Lesbók Morgunblaðsins - 05.10.1969, Blaðsíða 13

mewan naumösa vinðsveiplr
héldu áfram að hvirflast um
bændaþorpin
pískaðir áfram af eigin glóandi
sársauka
án afláts raulandi váboða.
Á flesta lesendur mun þessi
lýsing orka sem tilgerðarlegt
og hátíðlegt skáldamál, í stað-
inn fyrir að vekja þann mann-
lega geig, sem skáldið hlýtur að
hafa ætlað lesendum. Orðalag
álíka því, sem kemur fram í
Víetnamljóðinu, er aumur blett-
ur á ljóðagerð Hannesar Sig-
fússonar; það opinberar tóm-
leika sinn með bægslagangi.
Þegar Hannes talar um eld-
tungur og hvæsandi slöngur,
flaumósa vindsveipi raulandi
váboða, er hann fallinn í gryfju
mærðar, sem á sér að skálka-
skjóli nýtískulegt yfirbragð,
en er jafn innilega gamaldags
og hefðbundinn skáldskapur
getur verið.
Baráttuskáldið Hannes Sig-
fússon hefur að vonum upp-
götvað, að gagnlegt er að grípa
til hefðbundins forms þegar á
að ná til fólksins. í kaflanum
Fréttaskeyti, eru nokkur slík
kvæði, sem fjalla m.a. um fé-
laga Batitskí, Víetnam, bróður-
höndina bandarísku, skálkinn
Ký og Sovétis bióimiatíð. Af þess
uim Ijóðom má diraiga þá ály'kt-
un, að Hannes sé mun róttæk-
ari en leiðtogarnir í Kreml.
Hann deilir til dæmis á 23.
flokksþingið og segir:
Því meðan Brésnéff lyftir
skærri skál
og skálar fyrir Sovéts blómatíð
á herðum austræns vinar
brennur bál
sem böðulshöndin kynti langa
hríð
Hann berst við ofurefli meðan
þið
af auðsins böðulveldi kaupið
grið
fyrir ykkur sjálfa, ykkar
frændalið
'En að hinn snauði sigri, vonið
þið!
I fyrsta kafla Jarteikna,
Hringar og teikn, eru ljóð, sem
fjalla um „nýtt tákngildi reik-
ulla mynda“ á mun hófstilltari
hátt en ljóðin í Návígi og
Fréttaskeytum. í ljóði, sem nefn
ist Fallhlífar ljóðs míns, lýsir
Hannes skáldlegri reynslu
sinni á eftirfarandi hátt:
Eitthvað mjúkt féll á hönd
þína
Einhver mildur blær flökti þér
í vitum
Á miðjum vetri byrjuðu
lækirnir að snökta
og losa um klakaböndin. Þú
heyrðir í f jarska
léttan vængjaþyt sem af
aðvífandi fyrirheitum
Þér flaug um myrkvaðan huga
fleyg hending úr týndu viðlagi
sem vakti hjartslátt þinn
— hina voldugu hrynjandi
blóðs þíns.
Þetta eiriinidi lieið'ir huigainn að
Vetinarimyinid'Um úr liífi skiáttlda.
Ljóð Hannesar Sigfússonar
fjalla um fyriirheit, þau lýsa
því sem gerist í huga nútíma-
manns, sem þrátt fyrir efa-
hyggju reynir að trúa að úr
einhverju geti rætst. Skáldi á
borð við Hannes hlýtur að
reynast slík afstaða erfitt hlut-
skipti, en kannski er hún
einmitt lífsnauðsyn skáldskap
hans?
Ó vissuiega er ég sem skipreika
maður
er skimar eftir bjargráðum.
Þessi orð úr ljóðinu Hinir
framliðnu, getur Hannes gert
að sínum, enda þótt mörgum
hljóti að koma í hug „líkneski
af manni“ þegar allt er skoðað
niður i kjölinn, eins og frá er
hermt í ljóðinu Kopar.
