Lesbók Morgunblaðsins - 24.03.1963, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 24.03.1963, Blaðsíða 1
JHtirgtlttfrl*fr*itt$ | 11. tbl. — 24. marz 1963 — 38. árg. j hálfu Muikkiustund til að þrykkja af tvö eintök af koparstungu sinni af Vitr- ingunum frá Austurlöndum, t>g gaf þau nú starfsbræðruim mínum. Þeir komust við, því að það var eitthvað svo hrær- andi við þennan baxnalega mann, sem hélt áfram að vinna, eins og ekkert hefði í skorizt, meðan" þetta heimili var á hraðri ferð að hrynja í rúst og auðn. " eir kvöddu síðan, en við fórurn niður í stóra forsalinn og bjugguimst tii að tefla skákina okkar, eins og við vorum vanir að gera á kvöldin. Saskia yar enn sofandi. Henni hafði alltaf þótt mjög vænt um blóm, og þetta sumar færði Remibrandt henni Hendrik Willem Von Loon: MEÐFYLGJANDI kaflar eru úr bók um Rembrandt og samtíð hans, sem Hendrik Willem Van Loon tók saman ef tir handriti f or- föður síns, Joannis Van Loons, sem var kunnur skurðlæknir og náinn vinur Rembrandts síðustu æviár hans. Bókin kom fyrst út árið 1930, en hefur margsinnis verið endurprentuð og kom síðast út hjá Bantam Books árið 1957. Kaflarnir sem hér birtást eru nr. 10, 11 og 12 í bókinni. Og það fór ekki hjá, því, að Rembrandt fræddist tals- vert um lífið, og það fljótar en hann hafði búizt við. Það var eitthvað hálfum mánuði eftir kvöldverðar- boðið, að við sátum tveir og vökt- um yfir Saskíu. . Ég hafði löngu gefið fra mér alla von wm að geta hiálpað henni.- Ég hafði kallað mér til aðstoðar tvo starfsbræð- «r miína, útlærða í London og Grenoble, einmitt í þessum sjúkdómi hennar. En nú verður, við svona sjúklinga, að gæta þess vel, að þeir trúi á afturbata og hann skjótan (því að þunglyndisköst er það allra versta, sem fyrir þá get- ur komið), og þwí höfðu þessir læknar verið kynntir sem listsalar frá Ant- werpen, sem lamgaði að Mta á kopar- etungur Ramibrandts, og hún varð hreyk- in af því, að svona höfðinglegir menn Bkyldu koma alla leið frá Flandern til að hylla snilligáfu eiginmanns henn- er, og hafði spurt þá, hvort það væri satt, að Rubens hefði raunverulega feng- ið hundirað gyllini á dag, <meðan hann var að mála eina mynd, og hvort kon- en hans hefði virkilega setið fyrir hjá Ihonum, allsnakin, því að það væri iiokkuð, sem hún sjálf hefði aJdrei gert, hversu mjög sem hún elskaði eigin- inann sinn. " ar eð mennirnir voru gamal- reyndir læknar og þvi útfarnir í því eð bregða fyrir sig smá-lygi, höfðu þeir leikið hluitverk sitt svo vel, að Saskia var hæstánægð og hafði fallið í blund í þeirri fullvissu, að hún sijáM væri tnikki faliegri en Helen Fourment, og euk þess siðprúðari, þair sem hún hafði Btundum setið fyrir hjá manninum sín- um sem Flóra en aldrei sem Verius. Næst höfðum við beðið Rembrandt mm 1 ÉH Sjálfsmynd af Rembrandt, máluð ca. 1663. Málverkið er nú í Kenwood House i Lundúnum. að láta okkur eina, og siðan hðfðum við aiiir þrír athugað konuna sofandi, og ég hafði sýnt þeim sjúkraskýrslu hennar, og báðir settu upp alvörusvip og annar hvíslaði mors og síðan sagði (hinn einnig mors, og sá eldri sagði: „Einn mánuð enn, í hæsta lagi". En sá yngri, sem vildi sýna eldri starfs- bróður sínum, að hann kynni nokkuð fyrir sér iíka, sagði: „Mér virðist svo sem hún gæti lifáð sex vikur enn". Sjálfur sagði ég ekiki neitt, því að ég hafði séð hana tærast upp, jafnt og þétt, síðustu tvo mánuðina. Síðan fór ég með þá upp aftur, og við sögð- um einbver þýðingarlaus hversdagsorð við Reon/brandt, sem hafði notað þessa nýjar rosir á hverjum morgni. Einni þessara rósa hafði hún stungið í hár- ið á sér, áður en „listsalarnir frá Ant- werpen" komu. Þetta var sterkrauð rós, svo að kinnar hennar voru í saman- burði við