Lesbók Morgunblaðsins - 17.04.1977, Side 10

WS00&.

Ilonda er einn þeirra snjöllu og dug-
miklu Japana. sem á sfðustu 30 ár-
unum hafa gert Japan að þvf fram-
leiðslustórveldi, að Bandarfkjamenn
standa þeim einir framar.
Ætlaöi
mer
fyrst og
fremst
að grœöa
peninga
segir Schichiro Honda sem
byrjaði með tvœr hendur
tömar, en hefur komið
upp iðnfyrirtœki með örs
veltu uppð 190 milljarða
kröna
SVIP
MYND
Ilin frægu Honda-mótorhjól voru
upphafið, en nú framleiðir Honda ekki
sfður bíla og smábfllinn Ilonda Civic
hefur svo að segja lagt undir sig
Bandaríkjamarkaðinn.
SOICHIRO Honda hefur alla tið
verið litt gefinn fyrir það að vera
undir aðra settur og lengst af
verið sjálfs sín húsbóndi. Árið
1948 stofnaði hann dálitla vél-
hjólaverksmiðju. Höfuðstóllinn
nam jafnvirði rúmlega 500 þús.
króna og starfsmennirnir voru 34.
Honda Motor Company hét fyrir-
tækið og heitir enn. Það er nu
fyrir Iöngu orðið meðal hinna
stærstu í Japan. I fyrra nam salan
meiru en milljarði dollara, eða
um 190 milljörðum króna.
Fyrir þremur árum kom Honda
öllum á óvart; hann lét af yfir-
stjórn fyrirtækisins og setti yngri
mann i sinn stað. Honda var þá 65
ára gamall. í Japan háttar svo til,
að menn á sjötugs-, áttræðis- og
jafnvel níræðisaldri ráða lang-
mestu um viðskipti og stjórnmál.
Því veittist mörgum erfitt að
skilja það, að Honda lét af for-
mennsku í fyrirtæki sínu rétt orð-
inn hálfsjötugur. Ég hitti Honda
að máli fyrir skömmu og lagði þá
fyrir hann fáeinar spurningar um
þetta og annað skylt.
„Getið þér nefnt mér eitthvað
sérstakt, sem þér teljið yður og
samstarfsmenn yðar hafa gert til
hagsbóta fyrir almenning?"
„Það er kannski helzt, að ég
hefi vakið mínum líkum einhverj-
ar vonir, — mönnum, sem langaði
að verða eigin húsbændur en
voru efnalitlir. Það kann að vera,
að fordæmi mitt hafi gagnazt ein-
hverjum slikum. Það er lika
hugsanlegst, að við höfum valdið
einhverju til almenningsheilla í
vanþróuðum ríkjum. En mér þyk-
ir „hagsbætur“ fullstórt orð.
Sannieikurinn er sá, að ég ætlaði
mér aldrei að gera neitt til hags-
bóta fyrir alþýðu manna. Ég ætl-
aði mér fyrst og fremst að græða
fé. Hins vegar er það svo, að þeg-
ar fyrirtæki vex og verðu mikils
háttar, fara forráðamenn þess
gjarnan að hafa á orði framlag
þess til þjóðfélagsins. Þá kemur
að þvf að „leggja sitt af mörkum
til samfélagsins". Ég sjálfur hef
aldrei alið með mér svo háleitar
hugmyndir. Ef einhverjir halda
því fram, að velferð almennings
hafi vakað fyrir mér alla tið, þá
fara þeir með lygi“.
„Teljið þér, að enn sé svo mikið
svigrúm í þjóðfélaginu, að ungir
menn, próflausir og efnalitlir,
geti leikið það eftir, sem yður
tókst?“
„Já, ég held það. Ég held, að
það sé hægt enn. í Japan, og
reyndar lika í Bandarikjunum,
eru og hafa alltaf verið einhverjir
vegir færir einbeittum mönnum
og dugmiklum. Þeir geta enn
komið fram ætlan sinni, ef þeir
vilja. Enn er svigrúm; það hefur
aldrei farið svo, að ekki væru
einhver ráð“.
„Setjum nú svo, að ungur
sveitapiltur vildi koma undir sig
fótunum hér i borginni rétt eins
og þér forðum. Hvað munduð þér
ráða honum? Telduð þér ekki
heillavænlegast fyrir hann að
byrja á þvi að mennta sig, fara í
háskóla?"
„Ég mundi ráða honum að gera
það, sem honum sýndist. Mennt-
un er mikils virði, en háskóla-
menntun ein dugir mönnum ekki
til velgengni. Ég fór aftur I há-
skóla 28 ára gamall. Ég var á
höttum eftir þekkingu, sem kæmi
beinlinis að gagni, hagnýtri þekk-
ingu.
Ég stefndi aldrei að prófum í
minu háskólanámi og hirti ekki
um prófgráðu. Ég komst svo að
orði við háskólarektor, að ég tæki
bíómiða fram yfir prófgráðu
vegna þess, að ég fengi þó altént
sæti í bíó ef ég framvísaði miðan-
um, en alveg væri óvist, að ég
fengi vinnu, þótt ég drægi upp
prófskjalið. Ég tel mikilvægast af
öllu, að foreldrar reyni að fá börn
sín til að gera sér ljóst hvað þau
vilja og hvað þau geta helzt, og
veiti þeim tækifæri til þess að
þroskast og efla hæfileika sfna“.
