Lesbók Morgunblaðsins - 29.10.1978, Blaðsíða 9

Lesbók Morgunblaðsins - 29.10.1978, Blaðsíða 9
dia — Félagiö Myndkynning sýnir um þessar mundir 99 grafíkmyndir eftir stórmeistar- ann Saivador Dali. Fyrsta framtak félags- ins var grafíksýning meö Erró, Vasarely og fleirum 1976 og aftur stóö Myndkynning fyrir erlendri grafíksýningu í fyrra og Færeyingurinn Eyvind Mohr sýndi þar málverk. Þetta er lofsvert framtak; þaö er ekki svo oft að heimslistin guöi hér á glugga og einu sinni héldu menn aö hlutverk Kjarvalsstaöa yröi einmitt aö fá hingaö sýningar af þessu tagi. Fyrir utan grafíkmyndirnar, sem allar eru í litum, eru tvær höggmyndir eftir Dali; einnig góbelínteppi unniö í París 1931 eftir frægri Dalimynd og loks er aö geta um stóra lausblaöabók, með tíu handlituöum þurrnálsmyndum. Öll eru þessi verk í eigu Gallerie Börjeson í Malmö, sem hefur Noröur- landaumboö fyrir Dali og fleiri heims- kunna myndlistarmenn svo sem Miro og Chagall og Picasso. Hefur forráöamaöur staöarins boöizt til aö útvega einnig grafíkmyndir eftir þá til sýningar á íslandi. Gallerie Börjeson lánar sem sagt þessi verk Dalis hingaö, en þau eru til sölu og verömæti allrar sýningarinnar um 18 milljónir — meö söluskatti. Á þessari skálmöld, þegar fölsurum er ekkert heilagt og allt mögulegt þegar grafík er annarsvegar, er höfuöatriöi aö þekkja til upprunans. Þaö er vitaö mál, aö vestanhafs aö minnsta kosti eiga sér staö falsanir á grafíkmyndum eftir Dali og fleiri. Er þaö hliöstæöa viö hljómplötu- og tónsnældufalsanirnar, sem nýlega var sagt frá í Lesbók. Veröiö á myndunum eftir Dali er eðlilega nokkuö hátt, þegar miöaö er viö venjulegt verö á íslenzkri grafík. En hvaö hefur væntanlegur kaupandí því til staöfestingar, 'aö varan sé ósvikin? Konráö Axelsson, sem stendur fyrir sýningunni fyrir hönd Myndkynningar, kvaöst aöeins geta sagt, aö hann taki viö myndunum frá Gallerie Börjeson í góöri trú. Sagði hann myndirnar fengnar þangaö beint frá Dali eöa umboösmanni hans og væri um persónulegt samband aö ræöa og hefur Dali meira aö segja unniö grafíkmyndir sérstaklega fyrir Gallerie Börjeson. Það er stórfyrirtæki á Noröur- landamælikvaröa og höndlar meö lista- verk á mörgum hæðum. Lesbók sneri sér til Björns Th. Björns- sonar listfræöings, sem haföi þá séö sýninguna og ritar formála í sýningarskrá. Aöspuröur um, hvort þessar myndir mundu ekki hafa gengiö rétta boöleiö frá hendi listamannsins, kvaö Björn aö svo mundi vera og væri ekki ástæöa til aö óttast neitt misferli; myndirnar væru eftir Dali aö því undanskildu, aö sjálfur vinnur hann ekki aö hinni grafísku gerö mynd- anna, nema þeim sem unnar eru meö þurrnál. Flestar myndanna hefur Dali teiknaö og máiaö meö vatnslit, en aörir yfirfæra þær síöan í littréstungur og þrykkja. Dali tölusetur og áritar allar myndir, sem seldar eru á vegum Gallerie Börjeson. En þegar sú spurning er upp borin, hvað sé „original grafík" nú á dögum, getur veriö erfitt aö svara því, hvaö listamaöurinn sjálfur á mikinn þátt í verkinu. í aöalatriöum má flokka grafíkmyndir í þrennt: í fyrsta