Lesbók Morgunblaðsins - 11.07.1965, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 11.07.1965, Blaðsíða 2
Bwight David Eisenhower er orðinn 75 ára gamall og á að baki sér glæstan og margbreyti- legan feril. Frá bví í byrjun seinni heimsstyrjaldar fram til ársloka 1960, beSar hann lét af embætti Bandaríkjaforseta, var hann að heita mátti sífellt í sviðsljósi alþjóðlegra stórviðburða. Hann var æðsti maður herafla V»y.Iamanna sem vann sigur yfir möndulveldunum í Evrópu, fyrst við Miðjarðarhaf, síðan í Vest- ur- og Norður-Evrópu. Eftir stríðslok varð hann forseti eins kunnasta há- skóla í Bandaríkjunum. Því næst varð hann fyrsti yfirmaður herafla Atlantshafsbandalagsins, og loks tók hannvið embætti Bandaríkjaforseta í ársbyrjun 1953. Hann gegndi þess- um ólíku embættum með misjöfnum árangri, eins og gengur, en hann vann sér hylli flestra sem kynntust honum, jafnt austan hafs sem vest- an, fyrir látlausa framkomu og ein- faldleik í öllu dagf ari og hugsun. E i isenhower fæddist í Texas ári'ð 1890, kominn af svissneskum og þýzk- um ættum. Hann var þriðji í röðinni af sex sonum verkfræðings, sem átti held- ur erfitt uppdráttar og settist að í smábænum Abilene í Kansas. í æsku stundaði Dwight Eisenhower ýmiss kon- ar störf, sem til féllu, svo sem kvik- fiárrekstur og verzlunarstörf, þangað til honum féll í skaut sá eftirsótti heiður að £á inngöragu í herskólanin í West Pcint árið 1911. Hann tók þátt í fyrri heimsstyrjöld- inni og var yfirmaður fyrstu skrið- drekadeildar sem Bandaríkjamenn sendu til vesturvígstöðvanna 1917, og ári sí'ðar varð hane yngsti ofursti í bandaríska hernum. Fyrir framgöngu sín.a í stríðinu hlaut hann margháttaða viðurkenningu. Hann hækkaði ekki í tign á árunum milli heimsstyrjaldanna, en varð samt herráðsforingi hjá Mac Arlhur hershöfðinigja árið 1930. í byrj- un seinni heimsstyrjaldar var hann sett- ur yfir skipulagningardeild hermálaráðu neytisins í Washington, og þar kom George Marshall hershöfðingi, yfirmað- ur herforingjaráðsins, auga á hæfileika hans. Eftir a'ð Bandaríkin gerðust aðiljar að styrjöldinni við Þýzkaland og ljóst varð að senda yrði bandarískan herafla til Evrópu, mælti Marshall hersihöfðingi eindregið með hinum duglega og geð- þekka skjólstæðingi sínum. í nóvemiber 1942 var Eisenhower skipaður yfirmað- ur bandaríska innrásarliðsins í Norður- Afríku, og síðan stjórnaði hann innrás Bandaríkjamanna í ítalíu. I nóvember 1943 varð hann yfirmaður innrásarhers bandamanna í Vestur-Evrópu og stjórn- aði þannig innrásinni í Normandí 6. júní 1944. Síðan stjórnaði hann hernað- araðgerðum í Frakklandi, Belgíu, Hol- landi og Þýzkalandi, þar til Þjóðverjar gáfust upp 7. maí 1945. " að hefur verið sagt um. Eisen- hower, að hann hafi ekki verið annað en „glæsilegur auglýsingamaður og sátta '-•¦¦¦••:..........-- •- -:--¦.:.:::"::.;;;:. >;¦¦ Eisenhower semjari", sem hafi lagt meiri áherzlu á pólitiskar en herfræðilegar hliðar her- stjórnarinnar. Vissulega mundu fáir vilja halda því fram, að hann hafi jafnazt á við hershöfðingja eins og Lee, Grant eða jafnvel MacArthur í herstjórnarlist, og þó honum tækist með einstakri lagni að fá erfiða undirmenn eins og Montgomery og Patton hershöfðingja til að vinna saman, reyndist honum um megn að beita valdi sínu, þegar taka þurfti tor- veldar og tvísýnar ákvarðanir. Hins vegar ber þess að gæta, að meg- inhlutverk yfirhershöfðingjans var að skilningi Eisenhowers einmitt í því fólg- ið að hefta það, að pólitískur ágreining- ur ríkisstjórna bandamanna hefði áhrif á gang mála á vígvöllunum. Virðingin, sem Sir Winston Churchill bar jafnan fyrir honum, er til marks um ótvíræða hæfileika hans á þessum vettvangi, því Eisenhower hershöfðingi var andvígur Churchill í mörgum veigamiklum atrið- um. Án efa var Eisenhower einn mesti pólitíski herforingi eftir daga Marl- boroughs. E i ftir seinni heimsstyrjöldina varð Eisenhower yfirmaður herforingjaráðs Bandaríkjanna og gegndi því starfi á ár- unum 1945—47. Þá vann hann m.a. það afrek að uppræta síðustu leifar misréttis milli kynþátta í hernum. Árið 1948 lét hann af störfum í hernum og tókst á hendur embætti forseta Columbia-iháskól ans i New York, þó honum stæði raun- ar tii boða framboð fyrir hvorn flokkinn sem var í forsetakosningunum, sem fram fóru þá um haustið. Meðan hann var við Columbia-háskólann gaf hánn út bók sína um herferðina í Evrópu, „Crusade in Europe." Árið 1950 var Eisenhower skipaður yfirmaður alls herafla hins nýstofnaða Atlantshafsbandalags