Lesbók Morgunblaðsins - 05.10.1969, Blaðsíða 12

t<IKIÍ: HAt<U»KIW«Ori
<bat cxV\oajicjl ,. Cjrqyjam, 'bínxiva
þursa dxoCíúm, Ojuubond bucn.
oo> raoruva bxnu.'ox
moa .
(^vyrnur UoaS:)
„fíoaé er uieS áburrO
f\uaá> Ur uuei ol^urul
fluL urlu Qmu'uoraiUR
o ^olauWobmaT
(Co\ú Wuaö -) ’
„Ollt er mcS o*ura(
Ult er Yue& olCuua-,
urð flórunnar. Seinasti kafli
ljóðsins um líf skólda boðar að
ferðin „gegnum stormhvirfil-
þrumandi pólmyrkrið" sé senn
á enda:
Senn blikar oss einnig í
djúpinu stjama
við stjömu dropar á vatni
deplandi Ijósmerki lárétt
fljúgandi blóm
heilt sólkerfi af ljósum djúpt
undir iljum vorinn
nálgast og veröur oss nákomin
jörð
ný og lokkandi frjótt og
bylgjandi lít.
Auðsætt er, að Hannes boð-
ar nýjan tíma sjálfum sér og
öðrum. Honum líkar ekki það
líf, sem líður við það að sitja
auðum höndum, sjá „tímann
fletta blöðum dags og nætur“,
eins og upphafsljóð Viðtala og
eintala, er nærtækast dæmi um.
Klofinni tungu hæfa „tvílit
orð og ioðin goðsvör“, beim,
sem eru „meðal hinna dauðu
minjagripa á sýningu dagsins".
Er okkar dvöl þá fólgin í því
cinu
að mæla tímann líkt og úrfelli:
ösku tærandi elds
og ósýnilegan snjó?
Hinum „óvirka“ skáldskap
líkir Hannes við símtöl við guð
í Vetrarmyndum úr lífi skálda.
Með Sprekum á eldinn gerir
hann lesendum sínum ljóst, að
í fílabeinstuminum vill hann
ekki búa til eilífðar. Frekara
vitni um hugarfarsbreytingu
skáldsins er Jarteikn, 1966.
Návígi, heitir annar kafli
Jarteikna og má gera ráð fyrir
að þar sé hið skorinorða ijóð
komið til sögtnrar Til þess að
forvitnast um þetta. er rett a5
hnýsast í ljóð, sem nefnist
Afríka. í þessu Ijóði er sagt
frá hinum undirokuðu, sem
strita á ökrunum með svipur
yfir höfðum sér, en prestar
kenna þeim guðsorð:
En uppskera kom þeim á óvart:
Úr hinum víðlenda akri spratt
ekki
kristileg auðmýktin
eða hin hvíta baðmull
en alvopnaðir menn
einhuga þjóðir
og svignuðu sem stál
í fárviðrinu
Þetta ljóð er með því skor-
inorðasta, sem eftir Hannes Sig-
fússon liggur. Ljóðið er vel
byggt, hugmyndin er skýr og
henni er fylgt eftir til enda án
útúrdúra og þokukenndra
mynda, eins og annars alltof
mörg þeirra Ijóða Hannesar,
sem eiga að vera afgerandi,
eru þrúguð af. Afríka er ekki
frumlegt Ijóð. Það eru til ótelj-
andi ljóð af þessu tagi eftir
skáld af ýmsum þjóðernum.
Hér eru það landeigendur, sem
skuldinni er skellt á og presta-
stéttin gerð meðsek; hin kristi-
lega auðmýkt verður afl til
þess að kúga, en ekkert í þá
átt að bæta manninn. Andúð
Hannesar á prestum og kristn-
um mönnum kemur víða fram;
hún er mjög fyrirferðarmikil í
Sprek á eldinn, og er það mjóg
í anda hins kommúnistíska
skáldskapar, sem Ijóð Hannesar
í seinustu bókum hans sverja
sig helst í ætt við. Sé litið á
Afríkuljóðið sem umræðu-
grundvöll um stjórnmál þar um
slóðir, verður Ijóð Hannesar
enn veikara, en ljóðið býður
slíkri gagnrýni heim. Að segja
að úr hinum víðlenda akri hafi
sprottið „einhuga þjóðir“ hljóm
ar eins og öfugmæli í eyrum
þeirra, sem fylgst hafa með
sögu Afríku. ósamlyndið er
einmitt það, sem tefur alla þró-
un álfunnar í framfaraátt, sein-
asta dæmið er Nígería. En lát-
um hina pólitísku rómantík
skáldsins í friði, hún er of við-
kvæm til þess að hægt sé að
gera meiri kröfur til hennar en
hún sé álitlegur skáldskapur.
Víetnamljóð Hannesar ergott
dæmi um þann ofhlæðisstíl, sem
hann ástundar. Boðskapur ljóðs
ins hverfur algjörlega í ólgandi
haf lýsin/ga, sarmteallaða óhugn
aðarveislu, sem lesandanum
er boðið til .Ljóð, sem fialla
um bölvun stríðs, grimmd
mannskepnunnar, eru oftast
sterkari ef þau hafa ekki alltof
hátt. Flest þau pólitísku ljóð,
sem við freistumst til að kalla
vel heppnuð, eru einföld í snið-
um, haldin eðlilegum sársauka,
en ekki því offorsi, sem skipar
sér undir merki ófriðar. Dæmi
um þetta er ljóð Snorra Hjart-
arsonar Vísa, ag Bæn um jód,
eftir Þorgeir Sveinbjarnarson,
svo bent sé á ljóð, sem ég hef
áðair fjaillað um. Sinoriri og Þor-
geir virðast hafa lært að stilla
sársauka sínum í hóf, en Hann-
es mun eflaust hljóta hylli
þeirra, sem kunna að meta há-
stemmda og einlita pólitíska til-
finningasemi.
í Víetnamljóðinu beinir
Hannes skeytum sínum að
Kristsmömnum; það eru ,kross-
farar“, sem löngum hafa farið
eyðandi um landið, að minnsta
kosti leggur Hannes áherslu á
kristna trú þeirra með því að
líkja orrustuflugvélunum við
róðukrossa. Mælska skáldsins
er mikil. Það er helvíti, sem
hann er að lýsa;
Eldtungur og hvæsandi
slöngur
hlykkjuðust burt frá valnum
og slökktu brennandi þorstann
í nálægum elfum
Langar fylkingar af
— væntanlega dauðum —
mönnum konum og hörnum
runnu saman á launstigum
og slökktu brennandi hatrið
í uppspreltum hefndarinnar <
12 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5. október 1969