hana venju fremur fölar. En hún andaði jafnt og regiulega, og bros lék um varir hennar. Ég dró tjöld- in varlega fyrir rekkjuna og læddist á tánum að skákborðinu aftur. — Henni virðist liða nokkuð vel, sagði ég, um leið og ég tók tvö peð og lét hann kjósa lit . Hann benti á vinstri höndina á mér og fékk svart. Við byrjuðum eins og við vorum van- ir: kóngspeð, drottningarpeð, kóngs- biskup, droittningarhrokur, og hvernig svo sem framihaldið nú var. Ég man, að eftir aðeins sex leiki, eða svo, var hann kominn fram með drottninguna sína og ætlaði að reyna að þvinga mig í varnarstöðiu. Ég varaði hann við þessu. En einhver snilld fannst mér vera 1 þessari leikaðferð hans. Hann hefði get- að unnið taflið svona, í fimmtán eða sextán leikjum, en þó því aðeins, að mér yfirsæist um gagnsókn, s&m ég gat hafið með riddurunum mínum og gat komið honum í hættu, sökum skorts á varnariiði. Ég hafði nánar gætur á honum. Hann var svo niðursokkinn í útreikninga sína, áð hann virtist enga hugmynd haía um hættuna, sem ógn- aði honum. Ég aðvaraði hann aftur. „Þetta getur allt samian verið gott og blessað", sagði ég, „en þú ert að leika þetta til vinnmgs". „Mér þykir gaman að þessu", sagði hann. „Ég veit, að ég legg mig í ýms-~ ar hættur, en ég hef nú enn vald á leiknum. Ég máta þig í næsta leik, ef ég get losað drottninguna mína". „En geturðu það?" spurði ég, um leið og ég tók biskupspeðið hans og opnaði þannig mínum biskupi leið til sóknar. „Það held ég, að ég geti... nú, það væri blátt áfram ekki almennilegt, ef ég gæti það ekki. Ég hafði alla stöð^- una á valdi mínu, fyrir einu andartaki, en nú ... „En nú hef ég drottninguna þína og þú ert mát í þriðja leik". Hann ýtti frá sér stólnum. „Þetta var bölvað", sagði hann, eins og til að hugga sjálfan sig. „Ég hélt, að ég hefði þig á valdi mínu í þetta sinn. Lofaðu mér bara rétt að skreppa, til að vita hvort aiilt er í lagi með hana Sasikiu". Hann tók annað kertið, gekk að rúm- inu og ýtti tjaldinu frá. Svo sneri hann sér að mér og hvislaði: „Ég hef aldrei vitað hana sofa svona vært. Henni hlýt- ur að vera farið að batna fyrir aiv&ru". Ég var nú kominn til hans og lagði höndina á hjarta hennar. Saskia var dáin. • • • <J ask'ia dó (þykist ég alveg viss um) einhverntíma sumarsins 1642, því að ég "man, að það var sama sumarið, sem Tasman fann hið dularfulda ey- land í Kyrrahafinu, sem var kallað Nýja-Sóéland, og sigldi kringum hið mikla land á suðurhveli jarðar, sem svo einkennilegar sögur höfðu farið af, síðustu fjörutíu árin. Eins og endiranær, hafði ég mikimn áhuga á frásögnum, sem gætu haft í för með sér vitneskju um deyfilyfin, sem frumstæðar þjóðir nota. Um allan heim virðast innfæddir menn hafa eitt- hvað, sem getur valdið stundar gleymsku. Oftast var það nú bara þetta ómerkilega hashish, sem menn notuðu til að gieyma lífinu, sem annars var ekki sérlega gleðilegt. En ég er alveg fullviss um, að einhverntíma munum yið finna einhverja jurt, sem getur haft óendanlega miklu meiri þýðingu í sam- bandi við skurðaðgerðir og dregið úr þessum hræðilegu kvölum, sem gera hverja skurðstofu að kvalastað. Og alltaf getur verið von um, að landkönm- uðir, sem koma heim frá fjarlægum löndum Asíu, Afríku eða Ameriku, geti fært okkur svarið við þessari aldagömlu spurningu. Að minnsta kosti veit ég, að veslings stúlkan dó árið 1642. í>etta var í miðj- um júnámánuði, því að sölukarlarnir með handvagnana sína voru að selja fyrstu kirsi'berin og allsstaðar voru blóm, og trén fram með Burohtwal voru svo græn og btómleg, þegar við vorum að bera Saskíu til hinzta hvílustaðar hennar. Þegar við komum að Gömilu Kirkj- £:raiiihaid á bis. 4

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.