Lesbók Morgunblaðsins - 08.01.1956, Síða 19

LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
svartur skýaveggur. Én uppi yfir
er himininn heiður og blár, og
hafið er niður imdan skínandi fcjart
eins og stöðuvatn.“
Otrúle gustu hlutir geta gerzt
innan í auga hvirfilbyls. Þess eru
dæmi, að lítil skip, sem urðu of
naumt fyrir að komast undan,
brutust inn í „augað“, og þar var
þá logn og bezta veður, svo að þau
komust af. Og flugvél, sem var að
athuga hvirfilbyi og flaug yfir
mökkinn, sá niður í gegn um „aug-
að“ hvar lítill fiskibátur lá ínn
rólegasti á sléttum sjó óg menn-
irnir í sóibaði á þtifari. En allt um
kring „augað“ gedsaði stormur er
fór með 2Ö0 km hraða á klst og
tætti sjóinn upp í löður og þar voru
fossföll vatns úr loftinu.
„Það eru Ijótu sviftingarnar
þegar flugvélar koma inn í hviriil-
bylinn", segir Augsburger, „og það
er ekki gott að stýra þeim. Stund-
um hrapa þær allt að 700 fet á
fáum sekúndum. Þá ætlar maður
varla að ná andanum, mann sár-
verkjar undan öryggisbeltinu, það
er eins og maganum skjóti upp í
kok, og köldum svita slær út um
mann allan.“
Stórhættulegt er að fljúga inn
í þessa hvirfilbylji, en það verður
að gerast og þeim verður að fylgja
eftir til þess að sjá hvernig þeir
haga sér. Með því einu móti að
vita með nokkrum fyrirvara hve-
nær þeir muni skella á og hve
ofsafengnir þeir eru, geta menn
gert ráðstafanir til að verjast þeim.
Hvirfilbylur, sem fór yfir Florida
1928, varð 1800 mönnum að bana.
Arið 1948 fór álíka hvirfilbylur yfir
á sömu slóðum, en þá höfðu menn
búið sig undir að taka á móti hon-
um, og hann varð þá heldur ekki
nema 2 mönnum að bana.
★
ORSAKIR hvirfilbyljanna éru
ekki aö fullu kunnar. Um það eru
aðallega tvær getgátur. Önnur seg-
ir að gagnstæðir staðvindar, heitur
og kaldur, valdi þeim. Hin segir að
mjög heitt loft leiti allt í einu upp
á við og myndi öflugt uppstreymi
á stóru svæði, en snúningur jarðar
valdi því að þetta uppstreymi taki
að hringsnúast, móti sól á norður-
hveli og með sól á suðurhveli. En
hvernig svo sem það er, þá eiga
hvirfilbyljirnir upptök sín rétt
norðan við Suður-Ameríku, fara
svo yfir Vesturindíur og stefna á
Florida. Enginn skilur í því hvers
vegna þeir geta haldið ofsa sínum
svo lengi, én í voldugum hvírfilbyl
er svo mikill kraftur að nægja
mundi til þess að knýja allar vélar
jatðarinnar í mörg ár. Sumir gizka
á að kraftur fellibyls sé á við kraft
af 400 kjarnasprengjum.
Sá hvirfilbylur, er mestu mann-
tjóni hefur veldið í Bandaríkjun-
um, fór yfir Texas og Louisana
árið 1900. Honum fylgdi flóðbylgja,
sem fór yfir bæinn Galveston, svo
að 16 feta dýpi varð á götunum.
Þar fórust 8000 menn. Þessi hvirfil-
bylur tor þó ekki yfir með meiri
hraða en 145 km. á klst. Hvirfil-
bylur, sem fór yfir Nýa England
1938 fór með 240 km hraða, og
sumir hvirfilvindar á Florida hafa
farið með allt að 400 km hraða.
Mannskæðasti hvirfilbylurinn í
Florida kom 1938. Hann skall á
Palm Beach og fór þar inn yfir
landið. Hann sópaði með sér mikl-
um hluta af vatninu Okeechobee
og drekkti með því 1800 mönnum,
er áttu heima þar. ,
En hvirfilbyljirnir á vesturhveli
jarðar komast ekki í hálfkvisti við
hvirfilbyljina á austurhveli. Þar
eru þeir nefndir týfon. Árið 1876
fórust 100.000 manna í týfon, sem
geisaði yfir Bengalsflóa. Mesti
hvirfilbylurr sem sögur fara af,
hafði geisað á sömu slóðum eihni
öld áður. Þá gekk ógurleg flóð-

bylgja á land og varð 300.000 mBnn-
um að bana.
★
ER IIÆGT að stöðva hvirfilbylji?
„Ekki eru neinar líkur til að svo
verði á næstunni,“ segir Gordon
Dunn verðurfræðingur í Miami.
Hann segir og að fyrir nokkrum
árum hafi flotamálaráðuneytið
gert tilraun í þá átt, með þvf að
dreifa ísmul yfir hvirfilbyl. Hann
stöðvaðist ekki, en hagaði sér ein-
kennilegar eftir það.
En alltaf er verið að auka eftiríit
með hvirfilbyljum. Hjá Miami,
Hatteras, Wilmingtoö, Nantucket
og St. Juan hefur nú vérið komið
upp voldugum ratsjám, ög með
þeim er hægt að fylgjast með
hvirfilbyljunum löngu áður en
þeir skella á. Flotamálaráðuneytið
hefur einnig komið upp mörgum
nákvæmum tækjum til jarðskjálfta
mælinga við Mexikóflóa og á Vest-
urindíum. Þær geta Hka varað við
byljunum. Vegna ofsans í hvirfil-
byl, verður vart örlítilla hræringa
á þessa mæla löngu áður en sést til
bylsins.
Bifi-eiðaslysum í1 Bandarikjunum
fjölgar ár frá ári. í fyrra förust 36
þúsundir manna, en rúmlega milljón
manna hlaut meiri og minni áverka.
Ef þessu fer svo fram er talið að 10.
hver maður í Bandaríkjunum muni ár-
lega lenda í bifreiðarslysi um það bil
sem vér skrifum ártalið 1970.
- ♦ -
Maður kom inn í matvörubúð og bað
um sitt pundið af hvoru, kaffibaunum
og matbaunum.
— En þið verðið að láta þær I sama
pokann og hræra þær vel saman, sagði
hann.
Afgreiðslumanninnum þótti þetta
undarlegt, en gerði þó eins og fyrir
hann var lagt. Kaupandinn þóttist þá
þurfa að gefa skýringu:
— Ég á fimm börn, og nú iítur út
fyrir rigningu á morgun. Þá get ég látið
þau hafa það fyrir stafni að tina sundur
baunirnar.