Lesbók Morgunblaðsins - 29.10.1978, Page 9

Lesbók Morgunblaðsins - 29.10.1978, Page 9
( > ,«f*. , • ■—v íLljv. r^iv Félagiö Myndkynning sýnir um þessar mundir 99 grafíkmyndir eftir stórmeistar- ann Salvador Dali. Fyrsta framtak félags- ins var grafíksýning meö Erró, Vasarely og fleirum 1976 og aftur stóö Myndkynning fyrir erlendri grafíksýningu í fyrra og Færeyingurinn Eyvind Mohr sýndi þar málverk. Þetta er lofsvert framtak; þaö er ekki svo oft aö heimslistin guöi hér á glugga og einu sinni héldu menn aö hlutverk Kjarvalsstaöa yröi einmitt aö fá hingað sýningar af þessu tagi. Fyrir utan grafíkmyndirnar, sem allar eru í litum, eru tvær höggmyndir eftir Dali; einnig góbelínteppi unniö í París 1931 eftir frægri Dalimypd og loks er aö geta um stóra lausblaöabók, meö tíu handlituöum þurrnálsmyndum. Öll eru þessi verk í eigu Gallerie Börjeson í Malmö, sem hefur Noröur- landaumboö fyrir Dali og fleiri heims- kunna myndlistarmenn svo sem Miro og Chagall og Picasso. Hefur forráðamaöur staöarins boöizt til aö útvega einnig grafíkmyndir eftir þá til sýningar á íslandi. Gallerie Börjeson lánar sem sagt þessi verk Dalis hingaö, en þau eru til sölu og verömæti allrar sýningarinnar um 18 milijónir — meö söluskatti. Á þessari skálmöld, þegar fölsurum er ekkert heilagt og allt mögulegt þegar grafík er annarsvegar, er höfuöatriöi aö þekkja til upprunans. Þaö er vitaö mál, aö vestanhafs aö minnsta kosti eiga sér staö falsanir á grafíkmyndum eftir Dali og fleiri. Er þaö hliðstæða viö hljómplötu- og tónsnældufalsanirnar, sem nýiega var sagt frá í Lesbók. Veröið á myndunum eftir Dali er eölilega nokkuö hátt, þegar miðaö er viö venjulegt verö á íslenzkri grafík. En hvað hefur væntanlegur kaupandi því til staöfestingar, ’aö varan sé ósvikin? Konráö Axelsson, sem stendur fyrir sýningunni fyrir hörtd Myndkynningar, kvaöst aöeins geta sagt, aö hann taki viö myndunum frá Gallerie Börjeson í góöri trú. Sagði hann myndirnar fengnar þangaö beint frá Dali eöa umboösmanni hans og væri um persónulegt samband aö ræöa og hefur Dali meira að segja unniö grafíkmyndir sérstaklega fyrir Gallerie Börjeson. Það er stórfyrirtæki á Norður- landamælikvaröa og höndlar meö lista- verk á mörgum hæðum. Lesbók sneri sér til Björns Th. Björns- sonar listfræðings, sem haföi þá séð sýninguna og ritar formála í sýningarskrá. Aöspuröur um, hvort þessar myndir mundu ekki hafa gengiö rétta boöleiö frá hendi listamannsins, kvaö Björn aö svo mundi vera og væri ekki ástæöa til aö óttast neitt misferli; myndirnar væru eftir Dali að því undanskildu, aö sjálfur vinnur hann ekki aö hinni grafísku gerö mynd- anna, nema þeim sem unnar eru meö þurrnál. Flestar myndanna hefur Dali teiknaö og málaö með vatnslit, en aörir yfirfæra þær síðan í littréstungur og þrykkja. Dali tölusetur og áritar allar myndir, sem seldar eru á vegum Gallerie Börjeson. En þegar sú spurning er upp borin, hvaö sé „original grafík" nú á dögum, getur veriö erfitt aö svara því, hvaö listamaðurinn sjálfur á mikinn þátt í verkinu. í aöalatriöum má flokka grafíkmyndir í þrennt: í fyrsta