Upphafsljóð Jarteikna, sem
er nafnlaust, var fyrst prentað
í Birtingi sem minningarljóð
við lát Steins Steinarrs. Sjald
an hefur Hannes ort jafn stutt
ljóð, en grunur minn er sá að
þetta ljóð verði furðu ending-
argott:
Er líf mitt hálfnað
eða hefur mælzt
heilt iíf
(sem sandkorn?)
Ei býður mér í grun
nær ber ég skugga minn
í mið af djúpri næturauðn
Þó dylst mér ei
við dauða mun sú vitrun liinzt:
Það var ein svipstund
Einhvern veginn virðist tónn
þessa ljóðs Hannesi Sigfússyni
eiginlegri en margt af því,
sem hann hefur sent frá sér í
seinni tíð.
Lokaljóð Jarteikna er Eld-
flaugin, af ýmsum ástæðum at-
hyglisverðasta ljóð bókarinn-
ar. Þar segir frá geimfara, sem
„vitrast Jörðin.“
Og sumarhvít ský
greiddu tómlátan efa hans
sundur
Eldflauginni er ætlað það
hlutverk að vera siguróður
mannsins. En á hana má líka
líta sem vitnisburð skáldsins
Hannesar Sigfússonar, skýrslu
um vegferð hans úr myrkvuð-
um skógi undirvitundarinnar til
nýs skilnings.
Og ástrík hönd strauk
myrkrið af augum hans
Enda þótt undirritaður hafi
litla trú á því að stjórnmála-
leg sannfæring Hannesar Sig-
fússonar geti orðið hið frels-
andi afl skáldskapar hans, er
mikils virði að honum hefur
„vitrast Jörðin“, svo að ekki
verður lengur um deilt! Hver
veit hvað af því kann að leiða?
I Eldflauginni falla ljóðmál og
yrkisefni hvort að öðru þann-
ig að betur verður ekki á kos-
ið. Ljóðið minnir mig töluvert
á íkarusarljóð Eriks Linde-
greTiis, sem Hannes Sigfússon
hefur þýtt, og er það ekki í
fyrsta sinn, sem ég þykist sjá
skyldleika með þessum skáld-
um. En Hannes verður ekki
sakaður um að hafa gengið of
nærri Lindegren. Málið á þessu
ljóði er „upphafið" í bestu
merkingu þess orðs, en nú er
túlkunin ekki inmhverf, heldur
stefnir hún að því að vera út-
hverf, sýna og sanna það, sem
öllum á að vera ljóst, sem er
sameiginleg eign f jöldans:
Svo þöndust augu hans og
undrun
því óvænt sá hann týndan
■sjóndeildarhringinn flögra Iijá
í líki fljúgandi snöru
er felldi geislabaug ■
um framandlega jörð
Fullt tungl af myrkri
með feiknstafi Iogandi himna
langt að baki. Flýjandi sprek
úr f jarlægum eldsvoða
Kynlega
nákominn skuggi
varð fylginautur hans. Og
hann greip
fegins hendi
þetta haldreipi vonar
Þá gerðist undrið:
sem af galdri tendraðist
glóaldinrauð
rönd af nýjum degi
mjúklega sveigð sem atlot
um augastein hans og von
Og ástrík hönd strauk
myrkrið af augum hans
Honum vitraðist Jörðin!
Á skáld, sem þannig yrkir,
hljóta þeir að hlusta, sem hafa
trú á orðinu, sem vænta þess
að íslenskum nútímaskáldskap
aukist afl og þroski. Þrátt fyr-
ir nokkurn óskýrleika á köfl-
um, er rödd skáldsins Hannes-
ar Sigfússonar hljómmikii —
óvenju sterk þegar best lætur.