„Finnst yður vcra orðið mikið
bil milli yðar og jafnaldra yðar
annars vegar og ungs fólks hins
vegar?“
„Já, það finnst mér. Tímarnir
eru ákaflega breyttir. I minu ung-
dæmi var óhugsandi, að ungling-
ur bæri brigður á orð kennara
síns. Nú rengja unglingar orð
kennara sinna og eru ekkert ragir
við það. Þetta lfkar mér vel. Nú
orðið getur ungt fólk látið skoðan-
ir sínar i ljós, ef það lystir“.
„Hvað finnst yðar um vélhjóla-
riddarana, sem eru bæði til
vandræða í umferðinni og halda
vöku fyri fólki um nætur?“
„Mér þykir leitt, að þeir valda
fólki vandræðum. En meðan það
eru ekki stórvandræði held ég, að
við verðum að líta þannig á, að
unglingum beri þau forréttindi að
vera eldra fólki til leiðinda.
Rosknir menn, sem fárast yfir
unglingunum, ættu að rifja upp
eigin æsku. Ætli æði margir
rosknir og ráðsettir menn hafi
ekki verið fyrirferðamiklir á
yngri árum? Mér sýnist, að fáir
menn fæðist fullkomnir. Þeir
verða að fá að alast upp og þrosk-
ast smám saman, og uppeldi er
margþætt. Allir verða að heyja
sér reynslu, hver með sínum
hætti. Gamalt fólk ætti að minn-
ast eigin æskudaga áður en það
fer að skamma unglinga. Og ráð-
settu fóiki þýðir enda lítið að
ávita þá, sem fyrirferðarmeiri
eru; hinir síðar nefndu taka ekk-
ert mark á þvf. Þess vegna er
unglingum í nöp við roskið fólk.
Áður en roskið fólk fer að segja
unglingunum til syndanna ætti
það að spyrja sjálft sig þess, hvor-
ir séu betri, þegar öllu sé á botn-
inn hvolft. Eru það ekki fullorðn-
ir, mestan part, sem ljúga í tíma
og ótima, þiggja mútur og stunda
annan ósóma?"
„Teljið þér, að ungt fólk nú á
dögum búi við minna öryggi en
var, þegar þér voruð að alast upp?
Á undan förnum áratugum hafa
orðið geysihraðar framfarir í
tækni og samféalgsmálum. Haldið
þér, að unga fólkið fái reist rönd
við upplausninni sem orðin er í
þjóðfélaginu?"
„Það er nú fremur, að gamla
fólkinu veitist erfitt að fylgja
straumi tímans. Ungu fólki þykir
breytingar sjálfsagðar. Það er
ókunnugt liöinni tíð og tekur
heiminum eins og hann kemur
fyrir. Éldra fólkinu finnst aftur á
móti, að eitthvað hafi glatazt.
Veröld þess, er breytt frá því, sem
var, og því veitist erfitt að semja
sig að nýjum háttum".
„Það má heita, að öldungar ráði
mestöllu í Japan. Til dæmis að
nefna er Toshiwo Doko, formaður
Keidaren, áttræður og Takeo
Fukuda, forsætisráðherra 71 árs
gamall. Hvers vegna létuð þer af
stjórn hálfsjötugur?"
„Doko treystir sér ákaflega vel,
þótt hann sé orðinn áttræður. Ég
treysti mér ekki jafnvel. Ég er
fráleitt viss um það, að ég sé
manna færastur. Þess vegna
hætti ég 65 ára gamall. Auk þess
er það svo, að þeir, sem sitja að
völdum fram á gamals aldur baka
sér óvild yngri manna. Og fátt
þykir gömlum mönnum meira um
vert en það, að ungir menn kunni
vel að meta þá. Þannig er mér að
minnsta kosti farið. Loks er á það
að líta, að ég komst ekki leiðar
minnar óstuddur; ég naut hjálpar
margra góðra manna. Nú vil ég
fara að endurgjalda þá hjálp.
Þess vegna lét ég af stjórn fyrir-
tækisins og sneri mér að ólaunuð-
um störfum“.
„í síðustu þingkosningum reytt-
ist mikið fylgi af Frjálslynda lýð-
ræðisflokknum. Teljið þér það
hafa verið þvi að kenna að ein-
hverju leyti, að ungir menn voru
orðnir langleiðir á öldungunum,
sem hvarvetna voru fyrir þeim og
vörnuðu þeim frama?“
„Það er alveg áreiðanlegt. Og
þetta er mikið ólán. Það væri til
mikilla bóta, að menn færu að
draga sig í hlé ýngri en tíðkazt
hefur. Meinið er, að menn greinir
á um það, hvenær þeir verði gaml-
ir. Toshiwo Doko, sem við nefnd-
um áðan, hefur haldið fram svip-
aðri skoðun og ég í þessu efni.
Hann telur, að stjórnmálamenn
ættu að hætta sjötugir. En sjálfur
er hann orðinn áttræður og held-
ur enn um stjórnartaumana!
í siðustu þingkosningum kusu
sjö milljónir manna í fyrsta sinn.
Allt var þetta fólk á þrítugsaldri.
Það var von, að það kysi sina líka.
Og það verður eldra fólkið að gera
sér Ijóst. Ungt fólk dreymir
drauma um nýja og betri tið. I
síðustu kosningum greiddi það
atkvæði sin þeim, sem það hélt, að
hefðu fullan vilja til þess að koma
fram umhótum. Það er bersýni-
legt, að öldungarnir eru á undan-
haldi“.