Lesbók Morgunblaðsins - 05.10.1969, Blaðsíða 9

ls, en vlð getum eMíI byggt
upp nema á innlendum rann-
sóknum. Annars er óþarfi að
rakka skipulag Reykjavíkur
niður í svaðið eins og stundum
hefur verið gert. Aðalskipulag
Reykjavíkur er í sjálfu sér
merkilegur áfangi. Það sem að-
all'aga vantar er atarfsnefnd,
sem ~stöðuigt endurskioðar
skipulagið og lagar það
að breyttum aðstæðum. Það má
líkja skipulaginu við bát, en
svo er eftir að sigla bátnum, og
það er aðalatriðið, en ekki bát-
urinn einn. — Þetta skildi Eyr-
bekkingurinn sem var ásakað-
ur um að haga seglum eftir
vindi. „Hvernig ætti maður að
9igla, ef maður gerði það ekki?“
spurði hann á móti.
— Og Tónlistarhöllin?
— Teikningin að henni er
ekki endanleg, í rauninni eru
þetta aðeins frumdrög, og margt
eftir að athuga. Það er enginn
vandi að teikna fína byggingu;
vandinn er að teikna ódýra
byggingu, sem er bæði íalleg
og góð. Frá sjónanmiði arki-
tektsins er slíkt líka miklu
áhugaverðara verkefni að
glíma við. Þessari byggingu eða
fyrirhugaðri byggingu, skulum
við segja, því að enginn bygg-
ing er á föstum grunni fyrr en
búið er að reisa hana — mun
ætlaður staður á horni Suður-
landsbrautar og Grensásvegar,
við áformaða framlengingu
hans til norðurs.
. — Og hver.nig varð hug-
i myndin að forminu til?
— Ja, það er nú það. Þegar
maður fer að segja frá slíku,
orkar það oft heldur tilgerðar-
lega. En þessi steinm var kveikja
hugmyndarinnar.
Og Gestur hampar gráum
steini, með skýrt mörkuðum, af-
löngum flötum.
— Sjáðu hornin á þessum
steini og fletina, segir hann,
þetta er mjög agað form. Ég
fann hann uppi undir Mýrdals-
jökli. Ég var alls elkiki ráðinn
með form á Tónlistarhöllinni,
og ég get ekki sagt, að ég hafi
verið að leiita sérstaklega að ís-
lenzku formi, en svo kom þessi
steinn upp í hendurnar á mér.
íslenzk tnáttúra er endalaus
uppspretta hugmynda, og við
'hljótum að geta fundið' eittihvert
byggingarform, sem hæfir ís-
lenzku landslagi og veðri, þó
það sé ekki endilega burstir.
Og talið berst að hönnun.
Segja má, að þar sé sameigin-
legur starfsvettvangur hjón-
anna. Hönnun er þjóðþrifamál,
segja þau og einm liður í þeirri
sannfæringu þeirra er sýning,
sem nú er raunar nýlokið, á
brezkri grafík, auglýsinga-
spjöldum, ljósmyndum og bók-
um, en Gestur og Stefán Jóns-
som, arlkiteíkit og fonmiaöiuir Heim
ilisiðnaðarfélags íslands beittu
sér fyirir þeirri sýningu. Milli-
göngumaður þessarar sýningar
var frú Ford, kennari Ernu í
Leioeðter College of Art, alveg
makalaus kona, segir Erna, og
alveg búin að taka ísland upp
á arma sírna. Hún var hér um
páskana og fór í fyrirlestraferð-
ir víða uim land.
V ið oruim aiiltaif að tadia uim,
iað varan þurfi að vera úrvals-
vara, segir Erna, en hér erbara
eng'iinin miælitovarðii á Iþað, hvað
telst til úrvals og hvað cklti.
Það þýðiir ekki að flytja út
vörur á þeim forsendum ein-
uim, að þær séu ísUanakar, eins
og svo margir vh'ðast halda.
Fólk spyr fyrst hvort varan
sé góð, það skiptir svo minna
máli hvaðan hún kemur.
Þau eru sammála um, að mik-
ið skorti á skilniing bæði fram-
leiðenda og hins opinbera á því,
hvað hönnun er mikilvæg, til
framdráttar sölu bæði innan-
lands og ekki sízt utan.