Leiðrétting
Lína hefur fallið niður úr
grein Jóhanns Hjálmarssonar-
Ef þú ert fæddur á malar-
kambi, sem prentuð var í Les-
bók 1. júní s.l. Þegar rætt er
um Jón úr Vör og sænsku ör-
eigaskáldin, á að standa: „Jón
átti margt sameiginlegt með
þessum skáldum. Þau höfðu
ekki notið skólamenntunar að
neinu ráði og fjölluðu mest um
líf alþýðunnar í verkum sínum.“
f greininni Átthagar hvítra
söngva, í Lesbók 29. júní,
stendur „Málarinn Snorri Hjart
arson, skáld hinna litríku og
hljóimmiklu mynda, er ekki síð
ur áberandi í Laufi og stjöm-
um og í tveim fyrstu bókunum."
Þarna á að standa: „er ekki
jafn áberandi í Laufi og stjörn-
um o.s.frv.“
Lubilin, 1969
Lewi — Mamiastemáki
Hinn nýbaíkaði pó-lski skák-
meistairi Lewi filéttair nú
akeimimrt.ilega: 1. Rxd5! Bxd5
2. Hxd:5 Rxd5 3. Rgö (Hótar
saimtiimijs máti á h7 og R á d5)
3. — g6 4. Bxd5 Ha7 5. Dc4.
Gefið.
Sigrún Guðjónsdóttir:
Líffil sagea
frá
Reykjalimdi
Senn er þá sumarið liðið;
því sumur við köUum
kuldann, sem kemur á eftir
kaldlyndum vetrum.
Ekki kom Hanna í heimsókn.
í hriðunum vorlangt
sagði hún af svæflinum hvíta
„í sumar, þá kem ég.
Metrana hundrað á milli
mins húss og ykkar
ek ég sem ekkert í stólnum.
Þið ýtið mér bara.
Það er slík hátíð að heyra
hjólin við veginn,
sigTast á sérhverri örðu,
sérhverjum bratta.
Og kannski, er sitjum við
saman,
fer sólin á gluggann
og lýsir upp herbergi og
hjörtn.
Ég hlakka til, mikið.“
Einn dag sat hún dagstund við
gluggann.
Dimmt yfir sumri.
Rigningin hvíslaði á rúðu.
„Röðull, guðs auga“

huldi sig mannanna hugum
sem hjörðum og grasi.
Hrimbleikt var andlitið unga,
augun regnskýjuð.
Iiaddurinn höfgi og dökki
hrundi um vanga.
Undur! I sortanum undi
einsömul hæra.
Helfölar varirnar hreyfðust:
,4 liaust skal ég koma.
í haust kemur lieiðríkur dagur,
hægur og lognvær.
Þá verður loftið svo ljóstært
og lyngangan þrungið.
liOginn í laufinu á haustin!
Ég lít ekkert fegra.
Og kannski, er sitjum við
saman,
fer sólin á gluggann,
mild, eins og móðir að kvöidi
mjúkhent við rúmstokk.“
Þar kom, að hann kom, þessi
dagur;
kyndill á lofti.
Fjöliin flutu í tærleik
með fannir á ennum.
Lyngið logandi, ilmandi,
ljómaði í sólu.
Birkið sem brennandi runnar
benti tii himins.
Hún kúrði svo kyrrlát við
vegginn
með koldimma lokka.
En hæran sú eina var ekki
einmana lengur.
Svo brosti hún svo birti yfir
ranni.
„Ó, blessaöa sólskin!
0, er ekki yndislegt veður,
eimunadagur!
Nú veit ég það verður um jólin,
— því veðrið hjá okkur
er oftast svo indælt þann
tíma —
þá ek ég í stólnum
metrana hundrað á milli
mins húss og ykkar
frosthála, gljáandi götu
í gæruskinnspoka.
Það verður slík unun að aka
í úlpu, með trefil
sem krakki á kýrleggjum
forðum;“
hún hvíldi sig nokkuð.
Svo bjarmaði af brosi að nýju
í blikandi augum.
Það stimdi á dálitla dropa
í drifhvítum lófum.
„Og kannski, er sitjum við
saman,
fer sólin á gluggann,
sólin jólanna sjálfra.“ —
5. oikitöber 1969
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 13