Lesbók Morgunblaðsins - 24.09.1978, Side 6

Ævar R. Kvamn
„HÉR í borg Þessari, Hardec
Kralove í Tékkóslóvakíu, langt
fyrir austan járntjaldið, hefur
mér verið leyft aö skoða
vísindalega vél, sem svo mikil
leynd hefur hvílt yffir, aö ég er
fyrsti maðurinn frá Vest-
ur-Evrópu og fyrsti blaða-
maðurinn í heiminum, sem fær
að sjá hana.“
Með þessum orðum byrjaði blaða-
maöurinn Theo Lang skýrslu sína eða frétt
til stórblaðsins DAILY MIRROR í Lundún-
um í janúarmánuði 1964.
Eins og sjá má af framansögðu er
blaðamaðurinn allhreykinn og þykist hafa
frá einhverju að segja, sem ekki sé á
hvers manns vörum og frábrugðið
venjulegu fréttaefni. Má segja að hann
hafi haft nokkuð til síns máls. Hvað er þá
svona sérstakt við þessa vél, sem hann
talar um? Til hvers er hún? Hann segir að
tæknifræðingar hafi smíðað þessa vél fyrir
flokk virðulegra vísindamanna, eðlisfræö-
inga og lækna, sem lagt hafi útí
rannsóknir á sviði vísinda, sem frábrugðn-
ar séu flestu sem maðurinn hafi nokkru
sinn reynt. Takmark þeirra væri hvorki
máninn né Marz. Þaö væri miklu dular-
fyllra. Þeir væru að þreifa sig áfram útí hið
ókunna.
Að hreyfa hluti
með hugarafli
Með vél þessari eigi að rannsaka á
vísindalegan hátt fyrirbæri það, sem
kallað hafi verið telekinesis en þaö tákni
hæfileika til að geta hreyft efnislega hluti
úr stað með hugsuninni einni saman, án
líkamlegrar snertingar eða annara sýni-
legra tækja. Þeirri kenningu hafi nefnilega
verið haldið fram, að hægt væri að hafa
vald á hreyfingum hluta úr fjarlægð með
hugarafli einu saman. Og ef þessari
virðulegu rannsóknarnefnd takizt að
sanna að þetta sé hægt, geti verið komin
fram skýring á ýmsum fyrirbærum, sem
hafi verið uppspretta hjátrúar og skelfing-
ar öldum saman.
í þessari sérstöku rannsóknarnefnd
voru mjög kunnir eðlisfráeðingar, líffræð-
ingar, lífefnafræðingar, sálfræðingar og
stærðfræðingar, sem þannig voru allir á
kafi í rannsóknum á fyrirbærum, sem nú
mundu heyra undir dulsálarfræöi aöal-
lega.
Blaðamaðurinn er bersýnilega gáttaður
á þessu öllu saman og segir frá því, að
sumir þeirra séu þegar orðnir þeirrar
skoðunar, að fyrirbæri sem lýsa sér í því
að hlutir færist til innanhúss, eins og af
sjálfum sér, högg og skilaboð, sem frá
hafi verið greint, sé nú hægt að útskýra
á vísindalegan hátt. Þeir telji nefnilega að
þetta gerist fyrir telekinesis, sem kannski
mætti kalla á íslenzku hughreyfiafl.
Kenningin er sú, að hlutir þessir séu
hreyfðir eða höggin framleidd með
hugarafli fólks, sem hafi hlaðist þessum
öflum, iðulega án þess að vita af því.
Töldu þeir að hægt væri að sannprófa
kenningu þessa meö vélinni, sem þlaða-
maðurinn fékk að sjá í líffræðideild
háskólans í Kralove.
Tæki sem gengur
fyrir hugarorku
Formaður rannsóknarnefndarinnar var
dr. Ctibor Veseley, fyrirlesari í rafmagns-
líffræði og einn af yngstu og áhugamestu
vísindamönnum Tékkóslóvakíu.
Þetta tæki virtist fremur einfalt við
fyrstu sýn: samanbrotin koparþynna,
næfurþunn, vóg salt á nál sem snerist
lauflétt. En þetta er þó miklu margbrotn-
ara en virðist í fljótu bragði. Það tók þrjú
ár að smíða það. Þetta hófst árið 1962,
þegar miöaldra tæknifræðingur Robert
Pavlita kom frá smáborginni Horice í
Noröaustur Bæheimi. Hann hafði með sér
frumstæða vél sem hann hafði smíðað
sjálfur. Hann hélt því fram, aö hann gæti
haft áhrif á hreyfingu hennar með því einu
aö beita hugarafli til þess, vilja aö hún
breytti hreyfingum sínum.