lagi þær myndir, sem lista- maöurinn hefur unniö og þrykkt sjálfur. Þær eru oft merktar meö EA, sem stendur fyrir Edition Artiste. í öðru lagi eru þær grafíkmyndir, sem listamaðurinn vinnur í einhverskonar plötur, en aörir þrykkja. Sjálfur fylgist hann meö því, tölusetur síðan og áritar. Flestar grafíkmyndir Dalis falla undir þennan flokk. í þriöja lagi er svo fjöldaframleiösla á grafík, þar sem listamaðurinn kemur ekki nálægt þrykkingunni og allt er ótölusett og óáritaö. Saivador Dali er trúlega víökunnastur allra núlifandi myndlistarmanna; stórkost- legur listamaöur og súrrealisti og hefur kunnaö á því tökin aö auglýsa sig meö allskonar uppátækjum og tilburöum. Hann gerist nú aldinn, en mun hafa staöiö á hátindi getu sinnar í málverkinu á árunum fyrir 1940, þegar hann flúöi vestur um haf. Eftir 1950, þá að nýju fluttur heim til Spánar, sneri hann sér aö skáldlegum myndrööum við fræg kvæði. Á tíu ára tímabili vann hann 100 myndir við Gleöileikinn guðdómlega eftir Dante og á sýningunni að Kjarvalsstööum eru myndir, sem geröar eru viö allar þrjár kviöurnar. Auk þessa hefur Daii unnið myndir við Tristan og ísold, Tvídægru Boccaccios og enn er ein myndröö, sem ber heitiö „Sýnir Quevedos". Á sýningunni eru myndir úr öllum þessum myndröðum. Þær eru aö vísu iangt í frá aö vera hátindurinn í list Dalis, en dæmigeröar aungvu aö síöur fyrir sérstæöan hugmyndaheim hans og sniildarlegt handbragöið kemur oftast vel í Ijós. Líkt og Múhameð Ali í hnefaleikunum, hefur Dali hrópaö framan í heiminn, aö hann sé „Sá bezti" og báðir hafa þeir með verkum sínum sýnt framá, að því er erfitt að mótmæla. Dali þarf þó varla á þesskonar yfirlýsingum aö halda. Verk hans tala ennþá máttugra máli. Hann er hugmyndaríkt myndskáld og í tækni getur hann brugöiö sér í allra kvikinda líki; málað eins og gömlu meistararnir ef því er aö skipta. í formála aö sýningarskrá fyrir sýning- una aö Kjarvalsstööum segir Björn Th. Björnsson listfræöingur um Dali: „Salvador Dali hefur í senn veriö sakaöur um aö vera þjófur í paradís, plokkandi gimsteinana úr meistaraverk- um fortíöar, og eins um aö róta í sorptunnum mannlegra sjúkleika og gera sér mat úr. Hvorugu myndi hanri neita. Aðferð hans er einmitt sú, að nota jöfnum höndum myndbrot úr ytri raunveruleika — en listarfur okkar er hluti af þeim raunheimi — og bregöa upp fyrir mönnum afskræmilegum ímyndum eigin sálarlífs þeirra, oft með kynferðislegum táknum í anda Freuds. „Fegurö er summan af mannlegu óeðli", segir liann á einum staö, og reynir enn sem áöur aö ganga fram af borgaralegri fagurfræöi. Og enn hækkar hann róminn: „Hin þrjú stóru tákn lífsins eru Skítur, Rotnun og Blóð." En þótt hann taki þannig upp í sig, er katalónski snillingurinn einber augu þegar allt kemur til alls, og hann sannar þaö undir pensli sínum að feguröin er í myndinni sem slíkri en engu upphrópuöu manífesti. Dali er teiknari, málari, eöalsmiöur, og beztu verk hans meöal þess fegursta í listsmíö þessarar aldar, á hvaöa mælikvaröa sem er." G.S.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.