Lesbók Morgunblaðsins - 19.07.1970, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 19.07.1970, Blaðsíða 2
 ¦liliil Þrjú sýnishorn aí misiminandi vegghleðslu. Glaumbær í Skagaíirði, stór- Manfreð Vilhjálrasson, arkitekt, á klömbruhnausveggnum á stétt- býli og prestssetur. Útlitsteikn- inni við Háskólabíó. ing og' grunnplan. íslenzki torfbærinn á listahátíð urðu einnig að borga aðgangs- eyri fyrir þau. Aftur á móti var ekki seldur aðgangur að sýningu arkitektafélagsins í Há skólabíói, en hún mun líka hafa verið eina atriðið á listahátíð- inni, ásamt skúlptúrsýningunni á Skólavörðuholti, sem var ókeypis. Það" mun að vísu vera al- mennt skiliff og viðurkennt, að islenzki torfiiærinn var af- sprengi fátæktar. Hann hlýtur í langflestum tilvikum að telj- ast lélegt húsnæði, fremur dimmur, oft lekur, saggafullur og kaldur eins og við er að bú- ast, þegar upphitun er ekki til. Það var algengt, aff lasburða fólk og gamalt fór ekki úr rúmi dögum saman að vetrarlagi; það var eini möguleikinn til að halda á sér hita. Gamla konu talaöi ég viS nýlega og hún sagði: „Ég var alltaf fegin, þeg- ar fraus í liænum. Þá vissi ég, að ekki mundi leka á meðan." Sýningu arkitektafélagsins er hcldur ekki á neinn hátt ætlað að bregða neins konar róman- tískum bjarma á torfbæinn og koma inn þeirri hugmynd, að hann hafi verið betri húsa- kynni en hann var. En skylt er að viðurkenna það sem vel er gert, og það' lýtur einkum að útlitinu. f rauninni er torfbær inn háþróaður arkitektúr við þau ákveðnu skilyrði, sem hér voru fyrir hendi. Val bæjar- stæða var oftast mcð þeim hætti, að ómögulegt hefur reynzt að bæta þar um. Bæirn- ir stóðu fallega í landinu; vegg- irnir, þekjan og þilin, allt stóð þetta í ágætu samræmi við áferð og linur landsins. Sjálf framkvæmdin var langþróuð gegnum aldirnar þar réð reynslan mestu. Byggingarefnið var hið sama um allt land, torf og gr.jót saman, eða sitt i hvoru lagi. Sperrur og jafnvel grind úr timbri, árefti úr hrísi eða timbri og tyrft yfir. Þó er mis- munurinn smávægilegur eftir landshlutum: Sunnlenzkir bæir höfðu að jafnaði hærri og bratt ari þekju, sem betur ver fyrir ágangi vatns og er rökrétt af- leiðing af þeirri staðreynd, að um sunnanvert landið er úr- komusamara en annars staðar. Þar sem hraungrýti gafst í hlcðslur, var það notað eitt sam an án millilaga úr torfi. Þess- konar veggir stóðu lengur en aðrir. Á Norðurlandi tiðkaðist hins vegar að veggir væru hlaðnir úr mýrarkökk einum saman, svonefndum klömbru hnaus. Var kökkurinn látinn hallast sitt á hvað í hleðslulög- unum og myndaði við það fal- legt mynstur. Þó er talið', að klömbruhnaus hafi ekki komið til skjalanna fyrr en á siðari öldum. f Skagafirði má enn sjá tóftir útihúsa og einstaka bæj- arhús hlaðin úr klömbruhnaus! En svo forgengilegt byggingar efni sem hnaus úr mýrarjarð- vegi er, má búast við því, að brátt sjáist engin merki eftir um þessa fallegu vegghleðslu- aðferð. Það vakti athygli sýningar- gesta í Háskólabíói, að á stétt- inni utan dyra, hafi verið hlað inn fallegur garður, vallgróinn og stóð hann þarna sem tákn fyrir islenzka torfbæinn. Þegar betur var að gáð, sást, að garð- urinn var einmitt hlaðinn úr klömbruhnaus. Sýningin innan dyra byggðist á sérstaklega stækkuðum ljósmyndum, enda varla hægt að koma öðru við. Manfreð Vilhjálmsson á heiður inn af sýningunni og fyrirkomu lagi hennar. Þar var öllu smekklega fyrir komið, þó æski legt hefði verið að losna við lit skrúðugar bílaauglýsingar úr næsta nágrenni. — G.S. '«,>..,; &*: Hús úr torfi og grjóti í injög frumstæðri gerð. Timburþil eins og tíðkaðist að haf a á meiriháttar bæjum, gluggi í hleðslu og endi a vind- skeiði. loJ^MHWeSM Uppmæling af miðlungsstórum bæ, Jaðri í Skagafirði. 2 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 10. júlí 1970

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.