lagi þær myndir, sem lista- maöurinn hefur unniö og þrykkt sjálfur. Þær eru oft merktar meö EA, sem stendur fyrir Edition Artiste. í ööru lagi eru þær grafíkmyndir, sem listamaðurinn vinnur í einhverskonar plötur, en aörir þrykkja. Sjálfur fylgist hann meö því, tölusetur síöan og áritar. Flestar grafíkmyndir Dalis falla undir þennan flokk. í þriöja lagi er svo fjöldaframleiösla á grafík, þar sem listamaöurinn kemur ekki nálægt þrykkingunni og allt er ótölusett og óáritaö. Salvador Dali er trúlega víökunnastur allra núlifandi myndlistarmanna; stórkost- legur listamaður og súrrealisti og hefur kunnaö á því tökin aö auglýsa sig meö allskonar uppátækjum og tilburöum. Hann gerist nú aldinn, en mun hafa staöiö á hátindi getu sinnar í málverkinu á árunum fyrir 1940, þegar hann flúði vestur um haf. Eftir 1950, þá að nýju fluttur heim til Spánar, sneri hann sér aö skáldlegum myndröðum viö fræg kvæði. Á tíu ára tímabili vann hann 100 myndir viö GleÖileikinn guödómlega eftir Dante og á sýningunni aö Kjarvalsstöðum eru myndir, sem gerðar eru viö allar þrjár kviðurnar. Auk þessa hefur Dali unnið myndir viö Tristan og ísold, Tvídægru Boccaccios og enn er ein myndröö, sem ber heitiö „Sýnir Quevedos". Á sýningunni eru myndir úr öllum þessum myndröðum. Þær eru aö vísu langt í frá aö vera hátindurinn í list Dalis, en dæmigerðar aungvu aö síöur fyrir sérstæöan hugmyndaheim hans og snilldarlegt handbragðiö kemur oftast vel í Ijós. Líkt og Múhameö Ali í hnefaleikunum, hefur Dali hrópaö framan í heiminn, aö hann sé „Sá bezti" og báðir hafa þeir meö verkum sínum sýnt framá, aö því er erfitt aö mótmæla. Dali þarf þó varla á þesskonar yfirlýsingum aö halda. Verk hans tala ennþá máttugra máli. Hann er hugmyndaríkt myndskáld og í tækni getur hann brugöiö sér í allra kvikinda líki; málaö eins og gömlu meistararnir ef því er aö skipta. í formála aö sýningarskrá fyrir sýning- una að Kjarvalsstöðum segir Björn Th. Björnsson listfræðingur um Dali: „Salvador Dali hefur í senn verið sakaður um aö vera þjófur í paradís, plokkandi gimsteinana úr meistaraverk- um fortíöar, og eins um aö róta í sorptunnum mannlegra sjúkleika og gera sér mat úr. Hvorugu myndi hann neita. Aöferö hans er einmitt sú, aö nota jöfnum höndum myndbrot úr ytri raunveruleika — en listarfur okkar er hluti af þeim raunheimi — og bregöa upp fyrir mönnum afskræmilegum ímyndum eigin sálarlífs þeirra, oft meö kynferðislegum táknum í anda Freuds. „Fegurö er summan af mannlegu óeðli", segir hann á einum staö, og reynir enn sem áöur aö ganga fram af borgaralegri fagurfræöi. Og enn hækkar hann róminn: „Hin þrjú stóru tákn lífsins eru Skítur, Rotnun og Blóö.“ En þótt hann taki þannig upp í sig, er katalónski snillingurinn einber augu þegar allt kemur til alls, og hann sannar það undir pensli sínum aö feguröin er í myndinni sem slíkri en engu upphrópuöu manífesti. Dali er teiknari, málari, eöalsmiöur, og beztu verk hans meðal þess fegursta í iistsmíö þessarar aldar, á hvaða mælikvarða sem er.“ G.S. MYNDLIST

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.