og settist að í Par- ís. >ví embætti gegndi hann þar til hann var talinn á að vera í framboði fyrir Repúblikana við forsetakosningarnar haustið 1952. Af öllum störfum Eisen- howers var þjónusta hans við Atlants- hafsbandalagið kannski mikilvægust, þegar á allt er litið. Með einbeitni og stöku jafnaðargeði neitaði hann að hlusta á lítilvægar umkvartanir; hvort heldur var frá aðildarríkjum Ameríku eða Evrópu, en lagði ríka áherzlu á meg- matriði. Hann átti sennilega meiri þátt í því en nokkur annar einstaklingur að vekja bjartsýni og baráttuvilja Evrópu- manna gagnvart ógnunum Bússa og koma fótunum undir hinn sameiginlega herafla, sem hefta skyldi frekari út-. þenslu Rússa í Evrópu. /¦l árinu 1952 voru pólitískar við- sjár í Bandaríkjunum orðnar meiri en þær höfðu verið um árabil, og margir Bandaríkjamenn töldu að fósturjörðin ætti ekki síður heimtingu á þjónustu Eisenhowers en Evrópa. Þegar Eisen- hower lét það uppskátt veturinn 1951— '52, að hann væri Repúblikani, var lagt hart að honum að vera i framboði við forsetakosningarnar af þeim öflum innan flokksins, sem vildu forða honum frá að sundrast í baráttunni milli einangrunar- sinna og alþjóðasinna. Hann lét tilleið- ast, og í nóvember 1952 vann hann fræg- an sigur yfir keppinauti sínum, Adlai Stevenson. Eisenhower hlaut 33,9 mill- Jóntr atkvæða, en Stevenson 27,3 mill- jónii1. i Sennilega hefur enginn einstaklingur setzt í forsetastól Bandaríkjanna umvaf- inn slíkum dýrðarljóma og aðdáun sem Eisenhower. f augum milljóna Banda- ríkjamanna var hann boðberi nýrrar „gullaldar." Hann mundi binda enda á stríðið í Kóreu, spillinguna og hinar pólitísku viðsjár' h'eima fyrir, óttann og öryggisleysið. Hann mundi skapa nýtt frelsi þar sem efnahagslífið blómgaðist og Washington yrði aðsetur „landsföð- ur", sem spegla mundi vonir og hug- sjónir þjóðarinnar og létta af henni þeirri nauðsyn að taka erfiðar og hættu- legar ákvarðanir. Að sjálfsögðu var allt þetta óhugsanlegt, og margir sáu það, en þeir kusu að halda sér á mottunni, af því einhvern veginn virtist það ekki vera viðeigandi að bera brigður á yfir- mannlega hæfileika hinnar dáðu stríðs- hetju. í augum bandarísku þjóðarinnar var Eisenhower hafinn yfir flokkaríg og deil ur stjórnmálamannanna. Roosevelt og Truman höfðu verið atkvæðamiklir for- setar og miklir baráttumenn á tímuni örra byltinga og margvíslegrar aðsteðj- andi hættu. Eisenhower átti að bináa enda á þá umbrotatíma sem staðið höfðu í tvo áratugi; almenningur heimtaði það af hetjunni sinni. i rá fyrstu byrjun var Eisenhower forseá umvafinn einkennilegum fagur- gala sem lýsti sér í alls kyns orðtök- um úr auglýsingaheiminum. Hann var „forseti allrar þjóðarinnar." Hann var kominn á vettvang til að „hreinsa til I Washington." Og þannig mætti lengi telja. Eorverar hans tveir í forsetastóli höfðu verið miklir stjórnmálamenn. Roosevelt hafði ekki hikað við að beita brögðum eða jafnvel þvingunum til að fá málum sínum framgengt. Hann beitti jafnt velgerðum sem persónutöfrum til að fá stjórnmálamenn á sitt band. Ýms- ar aðferðir, sem hann beitti í þjónu:-;ti flokks síns eða ríkisins, hefðu varla v?1"- ið taldar heiðvirðar í einkalífi. Svo 'fór að lokum, að hann bakaði sér óslö'.;".;v- andi hatur andstæðinga sinna. En hann gerbreytti svipmóti Bandaríkjanna. Truman var ekki eins slóttugur, en hann var ekki síður einbeittur. Haim sýndi miklu meira hugrekki en Roo.e- velt. Hann tók margar örlagaríkar á- kvarðanir — um kjarnorkusprengjuna, um íhlutun Bandaríkjanna í Grikklandi og Tyrklandi, um Marshall-hjálpina, um Atlantshafsbandalagið, um Kóreustríðið — sem gerðu Bandaríkjamenn orðlausa. Hann var líka óvæginn við andstæðinga sína. Og hann gerði einnig vilja sinn jafnvægan velferð þjóðarinnar, þó með öðrum hætti væri en hjá fyrirrennar- anum. í augum þessara tveggja manna var forsetaembættið sífellt skapandi starf, samfelld ábyrgð, uppspretta valds og hug mynda sem voru máttarstoðir lýðræðis í landinu. Þeir litu á forsetaembættið sem lýðræðislegasta þáttinn í stjórnar- kerfi Bandaríkjanna. Forsetinn var kos- inn af þjóðinni allri, óháður staðbundn- Framhald á bls. 15 JTramkv.stj.: Sigfns Jónsson. Rltstjórar: Sigurður Bjarnason frá Vieui Matthlas Johannessen. Eyjólfur Konráð Jónsson. Auglýslnear: Arnl Garðar Krlstinsson. Ritstjórn: Aðalstræti 6. Sími 22480. Utgefandi: HJl. Arvakur. Reykjavflc 2 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS- 24. tbl.. 1965

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.