Lesbók Morgunblaðsins - 12.01.1980, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 12.01.1980, Blaðsíða 8
Niöarós eöa Þrándheimur eins og bærinn heitir í dag er aö mörgu leyti tengdari íslendingum en aðrir staðir í Noregi frá sögulegu sjónarmiöi. íslendingar geröu tíöreist til Niðar- óss á söguöld eins og fram kemur af bókum og áttu þangað margskonar erindi. Og það er íslenskum sögurit- urum aö þakka aö Norömenn eiga ýmsar heimildir um þennan staö frá miööldum sem annars heföu glatast. Bærinn stendur á gömlum merg. Það var Ólafur konungur Tryggva- son sem ákvaö áriö 997 aö þar skyldi vera aðsetur Noregskonunga og mun hafa þótt staðurinn fýsilegur fyrir margra hluta sakir. Hann lá nokkuö miðsvæðis í hinum langa og mjóa Noregi — þar voru blómleg héruð um kring og greiðar samgöng- ur til Svíaríkis yfir Kjölinn og þaöan til sjávar viö Botneskaflóann og viö ósa árinnar Niö var hiö ákjósan- legasta skipalægi fyrir þeirra tíma skipakost. Olafur konungur Haraldsson kem- ur mjög viö sögu Niöaróss, ekki síður eftir fall hans á Stiklastaö áriö 1030 og fregnir fara að berast af jarteiknum við skírn hans og hann er tekinn í heilagra manna tölu. Þá tóku pílagrímar að streyma til staöarins hvaðanæva að og hafa þeir aukið hróður hans svo um munaöi. Erki- biskupsstóll var settur í Niöarósi áriö 1152 og þá þegar var hafist handa um eina merkustu kirkjubyggingu á Noröurlöndum, þar sem er dómkirkj- an. Hún er í dag talandi vottur um stórhug, auð og völd kirkjunnar á þessum tíma. Það er skemmtileg tilhugsun, að íslendingar, sem þarna voru margir á ferð eftir að kirkjan var risin af grunni, hafi barið augum þvílíkt mannvirki komandi sennilega úr lágreistum húsum heima. Bærinn hefur síðan átt sína niður- lægingartíma og sín blómaskeið. Þar komu til átök milli hins kirkjulega og veraldlega valds, ófriöur konunga og ríkja á milli og skæðar drepsóttir. Eldsvoðar voru tíðir í bænum fyrr á öldum enda byggingum hætt, þar sem hús voru allflest úr timbri og stóðu þétt. í einum brunanum árið 1681 brann t.d. 9/10 hluti húsa og dómkirkjan fór ekki varhluta af eyðileggingum elds. Alltaf var þó byggt upp á ný enda Þrándheims- búar enn í dag orðlagðir fyrir þraut- seigju samfara hæfilegri íhaldssemi. Hnattfræðilega stendur Þránd- heimur örlítið sunnar en Reykjavík eða álíka og Vestmannaeyjar. Um- hverfið er þó allt gróskumeira en hjá okkur, skógivaxnir ásar og hæöir um kring og árið 1830 var gert verulegt Til vinstri: Dómkirkjan í Niðarósi eða Þrándheimi er tvímæialaust ein merkasta kirkjubygging á Norðurlöndum og þótt víðar vaari leitað. Bygging hennar hófst um 1150 og var henni valinn staður á eöa vid gröf Ólafs helga. Kirkjan er byggö í ensk-gotneskum stfl og ber stórhug og veldi kirkjunnar á þeim tíma glöggt vitni. Kirkj- an hefur þó oröið fyrir ýmsum skakkaföllum í aldanna rás, bœði vegna eldsvoða og af öörum orsökum en síðustu 100 ár hafa farið fram gagn- gerar endurbætur á henni og er þeim ekki lokið enn þótt langt sóu komnar. Nærmyndin af forhlið dóm- kirkjunnar ætti að gefa nokkra hugmynd um hvernig menn á 12. öld töldu að standa ætti að byggingu guöshúss. Að neðan til vinstri: Fagrar línur og lístileg smíð við dyr á hliðarskipi Dóm- kírkjunnar. HULDA VALTYSDOTTIR átak í því að planta götutrjám í miöbænum sem setja á hann hlýleg- an svip. íbúarnir eru um 135 þúsund og hefur fjölgað mjög síðustu ár. Ný hverfi hafa risiö í útjaöri bæjarins með stórum blokkarbyggingum eins og víða annars staðar og eru lítt aölaðandi. í miðbænum virðist á ytra borði allt frekar íhægagangi, umferð lítil þótt á staönum sé fjölskrúðugt athafnalíf. Gömlum timburhúsum er vel við haldiö og nú er farið varlega í allar nýbyggingar í hjarta bæjarins. Stundum stöðvast pær af ófyrir- sjáanlegum orsökum eins og t.d. þegar fara átti að byggja við bóka- safnið á bökkuð Niðelfunnar árlð 1970 skammt frá þeim stað þar sem er álitið að konungsgarðurinn hafi staðið til forna. Þegar farið var að grafa var komið niður á mannabein og minjar frá þvíum árið 1100. Síðan er ekki hfoflað við neinu á bygg- ingarlóöinni nema með teskeiö — og við þaö situr. En það er ótal margt í Þrándheimi sem minnir á söguna og forna frægö, og yröi allt of langt mál upp aö telja, en dómkirkjan er í miöbænum eru götur víöa þröngar og eru kallað „veitur". Þarna er horft inn Bruveita, sem er al ekki sú þrengsta. Þessar mjóu götur setja sérsta an svip á bæinn og bera þess vott að hann stendi á gömlum grunni sem lagöur var löngu fyrir bílaö — já, löngu fyrir daga Snorra Sturlusonár. ®

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.