— Þegar framboð er meira
en eftirspurn, þá skiptir útlit
hlutarins igífurlega miklu máli,
segir Gestur, það skiptir öllu
máli, að gott orð fari af ís-
lenzkum vörum, sem boðnar eru
fram erlendis, strax frá upp-
hafi. Rússar búa enn að því,
hvað vörur þeirra voru slæmar
og illa hannaðar á fyrstu ár-
unum eftir stríð. Enda þótt gæð-
in hafi mikið batnað hjá beim
síðan, er álit almennings enn
mótað af þessari fyrstu slæmu
reynslu. Bretar viðurkenndu á
síniuim tíma, að hönniun í Bret-
landi væri slæm, og þar riðu
opinberir aðilar á vaðið og
gerðu stórátak til þess að bæta
úr þessu. — Ásamt Stefáni
Snæbirnssyni húsgagmaarkitekt
og Þóri Einarssyni viðskipta-
fræðing, skilaði ég greinargerð
um eflingu hönnunar hér á
landi til opinberra aðila, en það
hefur ekki spurzt til þessarar
igreinargerðar síðan.
— í Danmörku og Svíþjóð
hafa borgaryfirvöld hönnuði
til þess að aðstoða fólk við
ininkaupin, segir Erna, fólkið
fær bæði ráðleggingar og betri
greiðslukjör. Með þessu er ver-
ið að byggja upp smekk fólks
fyrir gæðavörum og gera ungu
fólki kleift að eignast þær strax
og það hefur búskap. Hugsun-
in á bak við þetta er sú, að
betri 'grundvöllur skapist fyrir
útflutning, ef íbúarnir sjálfir
geri meiri kröfur til gæða. í
Finnlandi eiga útflytjendur ör-
fáum hönnuðum mikið að þalkka;
það álit sem þeir hafa aflað
sér á heimsmarkaðnum er af-
leiðing stórfellds átaks nokk-
urra manna. Tökum t.d. Mari-
mekkovörurnar sem nú eru eft-
insóittar út uim allliain heiiim. Ailit
byggist þetta á hugmynd einn-
ar konu, sem þverneitaði að
gera annað en góða hluti. Nú
er hún orðin þjóðhetja í heima-
landi sínu. Við eigum marga
góða hönnuði hér á landi, en
þeir eru lítið nýttir. Hönnuðir
hafa ekkert fjármagn, frarr1|eið-
endur hafa fjárimaign, en ekki
áhuga.
— Og þínir eigin stólar?
Hugmyndin var að teikna
húsgögn, sem mætti taka sund-
ur og senda þannig með litl-
um tilkostnaði hvert á land sem
væri. Þau áttu að vera þægileg
en samit það ódýr, að ungt fólik
hefði efni á að kaupa þau. Hug
mynidin að þessum stólum varð
til úti, en ég teiknaði þá ekki
fyrr en ég var komin heim.
Þeir eru úr gabonviði, og
svampi. Það tók mig ákaflega
langan tíma að finna hentugt
lakk. Púðunum má snúa við. . .
— Hafa bæði sunnudagshlið
og hversdagshlið, segir Gestur
. . . og svo má gera úr þessu
rúm með því að raða púðunum
á gólf eða flet, það er þykkt
svampgúmmí í þeim. Þetta gætu
orðið ódýrir stólar í fram-
leiðslu, og auðvitað líka ódýr-
ir í fluitningi. Ég ímynda mér
að þetta gæti verið kjörið fyr-
ir ungt fólk.
— Hvernig er með fram-
leiðslu á þessum stólum?
— Þeir húsgagnaframleið-
endur, sem ég hef talað við,
töldu sig ekki hafa efni á að
gera tilraun með hann. Þeir
vilja heldur taka teikningar er-
lendis frá, sem komnar eru yfir
tilraunastigið. Það er hart, að
þetta skuli vera sjónarmið
þeiirra manna, sem ættu helzit að
'hiafa efini á að firiaimíLeiðia svona
hluti. Það er því, enn sem kom-
ið er, ekkert endanlega ákveð-
ið um framleiðslu á stólunum.
Stólarnir og sófinn, sem hér
eru, eru sýnishorn, og efnið í
þá feinigið siitt úr hvieririi áttiiinini,
þeir eru smíðaðir á einum stað,
klæddir á öðrum, og svo er
svampurinn frá þeim þriðja.
— Við eigum afbragðshand-
iðnaðarmenn hér á landi, segir
Gestur. Það eru karlar í skúr-
um úti í bæ, sem skila fyrsta
flotoks vinnu. Þeir eru fuillir
áhuga og gefa sér tíma til að
setjast niður og rabba við mann
um hlutina. Erlendis mundu
svona menn heimta peningana á
boi'ðið áður en þeir eyddu á
mann orði. En þessa menn þarf
að virkj a í eina keðju.
