jarðirnar Borg og Mýrarholt,
voru kirkjujarðir frá Brautarholti,
en þar hefir kirkja verið frá fornu
fari, og er Vilkinsbók, var gerð
árið 1-397. átti Nikulásarkirkjan þar
jörðina Mýrarholt. En Brautarholt
mun alla tíð hafa verið í einkaeign,
og talið vera hið besta höfuðból.
Svo mikið kapp lagði Brynjólfur
biskup á það, að eignast Brautar-
holt, að hann ljet í votta viðurvist
á Alþingi árið 1651 gjöra brjef þar#
um, „að þau frómu hjón Hákon
Bjarnason og Ragnheiður Snæ-
björnsdóttir lofuðu og vindirbund-
ust að selja engum manni, skyldiim
nje vandalausum jörðina Brautar-
holt á Kjalarnesi í sjálfrar sinnar
kirkjusókn, hvorki alla jörðina nje
parta eður ítök þar úr, fyrr en
biskupinn mag. Brynjólfur Sveins-
son ætti þar kost á hana fyrir aðra
jafngóða fasteign að kaupa“........
Arnarholt með 4 hjáleigum, var(
eign ábúandans, Þorleifs lögrjettu-
manns, sonar Sigurðar Núpssonar
á Esjubergi. Var Þorleifur mikil-
hæfur maður og efnaður vel, átti
miklar jarðeignir. Meðaí afkomenda
hans, má nefna hinn landskunna;
bókavin og fræðimann, Jón Borg-
firðing.
Saurbær, með 2 hjáleigum, var
eign-ábúandans, Sigurðar lögmanns
Björnssonar. Sigurður lögmaður
kemur sem vænta rná, rnikið við
sögu vora, enda var hann uní flest
liinn merkasti maður og mikili ætt-
faðir. Hann fæddist á Vatnsenda í
Skorradal árið 1643, voru foreldr-
ar hans Björn lögrjettum. Gíslason
og Ingibjörg dóttir Ornvs í Eyjum..
Faðir Björns var Gísli er lengst
bjó á HrafnabjörgunV í Hörðudals-
hreppi, áttij hann margar jarðir og
bjó miklu bvvi á Hrafnabjörgum,
þar hafði hann 12 vinnvvmenn. Kona
Gísla var Þórunn Hannesdóttir,
Björnssonar, Hannessonar, Eggerts-
sonar riddara og lögmanns í Vík-
inni (Oslój í Noregi— Faðir Gísla;
var Bjöm prófastur í Saurbæ í
Eyjafirði, bróðir Árna sýslum.
Gíslasönar á Hlíðarenda, er nafn-
frægastvvr höfðingi var á sinni tíð,
ásamt Mágnúsi Prviða. Varð Arni
á Hlíðarenda svo kvnsæll, að fá-
tít.t er og fúrðulegt; mátti svo heita,
að állir þeir menn sem vvppvvr stóðu
og nokkur áhrif höfðu hjer á landi
á 17. ogjl8. ðld, væru nánir afkonv-
endur Árna, eða tengdir niðjum
hans.
Björvv faðir Sigurðar lögmanns,
fæddist 1604. „Sem bóndamaður
mannaðist hann vel“. — Hann varð
lögrjettumaður og fór öðru hvoru
með jsýsluvöld í Borgarfjarðarsýslu,
Og þótti heiðursmaður í hvívetna,
eins og ljóst má verða af lýsingu
Iíallgríms Pjeturssonar, á honum:
.... „Lundhægur, nafnfrægu|>, ,
gestrisinn, hughraustur,
heilráður, gjarn dáða.
Mannvalið, siðsvinnur,
sæmd hlaðinn, jafnglaður“ ..
Sigurður lögmaður er var elstur
þeirra 4 systkina, var á þrettánda
ári, er faðir hans andaðist, en var
þó áður farinn að nenva undir skóla,
hjá sjera Eyjólfi lærða á Lundi.
Fór hann því næst í Skálholtsskóla,
og útskrifaðist þaðan. Varð það
.Sigurði til hinnar mestvv hamingjvf,
að komast til Skálholts, þvf fýriv
utan þá rnentun, sem hann sotti
þangað, öðlaðist' hann einnig trausta
vináttu liins ágætasta manns, Bryn-
jólfs biskups og varð eftirlætis
sveinn hans og einkaritari. Árið
.1664, gekk hann í þjónustu Sigvvrð-
ar lömanns Jónssonar í Einarsnési,
og var þar um nokkvvr ár. En árið
(1670 fékk hann landsskrifarastarfið
eftir Pál Gíslasott á Ilvanneyri, fyr-
ir eindregin meðnvæli frá Brynjólfi
biskupi. Eftir lát Sigvvrðar lögm.
Jónssonar í Einarsnesi, var Sigurð-
ur Björnsson kjörinn til lögmanns
í lögrjettu árið 1677. Vildu pvenn
þá engan annan hafa í kjöri, svo,
sjálfsagður þótti Sig. Bj. í þetta
ábyrgðarmikla og vandasanva em-
bætti, og gátu menn ekki annað
að honvvm fundið, en að hann væri
ekki nógu auðugur. Sama ár, vvnv
haustið, kvæntist hann Ragnheiði,
dóttur Sigurðar lögmanns í Einars-
nesi.
Um Sigurð Björnssón má með
sanni segja, að hann væri ekki
„konung-kjörinn“, því konungur
staðfesti ekki einu sinni, lögmanns-
kjör hans. gengdi Sigurður því
embætti þó í 28 ár. Hann var maður
góðgjarn og friðsanvur, og reyndi
eftir megnv að hliðra s.jer hjá því,
að lenda í illdeilum þeirn og róst-
unv, sem þá geysuðu af hinni imestu
heift milli höfðingjanna. Enda yarð