Dr. Veseley tók þá ákvörðun að
rannsaka hve haldgóðar fullyrðingar hans
voru. En sem vísindamenn kröfðust þeir
margbrotnara tækis, sem útilokaði
minnsta grun um tilviljun eða svik. Og
árangurinn var þessi vél, sem blaöa-
manninum var leyft aö skoða. Allt
hugsanlegt var gert til að einangra hana
frá efnislegum áhrifum. Rafvélin sem snýr
hverfinálinni er seguleinangruð til þess að
útiloka að hún hafi nokkur áhrif á
koparþynnuna sem snýst á nálinni. Og
sjálfu er tækinu komið fyrir í kassa með
ósegulmögnuðum veggjum. Þegar vélin er
í gangi eru snúningar koparþynnunnar
taldir og skráöir með sérstökum rafbún-
aði.
Það var ekki fyrr en tæknifræðingar dr.
Veseleys höfðu smíðað þetta svik-helda
tæki, að þeir levfðu Robert Pavlita að
sýna haefileika sína. En árangurinn varö
furðulegur.
Hann sat í sex feta fjarlægð frá tækinu
og starði á koparþynnuna og einbeitti
öllum viljakrafti sínum til þess aö fá hana
til aö stöðva hreyfingu sína.
í sex prófunum af tíu hægði hún á sér
eða stöðvaðist að fullu. Þetta reyndist
stórkostleg staðfesting á annari tékk-
neskri tilraun, sem fréttir bárust af frá
Bratislava. Þar hélt maöur nokkur því
fram að hann gæti hreyft létta hluti sem
flutu á vökva í ákveðna átt meö
hugareinbeitingu einni saman. Og hér var
enginn fúskari á ferð. Það var hinn frægi
tékkneski eðlisfræðingur dr. Julíus
Krmessky.
í sömu borg vann um þetta leyti annar
vísindamaður dr. Drozen og félagar hans
við rannsóknir, sem beinazt langt fram í
tímann. Dr. Drozen er uppeldisfræðingur
og forseti sinnar deildar í háskóla, sem
hefur aðsetur í fornfálegri höll á fljóts-
bakka. Rannsóknir hans standa í algjörri
andstæöu við útlit hinnar fornu hallar, því
þar er nútíminn og framtíðin á ferð.
Þessar vísindalegu rannsóknir beindust
aðallega annars vegar aö því, að gera sér
grein fyrir legu og starfi æðakerfis heilans
og hins vegar að vísindum þeim, sem
kallast cybernetics og fjaila m.a. um
aöferðir viö tilfærslu upplýsinga í raf-
eindaheilum og heila mannsins.
Þessi vísindamaður er algjörlega sann-
færður um raunveruleik sálrænna fyrir-
bæra og hefur hætt mannorði sínu sem
vísindamaður með því að beita hæfileik-
um sínum við rannsókn yfirskilvitlegra
fyrirbæra, líkt og dr. Shafica Karagulla,
sem ég hef áöur skrifað um í Morgunblað-
ið.
Breytt afstaöa austan
járntjalds
Sú sannreynd aö virtir vísindamenn
skuli dirfast að annast sálarrannsóknir í
Tékkóslóvakíu sýnir, að í heimi kommún-
ismans hefur orðið bylting í afstöðunni til
slíkra hluta. Fyrir 1960 hefði það getað
veriö hættulegur leikur, því trú á sálræn
fyrirbæri var álitin villutrú í ríkjum
kommúnismans. Þannig lýsti hin opinbera
alfræðabók Sovétríkjanna t.d. hugsana-
flutningi sem lygaþvættingi, þjóösögu í
ætt við dulspeki, spiritisma og annan
hjátrúarþvætting. En sennilega hefur
veslings ritstjóri þessa rits enn orðið að
breyta „staðreyndum" rétt einu sinni því
kommúnistar hafa gjörbreytt afstöðu sinni
til slíkra mála, og skal nú gerð nokkur
grein fyrir því, hvað því muni hafa valdið.
Þaö mun hafa veriö 1963 aö gjörbreyt-
ing varð á þessu öllu saman. Næstum í
einni svipan varð rannsókn yfirskilvitlegra
fyrirbæra einn þátturinn í kalda stríðinu
milli Sovétríkjanna og Bandaríkjanna.
Aðalhetjan í þessari sögu var Leonid
Vasiliev, prófessor í lífeðlisfræði við
háskólann í Leningrad. í rúm 40 ár hafði
dr. Vasiliev fengist við tilraunir í hugsana-
flutningi, oftast með mikilli leynd og lagt
mikið í hættu. Hann hóf þessar tilraunir
sínar aðeins þrítugur aö aldri, en þá hafði
hann þegar unnið sér orö sem framúr-
skarandi vísindamaður. Hann var skipað-
ur forseti líffræöideildar þess hluta
Vísindastofnunarinnar í Leningrad, sem
fæst við heilarannsóknir. Hann naut
stuðning og viðurkenningar sovétskra
yfirvalda. Honum var leyft að ferðast til
Parísar og Þýzkalands til að ráðgast við
aöra vísindamenn og þar komst hann
einmitt í kynni við leyndardóma hugsana-
flutnings.