En Ei-na er með fleiri verk-
efni. Að loknu námi í innanhús-
arkitektúr, lagði hún fyrir sig
grafík. Þá voru þau hjón flutt
frá Leicester til Liverpool, þar
sem Gestur lærði skipuiagsfræði
og hún bók eibt ár í grafík, eða
„typography" eins og það nefn
ist í Bretlandi. Hér er um að
ræða til dæmis uppsetningu og
hönnun bóika, auglýsinga-
spjalda, bréfhausa og vöru-
merkja. Við gæbum kannslki
sagt, að starf grafíkerans væri
að sætta hið listræna og hag-
nýta, gefa hlutum smekklegt og
aðlaðandi útlit og aðhæfa það
sem bezt innihaldi eða tilgangi
þeirra. Erna hefur aðallega feng
izt við gerð bókakápa, og það
kemur í rauninni ekki á óvart.
Hún er nefnilega dóttir Ragnars
í Smái'a, og því ekki ótrúlegt,
að hún hafi eimhvern tíma hbynt
á bækur minnzt í uppvextinum.
Á borðinu fyrir framan hana
liggur endanlega gerð bóka-
kápu og titilblaðs á 3. útgáfu
íslandsklukkunnar, sem von er
á firá Helgafelli á næstunni.
Það kemur líka iðulega fvrir,
að fólk, sem býr í hinum mý-
mörgu íbúðum og húsum, sem
eru ekki teiknuð af sérfróðum
monnum í húsagerðarlist, leita
aðstoðar Ernu.
— Það er helzt, að fólk vant-
ar skápa og hirzlur, og það
kemur og leitar úrlausnar, þeg-
ar það er orðið alveg mát. Eld-
húsum kem ég helzt ekki ná-
lægt, — það vita allir á íslandi
meira um eldhús en ég. En
annars er ekki æskilegt, að inn
anhúsarkitekt vinni að því að
reyna að bæta úr mistökum
anmarra. Hús á að hugsa innan-
frá og allir verða að samræma
verk sín og vinna saiman strax
firá upplhafi.
Erna hefur nýlokið við að
teikna sérstakt merki fyrir
Smjörlíki h.f., sem á að vera
ímynd fyrirtækisins út á við.
Hún sýndi mér þrjár tillögur að
merkinu, allar sýna þær gulan
hiriing kiinian í fierihyriniinigii.
— Það er mikil vinna í ein-
földustu hlutum, segir Erna, ég
geri marigar tilraunir í öllum
hugsanlegum litum og gerðum.
Það getur verið erfitt að ná
firam í einu merki öllu því, sem
fyrirtækið vill,að það komi á
framfæri út á við.
— En fyrsta skilyrðið fyrir
svona verkefni er að fá það
skýrt fram hjá viðskiptavinin-
um, hvað hann vilji fá fram,
og þá fer það auðvitað eftir
því, hvaða vöru hann hyggst
selja og hvers konar viðskipta-
vina verið er að höfða til, og
þá líka hvernig hugmyndir
hann vill, að viðskiptavinir fái
um vöruna. Ef við tökum smjör
líkið sem dæmi, þá er fyi-sta
spurningin sú: hvað er smjör-
líki? Hingað til hefur smjör-
líki haft slæmia ímynd í hug-
um fólks. Sjálft orðið bendir
til þess, að það sé eftirlíking
af smjöiá, eða gei'vismjör, sem
það er auðvitað ekki. Vandinn
er sá að skapa smjörlíki nafn
sem sjálfstæðri vöru, sannfæra
fólk um iað það sé eftirsókn-
arverð og spennandi vara. Mér
var að detta í hug, hvort ætti
ekki að fella orðið smjörlíki
niður í auglýsingum, og aug-
lýsa það undir einhverju sér-
stöku sjálfstæðu nafni. En
merkið á í raundnni að koma í
stað allra útskýringa. Merkið
þýðir smjörlíki. Mai'kmiðið er
að skapa bein hugsanatengsl
milli mei'kisins og hugtaksins.
Þegar ég spyr um framtíðina,
þ.e.a.s., þá framtíð sem bíður,
þegar búið er að skila Selfoss-
áætluninni, þá brosa þau bæði
og yppta öxlum:
— Afríka er niáttúrlega á
sínum stað.
En báðum kemur saman um
að þau vilji síður flytjast úr
landi, því iað hér í okkar fá-
menna og óskipulega þjóðfélagi
séu stórkostlegir möguleikar,
og mér heyrist á Gesti, að
að hann vilji helzt ekki fara
fyrr en hann sé búinn að koma
lengra áleiðis hugmynd sinni
og félaga sinna um opinbert
hönnunarhús, því að hér vant-
ar betri hönnun á allt, allt frá
myntinni okkar nýju og upp í
opinberar byggingar. Hönnun
er þjóðþrifamál, því eins og
Gestur segir: Læknar geta graf
ið miísiböik sín,, en það geta arki
tektar ekki“.
Líkan af nýrri Tónlistarhöll, sem Gestur er að vinna að fyrir Tónlistai'félagið.
5. októbar 1069
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 9